Я И 23-ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО ФУТБОЛУ В США

ФУТБОЛ-1: ПРАЗДНИК ФУТБОЛА И ПРОСЬБА О ПОМОЩИ
Шухратжон АХМАДЖОНОВ
1 июня 2026 года

Праздник футбола - это 23-й чемпионат мира по футболу ФИФА, финальная часть которого пройдёт с 11 июня по 19 июля 2026 года в США, Канаде и Мексике. В ней будут участвовать 48 команд из 48 стран, в том числе США и Узбекистан. США примет 78 матчей, Канада и Мексика — по 13 матчей.

Некоторые факты о Празднике футбола, которую миллиарды людей нашей планеты празднуют один раз каждый четыре года. 22-й чемпионат мира по футболу прошёл с 20 ноября по 18 декабря 2022 года в Катаре. Финал чемпионата 2022 года посмотрели более 1,5 миллиард зрителей, а общая аудитория турнира превысила 4 миллиард болельщиков со всего света. Я уверен, что 23-й чемпионат мира по футболу посмотрят еще больше количество болельщиков футбола. н

4 июля 2026 года народ США будет праздновать 250-летие Независимости США. Праздник Независимости США и Праздник футбола превратиться в незабываемый двойной праздник с участием много миллионной болельщиков со всего мира.

В результате жеребьевки в группе D будут играть команды США, Парагвай, Австралия и Турция. Расписание матчей:
США - Парагвай: 12 июня в 18:00 часов на стадионе «Соу-Фай» в городе Инглвуд (Калифорния);
США - Австралия: 19 июня в 12:00 часов на стадионе «Люмен-Филд» в городе Сиэтл (штат Вашингтон);
Турция – США: 25 июня в 19:00 часов на стадионе «Соу-Фай» в городе Инглвуд (Калифорния).

Команда моего родного Узбекистана первый раз вышел на финальную часть чемпионат мира по футболу ФИФА, который проводится с 1930 года. Она будет играть в группе К с командами Португалия, Демократическая Республика (ДР) Конго и Колумбия.
Расписание матчей:
Узбекистан – Колумбия: 17 июня в 20:00 часов на стадионе «Ацтека» в городе Мехико (столица Мексики);
Португалия – Узбекистан: 23 июня в 12:00 часов на стадионе «Эн-ар-джи» в городе Хьюстон (Техас);
ДР Конго – Узбекистан: 27 июня в 19:30 часов на стадионе «Мерседес-Бенц» в городе Атланта (Джорджия).

Я один из активных болельщиков футбола с детских лет. Я написал 11 статьи, и книгу о футболе в 2007 году.

АҲМАДЖОНОВ Ш. Ўзбекистон футболи: инқироз сабаблари ва 2010 йилда 19-Жаҳон чемпионатида қатнашишга эришиш йўли (Футбол Узбекистана: причины кризиса и путь к участию в 19-м чемпионате мира по футболу в 2010 году). - http://www.turonzamin.org/ddkitob/futbol.html Книга была опубликована в рубрике “ДЎК китоблари” (“Книги ДКУ (Демократический Конгресс Узбекистана)”) на сайте www.turonzamin.org в 2007 году.

К сожалению, руководитель сайта, мой соотечественник, Джахангир Мухаммад, который живет в США с 1996 года как беженец, удалил мои книги и около сто статьи из своего сайта www.turonzamin.org в конце февраля 2012 году.
Теперь о стоимости билета

“Adjusted for inflation, 2026 World Cup tickets are more than twice as expensive as the 2022 tournament in Qatar and roughly four times higher than the last U.S. tournament in 1994.”
(«С поправкой на инфляцию билеты на Чемпионат мира 2026 года стоят более чем в два раза дороже, чем на турнир 2022 года в Катаре, и примерно в четыре раза дороже, чем на последний турнир, проходивший в США в 1994 году.»)
(World Cup ticket prices are twice as expensive as for the 2022 tournament in Qatar and almost four times more expensive than for the 1994 tournament in the United States. - Google Search)

“FIFA continues to justify its ticket prices saying it is adapting to the American market. That's been lucrative for FIFA. Infantino said the World Cup could earn it more than $11 billion, including broadcast deals.
But those FIFA ticket prices have sparked outrage among fans — and a potential legal mess.»
(FIFA's World Cup ticket practices under investigation : NPR (www.npr.org/2026/05/28/nx-s1-5836514/2026-world-cup-fifa-ticket-prices May 28, 2026)

«ФИФА продолжает оправдывать цены на билеты тем, что она адаптируется к условиям американского рынка. Для ФИФА эта адаптация оказалась весьма прибыльной. По словам Инфантино, Чемпионат мира может принести организации более 11 миллиардов долларов дохода, в том числе за счет сделок по продаже прав на телетрансляции.
Однако цены на билеты FIFA вызвали возмущение среди болельщиков — и грозят обернуться юридическим скандалом.»
(FIFA's World Cup ticket sales outraged fans. Now they are under investigation. By Rafael Nam (Продажа билетов на Чемпионат мира по футболу вызвала возмущение фанатов. Теперь в отношении FIFA ведется расследование. Автор: Рафаэль Нам)). - FIFA's World Cup ticket practices under investigation : NPR (www.npr.org/2026/05/28/nx-s1-5836514/2026-world-cup-fifa-ticket-prices May 28, 2026).

Я планирую поехать на матч Португалия против Узбекистана

На сайте www.seatsnet.com самый дешевый билет на этот матч стоит 515,99 $. Сбор на обработку стоит 206,39 $. В итоге требуют оплатить 722,39$.

Стоимость билет на самолете на один рейс город Вашингтон – Хьюстон (Техас) на 22 июня 2026 года 170$ и более (DCA to IAH, 6/22 | Priceline.com ).

Кратко о моем ежемесячном расходе

Я оплачиваю ежемесячно аренду комнаты 500 $. Дополнительно за электр энергию, воду, интернет приблизительно 100 $.
Я оплачиваю ежемесячно аренду самого малого камеру в Эль-Стороже для хранения моих вещей 196 $. А также за использование мобильного телефона Trackfone - 32 $.
Я оплачиваю ежемесячно в итоге 500 +100 + 196 + 32 = 828 $.

В этих условиях я не смог накопить необходимую сумму для поездки на исторический матч по футболу Португалия против Узбекистана.

МОЙ ПРОСЬБА О ПОМОЩИ. Пожалуйста, помогите мне собрать необходимую сумму денег для поездки в Хьюстон и оплаты на билет футбольного матча Португалия против Узбекистана. Иначе я окажусь в кризисе по оплате аренду комнаты после поездки в Хьюстон.
Пожалуйста, окажите помощь 50 $ и более. Такая сумма помощи будет означать, что эта помощь именно для поездки в Хьюстон на футбольный матч Португалия против Узбекистана.

Я обещаю написать интересную статью с фотографиями об этом матче и событий в Хьюстоне в дни футбольного матча, и раздавать моим покупателям Street Sense.

Заранее с благодарностью

Шухратжон Ахмаджонов,
правозащитник, независимый журналист, беженец и продавец газеты Street Sense

---------------------------------------------

P.S. Программы для перевода с узбекского на английский язык, в том числе www.translate.google.com , работают некачественно и допускают много неточностей. Поэтому я написал текст «Праздник футбола и просьба о помощи» на русском языке, а затем перевел его на английский с помощью сервиса www.translate.google.com . Приношу свои извинения за возможные ошибки, допущенные в процессе перевода.

----------------------------------------------
----------------------------------------------

ФУТБОЛ-2: МНЕ НЕ ПРИНЕСЛИ БИЛЕТ НА ФУТБОЛЬНЫЙ МАТЧ УЗБЕКИСТАН-ПОРТУГАЛИЯ
Шухратжон АХМАДЖОНОВ
22 июня 2026 года

Фото. Кубок мира (англ. The World Cup) — главный приз, вручаемый победителям чемпионатов мира по футболу, проводящихся под эгидой ФИФА. Он изготовлен из 18-каратного золота, основание его отделано двумя малахитовыми поясками; высота кубка — 36,8 см, масса — 6,175 кг. Композиция этого трофея включает в себя две человеческие фигуры, подпирающие Землю. Стоимость материалов нынешнего трофея оценивается в 713 000 долларов. (Кубок мира ФИФА (трофей) — Википедия)

Я заказал билет на футбольный матч Узбекистан-Португалия 23 июня 2026 года через международную организацию Seatsnet, переведя 722 доллара США в 24:30 вечера 1 июня 2026 года. Seatsnet является крупнейшей в мире площадкой для продажи билетов на спортивные и музыкальные мероприятия.

21 июня мне не доставили билет. Поэтому я отправил 22 июня в 10:37 по sales@seatsnet.com следующее письмо руководителям международной организации Seatsnet.

Уважаемые сотрудники Seatsnet!

Я заказал Вам билет на футбольный матч Португалия-Узбекистан 1 июня 2026 года. Я получил от вас следующий ответ:

Dear Seatsnet staff!

I ordered a ticket for the Portugal-Uzbekistan football match on June 1, 2026. I received the following response:

Order ID #2070362. Delivery status Not sent. Date and Time 01 Jun 2026 06:30.

Match 47 – Portugal vs Uzbekistan. Section: Category 2. NRG Stadium at NRG Park - Complex, Houston, United States. 23 Jun 2026 12:00.
Code:164916_7431234. Section: Any section.

Price $515.99. Quantity1. Subtotal $515.99.
Summary. Subtotal $515.99. Handling Fee $206.39. Charged amount $722.39. Total $722.39.

Delivery information. Area code 1. Phone/Mobile 2402630683. Estimate delivery date: 21/06/2026.

Я ждал билет 21 июня 2026 года с утра до вечера по адресу: 216 Tulip Dr., Gaithersburg, Maryland, USA. 20877. Но билет не принесли.

Я жду Вашего письменного ответа.

С уважением
Шухратжон Ахмаджонов
США, город Вашингтон
22 июня 2026 года
Команда Узбекистана будет играть с командой Демократическая Республика (ДР) Конго 27 июня в 19:30 часов на стадионе «Мерседес-Бенц» в городе Атланта (Джорджия).

Я решил купить билет на этот матч 17 июня 2026 года в 6:00 утра непосредственно через сайт www.fifa.com. Я начал делать заказ через свою электронную почту havassh54@gmail.com по адресу ttps://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/tickets. Потом вышла следующая запись.

Check your email
We've sent a 6-digit verification code to havassh54@gmail.comhavassh54@gmail.com .
Enter it below to continue

(Проверьте электронную почту Мы отправили 6-значный код подтверждения на адрес havassh54@gmail.comhavassh54@gmail.com. Введите его ниже, чтобы продолжить.)

Обратите внимание: агент Федеральный бюро расследований США и с ними связанные люди намеренно заблокировали мой адрес электронной почты, набрав имя моего адрес электронной почты havassh54@gmail.com, дважды подряд. Естественно, я нужный код не смог получить и остановил процесс покупки билета. Тем самым я не смог оформить покупку билета на матч 27 июня.

Уместно добавить: агенты Федеральный бюро расследований США и с ними связанные люди много лет 24 часа в сутки читают, контролируют, блокируют, удаляют мои некоторые файлы и вмешиваются в мои электронные почтовые отправления, совершают другие виды преступления, тем самым они совершают дискриминацию против меня. Они нарушают Первую Поправку Конституции США о свободе слова, и Указ Президента США Дональд Трамп от 20 января 2025 года.

Restoring Freedom Speech and Ending Federal Censorship. Executive Order (Восстановение Свободы слова и прекращение Федеральной цензуры). - Restoring Freedom Of Speech And Ending Federal Censorship – The White House (www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/01/restoring-freedom-of-speech-and-ending-federal-censorship/ January 20, 2025).
-------------------------------------

Футбольный праздник, который начался 11 июня, продолжается. Футбольная команда США победила команду Парагвай 12 июня со счетом 4:1, а команду Австралия 19 июня со счетом 2:0. Тем самым команда США досрочно вышла в 1/16 финала чемпионата мира по футболу. Они впервые за 96 лет начали выступление на чемпионате мира с двух побед подряд. Я поздравляю всех жителей США с победой футбольная команда США.

Футбольная команда Узбекистана проиграла команду Колумбия 17 июня со счетом 1:3. Следующие игры состоятся: Португалия – Узбекистан, 23 июня в 12:00 часов на стадионе «Эн-ар-джи» в городе Хьюстон (Техас), и ДР Конго – Узбекистан, 27 июня в 19:30 часов на стадионе «Мерседес-Бенц» в городе Атланта (Джорджия).

Я планирую выехать в Атланта в ближайшие дни, и там буду решать покупку билета на футбольный матч Узбекистан - ДР Конго, который состоится 27 июня в 19:30 часов.

Благодарю всех моих покупателей, которые оказали и продолжают оказывать мне финансовую помощь для поездки в футбольные матчи с участием футбольной команды Узбекистана.

----------------------------------------------
----------------------------------------------

ФУТБОЛ-3: ПОЕЗДКА В АТЛАНТА И ПРИКЛЮЧЕНИЯ
Шухратжон АХМАДЖОНОВ
1 июля 2026 года




Фото. Стадион «Мерседес-Бенц». Вид снаружи и снутри. Он известен как «Атланта Стэдиум» на время проведения чемпионата мира по футболу FIFA 2026, — это многофункциональный стадион с раздвижной крышей в Атланте, штат Джорджия, США. В 2016 году общая стоимость его строительства оценивалась в 1,6 миллиарда долларов США. Вместимость 68239. Mercedes-Benz Stadium - Wikipedia
Я поехал в Атланта 26 июня 2026 года на футбольный матч между Узбекистан и Демократическая Республика Конго.
Я оплатил в онлайн форме гостиницу “Peachtree Hotel Atlanta” на 26 и 27 июня по 120 доллар, в общем - 240 доллар.
Я оплатил в онлайн форме билет на самолет авиакомпании Delta Air Lines, Inc. в Атланта за 260 доллар. Delta крупная авиакомпания США со штаб-квартирой в Атланте, выполняет более 5400 рейсов в день и обслуживает 325 направлений в 52 странах на шести континентах.
22 июня я старался купить билет через ФИФА на матч в онлайн форме. Агент Федеральный бюро расследований США и с ними связанные люди намеренно заблокировали мой адрес электронной почты, набрав имя моего адрес электронной почты havassh54@gmail.com, дважды подряд. Обслуживающая корпорация отправила код в электронную почту havassh54@gmail.comhavassh54@gmail.com У меня такой почты нет. Естественно, я нужный код не смог получить, и остановил процесс покупки билета.
Вылет рейс самолета DC343 из аэропорта 8:00 часов 26 июня. Я пришел в Национальный аэропорт имени Рональд Рейган в 7:00 часов. Я прошел предполетный досмотр где-то в 7:15 часов. Я положил в три пластиковые лотки две сумку, ноутбук, мобильный телефон, монеты, ключи и прочие имеющиеся предметы.
Я зашел в кабину стационарного металлоискателя и поднял обе руки. Сотрудник досмотра скомандовал снять ремень. Я снял свой ремень и отдал ему. Он меня дважды про сканировал. Он пригласил выйти из кабины и удивленно мне показал мой силуэтное компьютерное изображение: там в пяти-шести местах моего тела выделялся участки желтого цвета. Видимо, он подумал, что в моем теле что-то прикреплен. Он обеими руками прощупал мои обе руки, всю тело сверху до ног и обе ноги. Он ничего не обнаружил. Он немного задумался, отдал мой ремень и разрешил пройти.
В чем секрет в частичных желтых цветах в моем компьютерном силуэте? Некоторые ученые США по настоянию силовых структур создали достаточно маленькие биожучки, которых можно устанавливать во внутр (под кожей) человека. (Смотрите: “Pharmacy on a chip' gets closer. By Jonathan Amos.” (ДЖОНАТАН ЭЙМОС. «Аптека на чипе» становится ближе). – 'Pharmacy on a chip' gets closer - BBC News February 16, 2012)
Агенты ФБР США с помощью соответствующих медицинских специалистов устанавливали аналогичные биологические микрочипы в мои оба предплечье с 2013 года. Под кожей предплечье есть множество мускулов, кровеносных сосудов и другие биоорганы человека. Я уверен, что между ними есть небольшие расстояния и маленькие пространства. Биожучки устанавливают в эти промежутки.
Эти жучки не предназначены для ввода лекарства в кровь, а по специальному сигналу извне издают определенные волны и тем самым указывают где находится данный гражданин. То есть они дают информацию агентам ФБР о месте нахождения инакомыслящего человека. При этом местонахождение биочипа начинает сильно чешется. Я, как обычный человек, начинал чесать это место. Если укусила какой-нибудь комар, то после расчесывание это место тела припухает. Но в данном случае сколько не чеши, не припухает, и продолжает чесаться и зудеть.
Я ездил в Канаду в конце августа 2013 года. На 5-6 сентября 2013 года Санкт-Петербурге был запланирован саммит Большой двадцатки, то есть руководителей ведущих двадцати стран мира. Я где-то 30 августа 2013 года в Торонто зашел в парикмахерскую, чтобы постричься. Она находилась на первом этаже шестнадцати этажного здания. Людей был много. Я сел в кресло и начал ожидать свой очередь. В это время оба предплечье в одинаковом месте начали сильно чесаться. Я начал чесать и чуть кожу не содрал. Видимо, агенты ФБР определяли мой местонахождение с большого расстояния, и поэтому подключили оба био жучки в оба предплечье на полную мощность.
Я приехал в гостиницу “Peachtree Hotel Atlanta” утром 26 июня 2026 года. Администратор мне выдала ключ-карту 616 комнаты. В комнате 616 не работал телевизор. В комнате пахло отравляющим веществом. Видимо, брызгали с пульверизатора с отравляющим веществом.
Меня травили в гостинице Нью-Йорка в январе 2024 году. 20 января 2024 года мне исполнилось 70 лет. Я решил этот день провести в Нью-Йорке. Для этого заказал номер в гостинице Hudson River Hotel, New York (442 W 36th St., New York, NY 10018. Phone: (212) 824-4117) на три дня - 19-21 января 2024 года. Сотрудница предоставила комнату на пятом этаже. Была очень холодная погода и дул холодный ветер эти дни в Нью-Йорке. Я включил электрическую печку, от которого распространялся горячий воздух по комнате. Начался распространяться по комнате из этой печки также нехороший запах. Я уставший искупался и лег спать. Утром встал и заметил, весь мой печень болит. Там отравляющее вещество был смешан в воздух, выходящий из воздушного нагревателя. Я пригласил сотрудницу в мою комнату, и сказал ей, что из электрической печки распространяется отравленный воздух: «Пожалуйста, предоставьте мне другую комнату». Она предоставила хорошую комнату на втором этаже. 20 и 21 января 2024 года я находился в той комнате, и написал критическую статью о необходимости закрытие прокуратуры в Узбекистане. По-моему, агенты ФБР приехали за мной в Нью-Йорк, приказали работникам гостинице, и старались отравить мою печень в дни моего семидесятилетие даже в гостинице Нью-Йорка.
Я сказал администратору: «В комнате 616 воздух пахнет отравляющим веществом. Пожалуйста, предоставьте мне другую комнату.» Мне предоставили комнату 516. Там в комнате был нормальный воздух. Большой телевизор не включился. Я спустился вниз, и администратору сказал, что телевизор не работает. Мужчина написал об этом. В дальнейшем телевизор не работал 26-28 июня в 516 комнате.
По-моему, телевизор в обе комнатах специально отключили, чтобы я не смотрел передачи о событиях в США и мире, в том числе о Чемпионате мира по футболу. Вот такая свобода слова в США для инакомыслящем людям, в том числе для меня. Так откровенно нарушают Первую Поправку Конституции США и Указ Президента США Дональд Трамп от 20 января 2025 года.
Restoring Freedom Speech and Ending Federal Censorship. Executive Order (Восстановление Свободы слова и прекращение Федеральной цензуры). - Restoring Freedom Of Speech And Ending Federal Censorship – The White House January 20, 2025).

Я приехал на стадион «Мерседес-Бенц» в городе Атланта в 15:20 часов 27 июня. В билетной кассе сказали, что могу заказать билет в онлайн форме через свой мобильный телефон. Я дал свой телефон кассиру и сказал: «Пожалуйста, напишите заказ на билет». Он написал и передал мне телефон, чтобы я написал свои личные и банковские данные. Я написал и передал телефон кассиру. Он еще некоторые строки написал и сказал: «Введите данные свой адрес электронный почты» Я написал название электронной почты. Там потребовали написать пароль почты. Я написал пароль. Появился запись о том, что пароль неправильный. Так несколько раз. Я попробовал написать свой другую почту. И этот почту не открыли. Кто-то заблокировал путь через мой мобильный телефон. Таким образом, билет заказать в онлайн форме не удалось, точнее кто-то не дал такой возможности. Рядом стоящие многие футбольные болельщики набирали свои личные и банковские данные, а также адрес электронной почты и пароль, оплатили и получили билет в футбольный матч в онлайн форме.
Я старался купить билет с рук. Но никто не продал билет. Я так искал билет до 19:00 часов. Матч должен был начаться в 19:30 часов. Я поехал в гостиницу. Я смотрел некоторые фрагменты матча между футбольными командами Узбекистан и ДР Конго на своем ноутбуке. В итоге команда Узбекистана проиграла со счетом 1:3.
Для прохода на стадионы в США во время проведения Чемпионата мира по футболу 2026 года действует строгая политика прозрачных сумок. Болельщикам разрешено проносить с собой только прозрачные пластиковые, виниловые или ПВХ-сумки максимальным размером 30 × 15 × 30 см (12 × 6 × 12 дюймов). Поэтому я оставил все свои вещи в гостиничном номере 516.
Я пользовался новой сумочкой кросс-боди (Crossbody). У нее передняя кнопочная застежка трудно закрывался. Поэтому я ее не закрывал на застежку. Перед уходом на стадион я кросс-боди положил во внутрь большой тряпочной сумки и сверху положил куртку в пакете. Пришел из стадиона и начал доставать еду и воду из сумки. Смотрю на кросс-боди: передняя кнопочная застежка закрыта (!) Это значит, что в моем отсутствие какие-то люди, скорее всего агенты ФБР и с ними связанные люди были в моем гостиничном номере и рылись в моих вещах, статьях и папках. Обычно они сперва так определяют место нахождения важных документов, статьи, цвет папки, вещи. Но их не воруют. Потом они дают задание преступным людям, иногда безработным, задание совершить кражу определенных документов, телефон, ноутбук, папку, вещи за определенное вознаграждение. Вот так против меня организовали 40 краж и восемь ограблений с ноября 2012 года по ноябрь 2025 года.
Вернусь к главной теме – футболу. Футбольная команда Узбекистана проиграла и предыдущие два матча: команде Колумбии со счетом 1:3, и команде Португалии – 0:5. Общий итог забитых и пропущенных голов: 2:11. Это один из худших показателей среди 48 футбольных команд, участвующих в мундиале 2026 года.
О причинах слабой игры футбольной сборной Узбекистана. Диктаторский режим и его руководитель Президент Ислам Каримов (1938-2016) в декабре 1995 года назначил Министра внутренних дел, генерал-полковника милиции Зокиржон Алматов президентом Футбольной федерации Узбекистана. Он более десяти лет руководил, точнее экономически и другими способами душил узбекский футбол. Я писал об этом в своем 100-страничной книге на основе точных фактов. Я опубликовал повторно эту книгу 1 июля 2026 года на своем блоге (дневнике) на сайте www.liveinternet.ru Адрес книги:

АҲМАДЖОНОВ Ш. (Китоб-2007) Ўзбекистон футболи: инқироз сабаблари ва 2010 йилда 19-Жаҳон чемпионатида қатнашишга эришиш йўли. - KITOB-2007: O’ZBEK FUTBOLI | Записи в рубрике KITOB-2007: O’ZBEK FUTBOLI | Дневник Турон_Шухратжони : LiveInternet - Российский Сервис Онлайн-Дневников (www.liveinternet.ru/users/4799013/rubric/7028046/ "Турон Шухратжони" кундалиги (дневник)даги “KITOB-2007: O’ZBEK FUTBOLI”, “SPORT” рукнлари. 2026 йил 1 июл).

Я писал в 2007 году в последним 19-параграфе под названием «Футбол демократик спорт ўйинидир: айрим хулосаларим” («Футбол — демократический вид спорта: некоторые мои выводы») 30 рекомендации для развития узбекского футбола. Я писал, в частности, в 13-15-рекомендациях следующее (я перевел с узбекского на русский язык).
«13. Мы должны бороться за принятие в нашей стране закона «О развитии футбола в Узбекистане», как это было сделано в Бразилии. Профессиональный футбол не может развиваться указами Президента Ислама Каримова в 1993, 1996 и 2006 годах. Потому что нет возможности привлечь к судебной ответственности какого-либо чиновника за его действия против профессионального футбола. Если будет закон о футболе, то появиться возможность привлечь к судебной ответственности Алишера Никимбаева и подобных чиновников за нарушение определенной статьи закона, и снять футбольных дилетантов из высших чиновничьих постов.»
14. Необходимо приглашать талантливых футболистов из Латинской Америки и Африки в клубы Высшей лиги Узбекистана (по возможности, Первой лиги), заключать контракты и позволить им играть на поле в матчах. Права иностранных футболистов также должны быть защищены законом «О развитии футбола в Узбекистане». Не будем забывать простую истину: невозможно повысить уровень игры в нашей национальной команде, не повысив уровень игры в клубах.
15. На основании закона «О развитии футбола в Узбекистане», Устав Футбольной Федерации Узбекистана также должен быть демократизирован, а президент УФФ должен избираться свободным, демократическим путем тайным голосованием с участием альтернативных кандидатов».
К этому важно добавить следующее. Необходимо создать Коллегию из видных специалистов и заслуженных граждан Узбекистана в области футбола. Они на основе закона «О развитии футбола в Узбекистане», должны иметь определенные права по важным судьбоносным вопросам развития узбекского футбола, такие как выбор Президента Футбольной федерации Узбекистана, обсуждение кандидатов на должность главного тренера сборной Узбекистана и другие важные вопросы.
Необходимо ежегодно перечислять на развитие узбекского футбола четкий определенный доля процента из Валовой внутреннего продукта Узбекистана. Об этом четко должно быть написано в Законах Узбекистана.
Благодарю всех моих покупателей, которые оказали мне финансовую помощь для поездки в футбольный матч в Атланта с участием футбольной команды Узбекистана.

P.S.1. Я приехал в США 21 января 2010 года. Агенты Федеральной бюро расследований (ФБР) и с ними связанные люди более 16 лет продолжают слежку, провокации и различные способы преследование меня. Я буду информировать об этом моих читателей. Пожалуйста, прочтите и сохраните это Обращение и другие мои тексты, которые я вам предоставляю. Они пытались и продолжают пытаться заразить меня неизлечимой болезнью и отправить в американский госпиталь (больницу). А госпиталь — эта вторая тюрьма в США, и там они лишат меня последнего шанса на свободу слова...

P.S.2. Хорошая новость. Я писал в своем обращение Футбол-2: «Я заказал билет на футбольный матч Узбекистан-Португалия 23 июня 2026 года через международную организацию Seatsnet, переведя 722 доллара США 1 июня 2026 года. 21 июня мне не доставили билет. Поэтому я отправил 22 июня по sales@seatsnet.com письмо руководителям международной организации Seatsnet. 6 июля 2026 года мне вернули 722 доллара в мой банковский счет Bank of America. Мне стало известно об этом 13 июля из банковского отчета.

P.S.3. Программы для перевода с узбекского на английский язык, в том числе www.translate.google.com , работают некачественно и допускают много неточностей. Поэтому я написал текст «Футбол-3: Поездка в Атланта и приключения» на русском языке, а затем перевел его на английский с помощью сервиса www.translate.google.com . Приношу свои извинения за возможные ошибки, допущенные в процессе перевода.

(2015 йил 4 август) АҚШ ҚАМОҒИДАГИ ЎЗБЕКЛАР ЁРДАМГА МУҲТОЖ (ОХИРИ)
Шуҳратжон АҲМАДЖОНОВ


3. JAMSHID MUHTOROV (BORN IN 1976 IN DJIZAKH (UZBEKISTAN), UZBEK, MUSLIM, REFUGEE). HE LIVED WITH HIS WIFE AND TWO CHILDREN IN DENVER, COLORADO SINCE 2007.HE WAS ARRESTED JANUARY 21, 2012 AT THE CHICAGO AIRPORT BEFORE DEPARTURE TO TURKEY.HE WAS INDICT WITH “ACCUSED IN 2012 OF PROVIDING MATERIAL TO THE ISLAMIC JIHAD UNION, AN UZBEK TERRORIST ORGANIZATION”. HE IS IN PRISON MORE THEN THREE YEARS AND STILL HAS NOT HAD A TRIAL. I TOO GREW UP IN DJIZZAKH. JAMSHID IS THE SAME UZBEK, THE MUSLIM AND THE REFUGEE AS WELL AS I. SEE: US surveillance law could face highest court test. - http://www.thejakartapost.com/news/2013/10/27/us-surveillance-law-could-face-highest-court-test.html (www.thejakartapost.com 10.27.2013).


4. FAZLIDDIN KURBANOV (BORN IN 1983, UZBEK, MUSLIM, REFUGEE). HE HAS LIVED WITH HIS WIFE AND DAUGHTER (2010 YEAR OF BIRTH), HIS PARENTS AND SISTERS IN BOISE, IDAHO SINCE 2009. I KNOW HIM: I LIVED WITH HIM IN ONE HOUSE (NO. 585) IN BOISE IN 2010-2012. THEY LIVED IN APARTMENT 3, AND I – IN APARTMENT 8. HIS PARENTS CONVERTED TO CHRISTIANITY. HE REMAINED A MUSLIM. HE DIDN'T GO TO THE MOSQUE NOT EVEN TO FRIDAY PRAYERS. HE WAS ARRESTED IN MAY 16, 2013 IN A HOUSE IN BOISE. HE IS INDICT (PROCECUTE) WITH “KURBANOV PROVIDED INFORMATION AND MONEY TO THE ISLAMIC MOVEMENT OF UZBEKISTAN, WHICH THE UNITED STATES HAS DESIGNATED AS A FOREIGN TERRORIST ORGANIZATION”. HE IS IN PRISON AND STILL HAS NOT HAD A TRIAL. CURRENTLY, A TRIAL IS SET FOR FEBRUARY 9, 2015. SEE: 1. One more muslim bomb making terrorist apprehended … in Idaho. - http://tundratabloids.com/2013/05/one-more-muslim-bomb-making-terrorist-apprehen ded.html (www.tundratabloids.com May 17, 2013). 2. U.S. wants to postpone Boise terrorism trial again. - http://www.kboi2.com/news/local/Fazliddin-Kurbanov-trial-delay-motion-285550211.html (www.kboi2.com December 11, 2014)


5. REGARDING SHUHRATJON AHMADJONOV SITUATION, IN APRIL AND MAY, 2010 I PUBLISHED THE ARTICLE "MYSTERIOUS DEATHS" BY CYNTHIA SEWELL ON THE WEB SITE IN ENGLISH, UZBEK AND RUSSIAN. THEN I WAS ILLEGALLY FIRED FROM 3 JOBS IN IDAHO FROM JULY 2010 TO JANUARY 2012 BECAUSE OF MY HUMAN RIGHTS ACTIVITIES. MY BELONGINGS WERE STOLEN 9 TIMES IN WASHINGTON, DC BETWEEN NOVEMBER 2012 TO MAY 26, 2014. I WAS BEATEN, ROBBED AND TOOK ALL MY PERSONAL DOCUMENTS ALONG WITH I WALLET ON NOVEMBER 21, 2013. I WAS ROBBED AT GUNPOINT AND TOOK MY BAG AND BACKPACK ON MAY 26, 2014. CRIMINALS AND THEIR ORGANIZERS STOLE AND ROBBERS 2 TIMES ALL MY JOURNALISM WORK BELONGINGS SUCH AS 2 LAPTOPS TOSHIBA, 3 DIARIES WITH THE DESCRIPTION OF EVENTS AROUND ME, 6 JOURNALS AND 1 NOTEBOOK WITH ADDRESSES OF RELATIVES, FRIENDS, HUMAN RIGHTS ACTIVISTS, JOURNALISTS, MEMBERS OF THE UZBEK OPPOSITION, AND OTHER IMPORTANT INFORMATION, A RECORDER WITH AUDIO RECORDS OF 2010-2013, 3 TELEPHONES, UZBEK PRAYER BOOK “МЕН ҲАМ НАМОЗ ЎҚИЙМАН” (“I WILL READ TOO NAMAZ” (NAMAZ – ARABIK SALAT – IS THE PRACTICE OF FORMAL WORSHIP IN ISLAM)), 2 EYEGLASSES AND SO ON. I CALLED THE POLICE 7 TIMES. THE POLICE DIDN'T CONNECT BY PHONE TO THE TRANSLATOR FROM THE UZBEK LANGUAGE AND THEY ALLOWED DISCRIMINATION. THEY WROTE THE REPORT SPECIALLY TO MISREPRESENT THE FAKTS AND THEY DIDN’T EVEN OPEN A CRIMINAL CASE TO INVESTIGAIT THESE 9 THEFTS AND 2 ROBBERIE. OFFICER’S OF THE 7-TH DISTRICT WASHINGTON, DC METROPOLITAN POLICE DEPARTMENT REMOVED A REPORT OF OCTOBER 8, 2013 FROM A POLICE’S COMPUTER ABOUT THEFT OF MY BAG IN SHELTER 801. SOME OF THE U.S. LAW ENFORCEMENT OFFICERS HAD MONITORED, BLOCKED AND DESTROYED MY LETTERS, ARTICLES, TELEPHONES AND EMAILS. I HAVE WRITTEN A BIG ARTICLE WITH THE APPENDIX SET OF 11 DOCUMENTS AND I PUBLISHED ON MY WEB SITES. SEE: Вооруженное ограбление меня в Вашингтоне. Часть 1-6 (I was robbed at gunpoint in Washington, DC. Part 1-6). – http://www.liveinternet.ru/users/4799013/rubric/5278052/ , http://dunyouzbeklari.com/archives/72243

NO SECRET THAT EMPLOYEE OF THE UZBEK NATIONAL SECURITY SERVICE COOPERATES WITH SOME OF THE USA LAW ENFORCEMENT OFFICERS. THEREFORE NOT ONE OF THESE CRIMES HAS BEEN SOLVED. I THINK THESE ILLEGAL ACTS ARE BEING PERFORMED BY THE FEDERAL BUREAU OF INVESTIGATION AND THE POLICE. PLEASE, STOP THE PERSECUTION OF THE UZBEK REFUGEES IN THE U.S. AND BRING THE PERPETRATORS TO JUSTICE.

I HAVE OPENED AN ACCOUNT: 2260 6181 59 WITH BANK OF AMERICA. PLEASE, MAKE A DONATION TO ACCOUNT 2260 6181 59 AS YOU DESIRE AND HAVE THE OPPORTUNITY. THANK YOU. I PLAN TO LEAVE FOR IDAHO AND COLORADO AFTER ACCUMULATING MONEY FOR A TICKET FROM WASHINGTON, DC TO BOISE-DENVER-WASHINGTON, DC, TO MEET FAZLIDDIN’S AND JAMSHID’S WIVE’S AND CHILDREN, THEIR LAWYERS, AND TO VISIT HIM IN PRISON. I PLAN TO WRITE AN ARTICLE ABOUT THEM AND TO REPORT TO YOU ABOUT THE RESULTS OF MY VISIT.

WHEN YOU AND YOUR FAMILY CELEBRATE THE DIFFERENT HOLIDAYS PLEASE REMEMBER THAT IN IDAHO AND COLORADO THERE ARE SMALL CHILDREN WITH TEARS IN THEIR EYES REMEMBERING THEIR FATHER. THEIR FATHER WAS SLANDERED BY SOMEONE EMPLOYED BY THE US AND HAS BEEN HELD IN PRISON WITHOUT TRIAL SINCE JANUARY 21, 2012.


SOME MAY SAY, "THEY ARE UZBEKS, I AM NOT UZBEK. THEY ARE A MUSLIMS, I AM NOT A MUSLIM. THEY ARE REFUGEES, I AM NOT A REFUGEE". IT IS IMPORTANT TO REMEMBER THE WORDS OF MARTIN NIEMOLLER: WHEN THE NAZIS CAME FOR THE COMMUNISTS, I REMAINED SILENT; I WAS NOT A COMMUNIST.
WHEN THEY LOCKED UP THE SOCIAL DEMOCRATS, I REMAINED SILENT; I WAS NOT A SOCIAL DEMOCRAT.
WHEN THEY CAME FOR THE TRADE UNIONISTS, I DID NOT SPEAK OUT; I WAS NOT A TRADE UNIONIST.
WHEN THEY CAME FOR THE JEWS, I REMAINED SILENT; I WASN’T A JEW.
WHEN THEY CAME FOR ME, THERE WAS NO ONE LEFT TO SPEAK OUT.
MARTIN NIEMOLLER, 1946 (01.14.1892 – 03.06.1984) Wasa German anti-Nazi, theologian and Lutheran pastor (http://en.wikiquote.org/wiki/Martin_Niem%C3%B6ller )
SHUHRATJON AHMADJONOV, HUMAN RIGHTS ACTIVIST, FREELANCE JOURNALIST, REFUGEE AND STREET SENSE VENDOR

--------------------------------------------------------------
Текст моего письма президенту США Бараку Обаме от 6 февраля 2015 года на русском языке, касающийся отравления, убийства, нападения, кражи и преследования, задержания и многолетней неспособности начала суда над шести узбекских беженцев, проживающих в Соединенных Штатах.

ГОСПОДИН ПРЕЗИДЕНТ БАРАК ОБАМА! ДОРОГИЕ СЕНАТОРЫ И ДЕПУТАТЫ! УВАЖАЕМЫЕ АМЕРИКАНЦЫ И РУКОВОДИТЕЛИ ПРАВОЗАЩИТНОЙ ОРГАНИЗАЦИИ!

В США ГРУБО НАРУШАЕТСЯ ПРАВА УЗБЕКСКИХ БЕЖЕНЦЕВ В 2006-2015 ГОДЫ. ИХ В США АРЕСТОВЫВАЮТ И НЕ ПРОВОДЯТ СУД ПО МНОГО ЛЕТ. ИХ ОТРАВЛЯЮТ, РАСТРЕЛИВАЮТ, ПРОТИВОЗАКОННО УВОЛНЯЮТ С РАБОТЫ, СКРЫТО СОБИРАЮТ КОМПРОМИТИРУЮЩИЙ МАТЕРИАЛ ДЛЯ ДИСКРЕДИТАЦИИ БЕЖЕНЦЕВ, ДИСКРЕМИНИРУЮТ, ПРЕСЛЕДУЮТ, НАТРАВЛИВАЮТ ПРОВОКАТОРОВ, ГРАБЯТЬ, ИЗБИВАЮТ И ИХ ВЕЩИ ВОРУЮТ. ФБР И ПОЛИЦИЯ НАРУШАЮТ 9, 12, 14, 17, 18, 19 И 26-СТАТЬИ МЕЖДУНАРОДНЫЙ ПАКТ О ГРАЖДАНСКИХ И ПОЛИТИЧЕСКИХ ПРАВАХ.


НАПРИМЕР: 1.1. ОЛИМЖОН СОБИРОВ (РОДИЛСЯ В 1973 ГОДУ, УЗБЕК, МУСУЛЬМАНИН, БЕЖЕНЕЦ). УБИТЬ ПУТЕМ ОТРАВЛЕНИЯ НЕИЗВЕСТНЫМ ЯДОМ 1 АВГУСТА 2006 ГОДА В АЙДАХО. 1.2. ЗОХИД МАХМЕДОВ (РОДИЛСЯ В 1977 ГОДУ, УЗБЕК, МУСУЛЬМАНИН, БЕЖЕНЕЦ). УБИТЬ ПУТЕМ ОТРАВЛЕНИЯ НЕИЗВЕСТНЫМ ЯДОМ 1 СЕНТЯБРЯ 2006 ГОДА В АЙДАХО.
СМОТРИТЕ: 1. How did two Uzbek refugees die? (Две узбекские беженцы как умерли?) BY CYNTHIA SEWELL. - http://www.idahostatesman.com/2008/03/30/337502/how-did-two-uzbek-refugees-die.html 2. SEWELL C. Mysterious deaths (Таинственные смерти). - газета “Idaho Statesman”, 30.03.2008.


2. ФАЗЛИДДИН ЯКУБОВ (РОДИЛСЯ В 1959 ГОДУ, УЗБЕК, МУСУЛЬМАНИН, БЕЖЕНЕЦ, ГРАЖДАНИН США). ОН ЖИВЕТ С ЖЕНОЙ И ДЕТЬМИ В КЛИВЛЕНДЕ, ОГАЙО С 2000 ГОДА. 20 ИЮНЯ 2008 ГОДА (МЕЖДУНАРОДНЫЙ ДЕНЬ БЕЖЕНЦА) ПРЕСТУПНИКИ СТРЕЛЯЛИ В НЕГО 9 РАЗ, 3 ПУЛЯ ПОПАЛО В НЕГО. ОН ЛЕЖАЛ 53 ДНЯ В КОМЕ. ВРАЧИ ОПЕРИРОВАЛИ ЕГО 8 РАЗ. ДАЖЕ ОПЫТНЫЕ АМЕРИКАНСКИЕ ВРАЧИ НЕ СМОГЛИ УДАЛИТЬ ОДИН ИЗ ПУЛЬ И ОН ДО СИХ ПОР ЖИВЕТ С ОДНОЙ ПУЛЕЙ В ТЕЛЕ. ЕМУ НЕ ДАЛИ ИНВАЛИДНОСТЬ И НЕ ПЛАТИЛИ ПЕНСИЮ В 2008-2011 ГОДЫ. ОН ПОЗВОНИЛ МНЕ В БОЙСИ 3 МАРТА 2011 ГОДА. ПОСЛЕ НАШЕГО РАЗГОВОРА ПО ТЕЛЕФОНУ ЕМУ СРОЧНО НАЧАЛИ ПЛАТИТЬ ПЕНСИЮ И В ТЕЧЕНИЕ ОДНОГО ГОДА ОПЛАТИЛИ ПЕНСИЮ ЗА 2008-2011 ГОДЫ. И ЭТО ПОКУШЕНИЕ НА ЖИЗНЬ НЕ БЫЛО РАСКРЫТО И ПРЕСТУПНИКИ НЕ ПОНЕСЛИ ЗАСЛУЖЕННОЕ НАКАЗАНИЕ.
СМОТРИТЕ: 1. США: ФБР расследует жестокое преступление против этнического узбека в штате Огайо. – http://www.fergananews.com/news.php?id=9514 (www.fergananews.com 28.06.2008); 2. Karl Turner, Shooting victim Fazliddin Yakubov thankful for community's support. - http://blog.cleveland.com/metro/2008/08/shooting_victim_fazliddin_yaku.html (www.blog.cleveland.com August 11, 2008).


3. ДЖАМШИД МУХТОРОВ (РОДИЛСЯ В 1976 ГОДУ В ГОРОДЕ ДЖИЗАКЕ (УЗБЕКИСТАН), УЗБЕК, МУСУЛЬМАНИН, БЕЖЕНЕЦ). ОН ЖИВЕТ С ЖЕНОЙ И ДВУМЯ ДЕТЬМИ В ДЕНВЕРЕ, КОЛОРАДО С 2007 ГОДА. ОН АРЕСТОВАН 21 ЯНВАРЯ 2012 ГОДА В АЭРОПОРТУ ЧИКАГО ПЕРЕД ОТЪЕЗДОМ В ТУРЦИЮ. ЕМУ ПРЕДЪЯВИЛИ ОБВИНЕНИЕ В «ПОПЫТКЕ ОКАЗАНИЯ МАТЕРИАЛЬНОЙ ПОМОЩИ СОЮЗУ ИСЛАМСКОГО ДЖИХАДА, УЗБЕКСКОЙ ТЕРРОРИСТИЧЕСКОЙ ОРГАНИЗАЦИИ». ЕГО СОДЕРЖАТЬ В ТЮРЬМЕ БОЛЕЕ 3 ГОДА И ДО СИХ ПОР НЕ ПРОВЕЛИ СУД НАД НИМ. Я ТОЖЕ ВЫРОС В ДЖИЗАКЕ. ДЖАМШИД ТАКОЙ ЖЕ УЗБЕК, МУСУЛЬМАНИН, БЕЖЕНЕЦ КАК И Я.
СМОТРИТЕ: 1. US surveillance law could face highest court test (Американский закон о наблюдении может столкнуться с испытанием высшей судебной инстанции). - http://www.thejakartapost.com/news/2013/10/27/us-surveillance-law-could-face-highest-court-test.html (www.thejakartapost.com 27.10.2013). 2. «Дело Фазлиддина Курбанова», или Как в США преследуют оппонентов Ислама Каримова. - http://www.fergananews.com/articles/7738 (www.fergananews.com 24.05.2013).


4. ФАЗЛИДДИН КУРБАНОВ (РОДИЛСЯ В 1983 ГОДУ, УЗБЕК, МУСУЛЬМАНИН, БЕЖЕНЕЦ). ОН ЖИВЕТ С ЖЕНОЙ И ДОЧЕРЬЮ (2010 ГОДА РОЖДЕНИЯ), РОДИТЕЛЯМИ И СЕСТРАМИ В БОЙСИ, АЙДАХО С 2009 ГОДА. Я ЕГО ЗНАЮ: Я ЖИЛ С НИМ В ОДНОМ ДОМЕ (№ 585) В БОЙСИ В 2010-2012 ГОДЫ. ОНИ ЖИЛИ В 3-КВАРТИРЕ, А Я – В 8-КВАРТИРЕ. ЕГО РОДИТЕЛИ ПЕРЕШЛИ В ХРИСТИАНСТВО. ОН ОСТАЛСЯ МУСУЛЬМАНИНОМ. ОН НЕ ХОДИЛ В МЕЧЕТЬ ДАЖЕ НА ПЯТНИЧНУЮ МОЛИТВУ. ОН АРЕСТОВАН 16 МАЯ 2013 ГОДА В ДОМЕ В БОЙСИ. ЕМУ ПРЕДЪЯВИЛИ ОБВИНЕНИЕ В «ПРЕДОСТАВЛЕНИЕ ИНФОРМАЦИЮ И ДЕНЬГИ В ИСЛАМСКОЕ ДВИЖЕНИЕ УЗБЕКИСТАНА, КОТОРУЮ СОЕДИНЕННЫЕ ШТАТЫ ПРИЗНАЛИ В КАЧЕСТВЕ ИНОСТРАННОЙ ТЕРРОРИСТИЧЕСКОЙ ОРГАНИЗАЦИЕЙ, ВЛАДЕНИЕ ВЗРЫВЧАТЫМИ ВЕЩЕСТВАМИ». ЕГО СОДЕРЖАТЬ В ТЮРЬМЕ И ДО СИХ ПОР НЕ ПРОВЕЛИ СУД НАД НИМ. НАЧАЛО СУДА НАМЕЧЕН НА 9 ФЕВРАЛЯ 2015 ГОДА.
СМОТРИТЕ: 1. One more muslim bomb making terrorist apprehended … in Idaho (Еще один мусульманский террорист создания бомбы задержан ... в Айдахо). - http://tundratabloids.com/2013/05/one-more-muslim-bomb-making-terrorist-apprehended.html (www.tundratabloids.com May 17, 2013). 2. США: Возобновился судебный процесс по делу этнического узбека Фазлиддина Курбанова, обвиняемого в терроризме. - http://www.fergananews.com/news.php?id=22866 (www.fergananews.com 03.12.2014).


5. Я – ШУХРАТЖОН АХМАДЖОНОВ В АПРЕЛЕ-МАЕ 2010 ГОДА СТАТЬЮ CYNTHIA SEWELL“MYSTERIOUS DEATHS” («ТАИНСТВЕННЫЕ СМЕРТИ») ОПУБЛИКОВАЛ НА ВЕБ САЙТЕ НА АНГЛИЙСКОМ, УЗБЕКСКОМ И РУССКОМ ЯЗЫКЕ. ЗАТЕМ МЕНЯ ПРОТИВОЗАКОННО УВОЛИЛИ С РАБОТЫ 3 РАЗА В АЙДАХО С ИЮЛЯ 2010 ГОДА ПО ЯНВАРЬ 2012 ГОДА ЗА МОЮ ПРАВОЗАЩИТНУЮ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ. МЕНЯ ОБОКРАЛИ 9 РАЗ В ВАШИНГТОНЕ С НОЯБРЯ 2012 ГОДА ПО 26 МАЯ 2014 ГОДА. МЕНЯ 21 НОЯБРЯ 2013 ГОДА ИЗБИЛИ, ОГРАБИЛИ И УНЕСЛИ ВСЕ МОИ ЛИЧНЫЕ ДОКУМЕНТЫ ВМЕСТЕ С БУМАЖНИКОМ. В НОЧЬ НА 26 МАЯ 2014 ГОДА ВООРУЖЕННО ОГРАБИЛИ И УНЕСЛИ МОЮ СУМКУ И РЮКЗАК. ПРЕСТУПНИКИ И ИХ ОРГАНИЗАТОРЫ УКРАЛИ И ОГРАБИЛИ 2 РАЗА ВСЕ МОИ ПРИНАДЛЕЖНОСТИ ЖУРНАЛИСТА ТАКИЕ КАК 2 ЛЭПТОП МАРКИ ТОШИБА, 3 ДНЕВНИКА С ОПИСАНИЕМ СОБЫТИЙ ВОКРУГ МЕНЯ, 6 БЛОКНОТ И 1 ЗАПИСНУЮ КНИЖКУ С АДРЕСАМИ РОДСТВЕННИКОВ, ДРУЗЕЙ, ПРАВОЗАЩИТНИКОВ, ЖУРНАЛИСТОВ, ЧЛЕНОВ УЗБЕКСКОЙ ОППОЗИЦИИ, ТАКЖЕ ДРУГИЕ ВАЖНЫЕ ИНФОРМАЦИИ, САМОПИСЕЦ (РЕКОРДЕР) С АУДИО ЗАПИСЯМИ 2010-2013 ГОДОВ, 3 ТЕЛЕФОНА, 2 ОЧКИ И ТАК ДАЛЕЕ. Я 7 РАЗ ВЫЗЫВАЛ ПОЛИЦИЮ. ПОЛИЦИЯ НЕ СОЕДИНИЛАСЬ ПО ТЕЛЕФОНУ С ПЕРЕВОДЧИКОМ С УЗБЕКСКОГО ЯЗЫКА И ОНИ ДОПУСТИЛИ ДИСКРИМИНАЦИЮ. ОНИ ПИСАЛИ РАПОРТ СПЕЦИАЛЬНО ИСКАЖЕННО И НЕ ОТКРЫЛИ УГОЛОВНЫЕ ДЕЛА ДЛЯ РАСКРЫТИЯ 9 КРАЖ И 2 ОГРАБЛЕНИЙ. ПОЛИЦЕЙСКИЕ 7-ОТДЕЛЕНИЯ ГОРОДА ВАШИНГТОНА УНИЧТОЖИЛИ ИЗ КОМПЮТЕРА ПОЛИЦИИ РАПОРТ 8 ОКТЯБРЯ 2013 ГОДА О КРАЖЕ МОЕГО СУМКИ В ШЕЛТЕРЕ 801. НЕКОТОРЫЕ СОТРУДНИКИ ПРАВООХРАНИТЕЛЬНЫХ ОРГАНОВ США КОНТРОЛИРУЮТ, БЛОКИРУЮТ И УНИЧТОЖАЮТ МОИ ПИСЬМА, СТАТЬИ, ТЕЛЕФОНЫ И ЭЛЕКТРОННЫЕ ПИСЬМА. Я ОБ ЭТОМ НАПИСАЛ БОЛЬШУЮ СТАТЬЮ С ПРИЛОЖЕНИЕМ 11 ДОКУМЕНТОВ И ОПУБЛИКОВАЛ НА САЙТАХ.
СМОТРИТЕ: Шухратжон АХМАДЖОНОВ: Вооруженное ограбление меня в Вашингтоне. Часть 1-6. – http://www.liveinternet.ru/users/4799013/rubric/5278052/ (www.liveinternet.ru 25-26 июля и 8 августа 2014 г.); http://dunyouzbeklari.com/archives/72243 (www.dunyouzbeklari.com 13 июня, 13 и 23 июля, 20 августа, 4 и 25 сентября 2014 г.).

НЕ СЕКРЕТ, ЧТО СОТРУДНИКИ УЗБЕКСКОЙ СЛУЖБА НАЦИОНАЛЬНОЙ БЕЗОПАСНОСТИ СОТРУДНИЧАЮТ С НЕКОТОРЫМИ СОТРУДНИКАМИ СИЛОВЫХ СТРУКТУР США. ПОЭТОМУ НЕ ОДНО ИЗ ЭТИХ ПРЕСТУПЛЕНИЙ ДО СИХ ПОР НЕ РАСКРЫТА. Я ПОЛАГАЮ, ЗА ЭТИМИ ПРОТИВОЗАКОННЫМИ ДЕЯНИЯМИ СТОЯТ НЕКОТОРЫЕ СОТРУДНИКИ ФЕДЕРАЛЬНОЕ БЮРО РАССЛЕДОВАНИЕ И ПОЛИЦИИ. ПРОШУ ПРЕКРАТИТЬ ПРЕСЛЕДОВАНИЕ УЗБЕКСКИХ БЕЖЕНЦЕВ В США И ВИНОВНИКОВ ПРИВЛЕЧЬ К СУДЕБНОЙ ОТВЕТСТВЕННОСТИ.

Я В BANK OF AMERICA (БАНК АМЕРИКА) ОТКРЫЛ СЧЕТ: 2260 6181 59. ПРОШУ ВАС ПЕРЕЧИСЛИТЬ В СЧЕТ 2260 6181 59 ДЕНЬГИ ПО МЕРЕ ВАШЕГО ЖЕЛАНИЯ И ВОЗМОЖНОСТИ. СПАСИБО. ПОСЛЕ НАКОПЛЕНИЕ ДЕНЕГ НА БИЛЕТ НА РЕЙС ВАШИНГТОН-БОЙСИ-ДЕНВЕР-ВАШИНГТОН, ПЛАНИРУЮ ВЫЕХАТЬ В АЙДАХО И КОЛОРАДО, ЧТОБЫ ВСТРЕТИТЬСЯ С ЖЕНАМИ И ДЕТЬМИ, АДВОКАТАМИ ФАЗЛИДДИН КУРБАНОВА И ДЖАМШИД МУХТОРОВА, И ЛИЧНО С НИМИ В ТЮРЬМЕ. ПЛАНИРУЮ НАПИСАТЬ СТАТЬЮ О НИХ И СООБЩИТЬ ВАМ О РЕЗУЛЬТАТАХ.

КОГДА ВЫ И ВАША СЕМЬЯ ПРАЗДНУЕТЕ ПРАЗДНИКИ, ТО ПОМНИТЕ: В АЙДАХО И КОЛОРАДО ЕСТЬ МАЛЕНЬКИЕ ДЕТИ СО СЛЕЗАМИ НА ГЛАЗАХ ВСПОМИНАЮТ ОТЦА. ИХ ОТЦА ОКЛЕВЕТАЛИ НЕКОТОРЫЕ СОТРУДНИКИ СИЛОВЫХ СТРУКТУР США И БЕЗ СУДА С 21 ЯНВАРЯ 2012 ГОДА СОДЕРЖАТЬ В ТЮРЬМЕ.


НЕКОТОРЫЕ МОГУТ СКАЗАТЬ: «ОНИ УЗБЕКИ, Я НЕ УЗБЕК. ОНИ МУСУЛЬМАНИНЫ, Я НЕ МУСУЛЬМАНИН. ОНИ БЕЖЕНЦЫ, Я НЕ БЕЖЕНЕЦ». УМЕСТНО НАПОМНИТЬ СЛЕДУЮЩИЕ СЛОВА МАРТИН НИМЁЛЛЕРА.

КОГДА НАЦИСТЫ ПРИШЛИ ЗА КОММУНИСТАМИ, Я МОЛЧАЛ, Я ЖЕ НЕ КОММУНИСТ.
ПОТОМ ОНИ ПРИШЛИ ЗА СОЦИАЛ-ДЕМОКРАТАМИ, Я МОЛЧАЛ, Я ЖЕ НЕ СОЦИАЛ-ДЕМОКРАТ.
ПОТОМ ОНИ ПРИШЛИ ЗА ПРОФСОЮЗНЫМИ ДЕЯТЕЛЯМИ, Я МОЛЧАЛ, Я ЖЕ НЕ ЧЛЕН ПРОФСОЮЗА.
ПОТОМ ОНИ ПРИШЛИ ЗА ЕВРЕЯМИ, Я МОЛЧАЛ, Я ЖЕ НЕ ЕВРЕЙ.
А ПОТОМ ОНИ ПРИШЛИ ЗА МНОЙ, И УЖЕ НЕ БЫЛО НИКОГО, КТО МОГ ПРОТЕСТОВАТЬ.
Мартин НИМЁЛЛЕР (1892–1984) – Пастор протестантской евангелистической церкви, Президент Всемирного совета церквей https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B8%D0%BC%D1%91%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D1%80,_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD

ШУХРАТЖОН АХМАДЖОНОВ, ПРАВОЗАЩИТНИК, НЕЗАВИСИМЫЙ ЖУРНАЛИСТ, БЕЖЕНЕЦ И ПРОДАВЕЦ ГАЗЕТЫ STREET SENSE

------------------------------------------------------------------------

P.S. 1. Ушбу Мурожаатнома ёзилган бир бетлик варақанинг 400 тага яқин инглиз тилидаги нусхасини 2014 йил 30 декабрдан бери Вашингтон шаҳрида фуқароларга тарқатдим. 2015 йил 27 январ куни эрталаб АҚШ Конгресси яқинида жойлашган Capitol South (Жанубий Капитол) метро шоҳбекати олдида Конгресс томонга ишга кетаётганларга 20 дона тарқатдим. 2015 йил 6 феврал куни тушда Барак Обама ишлаётган Оқ Уй олдида пикет қилдим ва Мурожаатномани ўқимоқчи бўлган АҚШлик айрим фуқароларга бердим.

2. Бугун – 2015 йил 7 феврал кунига қадар АҚШ фуқаролари жами 32 (ўттиз икки) доллар йўлкира пули беришди. Уни Bank of America даги 2260 6181 59 рақамли ҳисобимга қўйдим. Банк орқали ҳеч ким ҳозирча пул ўтказгани йўқ.

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР

1. AQSh qamoqxonasi surati. - https://www.google.com/search?q=jail+in+the+usa+foto&biw=1280&bih=878&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ei=aobWVLOOG861sQThsYGoDQ&ved=0CB0QsAQ#imgdii=_&imgrc=skaRAK4wNDu4TM%253A%3BOwfnGDTbtV5cmM%3Bhttp%253A%252F%252F1.bp.blogspot.com%252F-A8yjqu7RA5M%252FT2FgQZoW10I%252FAAAAAAAAS7U%252FvvXxnQj5Wvo%252Fs1600%252Fprison_usa.jpg%3Bhttp%253A%252F%252Farcticcompass.blogspot.com%252F2012%252F01%252Ffighting-back.html%3B700%3B434

2. Нимёллер, Мартин. - https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B8%D0%BC%D1%91%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D1%80,_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD (www.ru.wikipedia.org/wiki/ Материал из Википедии — свободной энциклопедии)
Мартин Нимёллер (1892–1984) – Протестант инжилчилар черкови пастори (руҳонийси), Бутундунё черковлар кенгаши президенти, “Халқлар ўртасида тинчликни мустаҳкамлагани учун” номли халқаро Ленин мукофоти совриндори (1967) (рус тилидан ўзбек тилига мен ўгирдим).

3. АХМАДЖОНОВ Ш. Жаноб Президент Барак Обама! Ҳурматли сенаторлар ва депутатлар! - http://dunyouzbeklari.com/archives/67535 (www.dunyouzbeklari.com 2014.22.04).

4. Фазлиддин Қурбонов АҚШда ЎИҲга одам ëллаганликда айбланмоқда. -
http://www.ozodlik.org/content/article/26727529.html (www.ozodlik.org 2014.05.12)

E-mail: jiz54@mail.ru , ergash1955@yahoo.com

2015 йил 8 феврал

АҚШ, Вашингтон шаҳри
-----------------------------------------------------------------------

P.S. 1. Мен бу мақоламни 2015 йил 9 феврал куни Исмат Хушевнинг www.dunyouzbeklari.com сайтида чоп эттиргандим. Бугун унинг сайтига қарасам мақолам олиб ташланибди.

2. Мен ушбу Мурожаатномани инсон ҳақларини ҳимоя қилиш билан шуғулланадиган 6 та халқаро ташкилотларга буюртмали хат билан 2015 йил 13 феврал куни жўнатиб юбордим.

3. Фазлиддин Қурбонов устидан суд маҳкамаси 2015 йил 13 июл куни АҚШдаги Айдахо штати маркази бўлмиш Бойси шаҳрида бошланди ва шу кунларда давом этмоқда. Мен кеча йўлкира пулини тўғриладим ва яқин 1-2 кун ичида Бойсига боришни ният қилдим, Аллоҳ хоҳласа бораман. Боргач бу ҳақда навбатдаги мақолани ёзишга ҳаракат қиламан.

4. Мақоламда келтирилган 6 та рангли фотосуратни чоп эттиришимга махсус хизматлар бугун - 2015 йил 4 август куни имкон бермади.

2015 йил 4 август

АҚШ, Вашингтон шаҳри

-----------------------------------------------

P.S-2026. АҚШ Президенти Барак Обамага 2015 йил 6 феврал куни жўнатган Шикоят хатим матнини www.dunyouzbeklari.com сайтида “АҚШ қамоғидаги ўзбеклар ёрдамга муҳтож” номли мақоламда ўзбек, инглиз ва рус тилларида 2015 йил 9 феврал куни чоп қилдим. www.dunyouzbeklari.com сайти раҳбари журналист Исмат Хушев ушбу муҳим мақоламни 2015 йилда олиб ташлади. Мен уни 2015 йил 4 август куни www.liveinternet.ru сайтидаги “Турон Шухрати” блогимда чоп қилдим. Бугун - 2026 йил 20 август куни блогимни очиб қарадим ва ушбу мақоламни топмадим. Менимча, ўзбек махсус хизмати бўлмиш Давлат хавфсизлик хизмати (ДХХ) зобитлари блогимга кириб, ушбу мақоламни ўчириб ташлашибди. Бугун уни блогимда қайтадан чоп қилдим.

АХМАДЖОНОВ Ш. АҚШ қамоғидаги ўзбеклар ёрдамга муҳтож (Узбеки, находящиеся в тюрьме в США, нуждаются в помощь). - Статьи 2015 года | Записи в рубрике Статьи 2015 года | Дневник Турон_Шухратжони : LiveInternet - Российский Сервис Онлайн-Дневников (www.liveinternet.ru/users/4799013/rubric/5532346/page2.html Дневник “Турон-Шухратжони”, Рубрика “Статьи 2015 года”, August 4, 2015);
- http://dunyouzbeklari.com/archives/94362 (www.dunyouzbeklari.com 02.09.2015. Руководитель сайта www.dunyouzbeklari.com Исмат Хушев удалил эту статью в 2015 году.)

(2015 йил 4 август) АҚШ ҚАМОҒИДАГИ ЎЗБЕКЛАР ЁРДАМГА МУҲТОЖ
Шуҳратжон АҲМАДЖОНОВ

Фото 1. Ноҳақ қамалганларга озодлик. [1]

Нацистлар коммунистларни тутиб кетгани келишганда, мен индамадим, мен ахир коммунист эмасман.
Кейин улар социал-демократларни тутиб кетгани келишди, мен индамадим, мен ахир социал-демократ эмасман.
Кейин улар касаба уюшмаси фаолларини тутиб кетгани келишди, мен индамадим, мен ахир касаба уюшмаси аъзоси эмасман.
Кейин улар яхудийларни тутиб кетгани келишди, мен индамадим, мен ахир яхудий эмасман.
Кейин улар мени тутиб кетгани келишди, энди норозилик билдирадиган ҳеч бир зот қолмаганди. [2]
Мартин НИМЁЛЛЕР (1892–1984)нинг 1946 йилда айтган машҳур гапи

КИРИШ СЎЗИ

АҚШда мусулмон ўзбек қочқинларини 2006 йилдан бери заҳарлашаётгани, отишаётгани, ҳибсга олиб бир неча йилдан бери суд қилишмаётгани, босқинчилик қилишаётгани, калтаклашаётгани ва улар нарсаларини ўғирлашаётгани ҳақида АҚШ Президенти Барак Обама номига ёзилган ва www.dunyouzbeklari.com сайтида 2014 йил 22 апрел куни чоп этилган Очиқ хатим (Мурожаатномам)да ёзгандим ([3]-га қаранг).

Шундан бери деярли бир йил вақт ўтди. Вазият ўзгармади. Менга ва бошқа айрим мусулмон ўзбек қочқинларига тазйиқлар тўхтамаётир.

Туҳмат билан 2013 йил 16 май куни Айдаҳо штати маркази бўлмиш Бойси шаҳрида ижарадаги уйида ҳибсга олинган қочқин Фазлиддин Қурбонов (1983 йилда туғилган) устидан суд маҳкамаси Бойси шаҳрида 2015 йил 9 феврал куни бошланиши ҳақида хабар сайтларда чоп этилди ([4]). Мен инсон ҳақлари ҳимоячиси сифатида у, унинг яқин қариндошлари, адвокати билан судгача учрашиб, 9 феврал куни бошланадиган суд жараёнларида ҳам қатнашмоқчи эдим. Лекин Вашингтон билан Бойси орасидаги масофа 2382 мил Х 1602 метр = 3816 километр бўлиб, учқичга чипта нархи 370 доллардан (бугун учадиган йўловчи учун) 768 долларгача (4-5 кундан кейин учадиган йўловчи учун). Бориш-келиш учун бундан икки марта кўпроқ пул керак. Менда бунча пул йўқ. Чунки уларни ҳимоя қилиш учун мен қилаётган бошқа харажатлар етарлидир.

Ҳамшаҳрим бўлган жиззахлик Жамшид Мухторовни АҚШ Федерал Қидирув Бюроси ходимлари туҳмат билан 2012 йил 21 январ куни Туркияга кетаётганида Чикаго аэропортида ҳибсга олишганди. Шундан бери 3 йилдан ортиқ вақт ўтди. Ҳалигача суд қилиша олгани йўқ. У қамоқда қолмоқда. Унинг турмуш ўртоғи ва икки нафар ёш фарзанди қандай ҳаёт кечиришаётгани номаълумлигича қолмоқда.

Мен Жамшид Мухторов ва Фазлиддин Қурбонов тақдирига доир АҚШ Президенти Барак Обама, сенаторлар ва депутатларга, шунингдек оддий америкаликлар номига янги Мурожаатномани компютерда тайёрлаб, 38 доллар тўлаб рангли плакатни 2014 йил 30 декабр куни чоп эттирдим.

Кейин яна 4 нафар мусулмон ўзбек қочқини суратлари ҳамда тақдирига доир кўпгина фактлар ва муҳим асосли гапларни деярли бир ой давомида қўшиб, инглиз тилига таржима қилиб бир бетга жойлаштирган ҳолда янги Мурожаатномани 2015 йил 26 январ куни тайёрладим ва 78 доллар тўлаб янги каттароқ ўлчамли рангли плакатни чоп эттирдим.

Мурожаатномага қўшимчалар киритиб, фактларга бойитган ҳолда 2015 йил 6 феврал куни АҚШ Президенти Барак Обамага, АҚШ Вице-Президенти, Сенат раиси Джо Байденга ва Вакиллар Палатаси раиси Джон Бойнерга буюртмали ва қайта хабар берадиган хат қилиб жўнатиб юбордим. Ушбу 3 та хатни жўнатиш учун почтага 20 доллардан ортиқ тўладим. Уни қуйида ўзбек, инглиз ва рус тилларида келтираяпман.

Ўзбекистондан ташқарида бўлган миллатдошларим ва диндошларимга мурожаат қилмоқчиман. Жамшид Мухторов ва Фазлиддин Қурбоновнинг бугунги кундаги вазиятини аниқлаштириш ва имконият доирасида ёрдам бериш учун улар яшаётган штат ва шаҳарга, яъни Вашингтон-Бойси-Денвер-Вашингтон хизмат сафари учун йўлкира пулини тўплашга ёрдам беришингизни сўрайман. Мен бу ҳақда иккала плакатимдаги Мурожаатномамда ҳам ёзганман. Ҳозирча америкаликлар бор-йўғи 32 (ўттиз икки) доллар пул беришди.

АҚШдаги мусулмон ўзбек қочқинлари аҳволига доир ушбу Мурожаатномани плакат қилиб ёки ўзингиз янги плакат тайёрлаб сиз яшаётган мамлакат пойтахтидаги АҚШ элчихонаси олдида пикет ўтказишни таклиф қиламан.

-------------------------------------------------------

АҚШда яшаётган ўзбек қочқинларидан олти нафарига қарши заҳарлаш, суиқасд, босқинчилик, ўғирлик ва тазйиқ уюштиришаётгани, ҳибсга олиб кўп йиллар давомида суд қилиша олмаётганига доир 2015 йил 6 феврал куни АҚШ Президенти Барак Обамага жўнатган хатимнинг ўзбек тилидаги матни.

ЖАНОБ ПРЕЗИДЕНТ БАРАК ОБАМА! АЗИЗ СЕНАТОРЛАР ВА ДЕПУТАТЛАР! ҲУРМАТЛИ АМЕРИКАЛИКЛАР ВА ИНСОН ҲУҚУҚЛАРИНИ ҲИМОЯ ҚИЛУВЧИ ТАШКИЛОТЛАР РАҲБАРЛАРИ!

АҚШДАГИ ЎЗБЕК ҚОЧҚИНЛАРИ ҲУҚУҚЛАРИ 2006-2015 ЙИЛЛАРДА ҚЎПОЛ ТАРЗДА БУЗИЛМОҚДА. УЛАРНИ АҚШДА ҲИБСГА ОЛМОҚДА ВА БИР НЕЧА ЙИЛЛАБ СУД ҚИЛМАЯПТИ. УЛАРНИ ЗАҲАРЛАШМОҚДА, ОТМОҚДА, ҚОНУНГА ЗИД РАВИШДА ИШДАН ҲАЙДАМОҚДА, ҚОЧҚИНЛАРНИ БАДНОМ ҚИЛИШ НИЯТИДА БАДНОМ ҚИЛУВЧИ СОХТА МАЪЛУМОТЛАРНИ ЯШИРИНЧА ТЎПЛАШМОҚДА, ИРҚИЙ КАМСИТИШМОҚДА, ПРОВОКАТОРЛАРНИ ГИЖГИЖЛАМОҚДА, БОСҚИНЧИЛИК ҚИЛМОҚДА, КАЛТАКЛАМОҚДА ВА УЛАР НАРСАЛАРИНИ ЎҒИРЛАМОҚДА. ФЕДЕРАЛ ҚИДИРУВ БЮРОСИ (ФҚБ) ВА ПОЛИЦИЯ ФУҚАРОЛИК ВА СИЁСИЙ ҲУҚУҚЛАР ТЎҒРИСИДА ХАЛҚАРО ПАКТНИНГ 9, 12, 14, 17, 18, 19 ВА 26-МОДДАЛАРИНИ БУЗМОҚДА.


МАСАЛАН: 1.1. ОЛИМЖОН СОБИРОВ (1973 ЙИЛДА ТУҒИЛГАН, ЎЗБЕК, МУСУЛМОН, ҚОЧҚИН). НОМАЪЛУМ ЗАҲАР БИЛАН ЗАҲАРЛАШ ОРҚАЛИ АЙДАХО ШТАТИДА 2006 ЙИЛ 1 АВГУСТ КУНИ ЎЛДИРИЛГАН. 1.2. ЗОҲИД МАХМЕДОВ (1977 ЙИЛДА ТУҒИЛГАН, ЎЗБЕК, МУСУЛМОН, ҚОЧҚИН). НОМАЪЛУМ ЗАҲАР БИЛАН ЗАҲАРЛАШ ОРҚАЛИ АЙДАХО ШТАТИДА 2006 ЙИЛ 1 СЕНТЯБР КУНИ ЎЛДИРИЛГАН.
ҚАРАНГ: 1. HOW DID TWO UZBEK REFUGEES DIE? BY CYNTHIA SEWELL (СЕНСИЯ СЮВИЛ. Икки ўзбек қочқини қандай ўлганди?). - http://www.idahostatesman.com/2008/03/30/337502/how-did-two-uzbek-refugees-die.html 2. MYSTERIOUS DEATHS BY CYNTHIA SEWELL (СЕНСИЯ СЮВИЛ. Сирли ўлимлар). - “Idaho Statesman” газетаси, 2008 йил 30 март.


2. ФАЗЛИДДИН ЁҚУБОВ (1959 ЙИЛДА ТУҒИЛГАН, ЎЗБЕК, МУСУЛМОН, ҚОЧҚИН, АҚШ ФУҚАРОСИ). У ОГАЙО ШТАТИ КЛИВЛЕНД ШАҲРИДА 2000 ЙИЛДАН БЕРИ ОИЛАСИ БИЛАН БИРГА ЯШАМОҚДА. 2008 ЙИЛ 20 ИЮН (ХАЛҚАРО ҚОЧҚИНЛАР КУНИ) КЕЧҚУРУН ЖИНОЯТЧИЛАР УНГА 9 МАРТА ЎҚ ОТИШДИ, УЧТА ЎҚ УНГА ТЕГДИ. У 53 КУН БЕҲУШ (КОМА) ҲОЛАТДА ЁТДИ. ДОКТОРЛАР УНИ 8 МАРТА ОПЕРАЦИЯ ҚИЛИШДИ. ҲАТТО МАЛАКАЛИ АМЕРИКА ДОКТОРЛАРИ БИТТА ЎҚНИ ТАНАДАН ЧИҚАРИБ ОЛОЛМАДИ ВА У ШУ КУНГАЧА ЎҚ БИЛАН ЯШАМОҚДА. УНГА НОГИРОНЛИК ҲУЖЖАТИНИ БЕРИШМАДИ ВА 2008-2011 ЙИЛЛАРДА УНГА ПЕНСИЯ ТЎЛАШМАДИ. У МЕНГА БОЙСИГА 2011 ЙИЛ 3 МАРТ КУНИ ҚЎНҒИРОҚ ҚИЛДИ.ТЕЛЕФОН ОРҚАЛИ СУҲБАТИМИЗДАН КЕЙИН УНГА ЗУДЛИК БИЛАН ПЕНСИЯ ТЎЛАЙ БОШЛАШДИ ВА БИР ЙИЛ ДАВОМИДА 2008-2011 ЙИЛЛАР УЧУН ПЕНСИЯНИ ҲАМ ТЎЛАШДИ. УШБУ ИНСОН ҲАЁТИГА СУИҚАСД ҲАМ ФОШ ЭТИЛМАДИ ВА ЖИНОЯТЧИЛАР ТЕГИШЛИ ЖАЗОСИНИ ОЛМАДИ.
ҚАРАНГ: 1. США: ФБР расследует жестокое преступление против этнического узбека в штате Огайо (ФҚБ Огайо штатидаги этник ўзбекка қарши содир этилган оғир жиноятни тергов қилмоқда). – http://www.fergananews.com/news.php?id=9514 (www.fergananews.com 28.06.2008). 2. Karl Turner, Shooting victim Fazliddin Yakubov thankful for community's support (Карл Тернер. Қурбон Фазлиддин Ёқубов отилгач жамоатчилик қўллаб-қувватлаётганига миннатдор). - http://blog.cleveland.com/metro/2008/08/shooting_victim_fazliddin_yaku.html (www.blog.cleveland.com August 11, 2008).


3. ЖАМШИД МУХТОРОВ (1976 ЙИЛДА ЖИЗЗАХ (ЎЗБЕКИСТОН) ШАҲРИДА ТУҒИЛГАН, ЎЗБЕК, МУСУЛМОН, ҚОЧҚИН). У ТУРМУШ ЎРТОҒИ ВА ИККИ ФАРЗАНДИ БИЛАН КОЛОРАДО ШТАТИ ДЕНВЕР ШАҲРИДА 2007 ЙИЛДАН БЕРИ ЯШАМОҚДА. У 2012 ЙИЛ 21 ЯНВАР КУНИ ТУРКИЯГА КЕТАЁТГАНИДА ЧИКАГО АЭРОПОРТИДА ҲИБСГА ОЛИНГАН. УНГА ҚАРШИ “ЎЗБЕК ТЕРРОРЧИ ТАШКИЛОТИ БЎЛМИШ ИСЛОМ ЖИҲОДИ УЮШМАСИГА МОДДИЙ ЁРДАМ БЕРИШГА УРИНИШ” АЙБЛОВИ ИЛГАРИ СУРИЛГАН. УНИ ҚАМОҚДА УЧ ЙИЛДАН ОРТИҚ ТУТИШМОҚДА ВА ҲОЗИРГАЧА СУД ҚИЛИШМАДИ. МЕН ҲАМ ЖИЗЗАХДА УЛҒАЙГАНМАН. ЖАМШИД МЕН КАБИ ЎЗБЕК, МУСУЛМОН ВА ҚОЧҚИНДИР.
ҚАРАНГ: 1. US surveillance law could face highest court test (Америка кузатув қонуни Олий суд маҳкамаси имтиҳонига дуч келиши мумкин).- http://www.thejakartapost.com/news/2013/10/27/us-surveillance-law-could-face-highest-court-test.html (www.thejakartapost.com 27.10.2013). 2. «Дело Фазлиддина Курбанова», или Как в США преследуют оппонентов Ислама Каримова (“Фазлиддин Қурбонов иши”, ёки Ислом Каримов мухолифларини АҚШда қандай тазйиқ қилмоқдалар?) - http://www.fergananews.com/articles/7738 (www.fergananews.com 24.05.2013).


4. ФАЗЛИДДИН ҚУРБОНОВ (1983 ЙИЛДА ТУҒИЛГАН, ЎЗБЕК, МУСУЛМОН, ҚОЧҚИН). У ТУРМУШ ЎРТОҒИ ВА 2010 ЙИЛДА ТУҒИЛГАН ҚИЗЧАСИ, ОТА-ОНАСИ ВА СИНГИЛЛАРИ БИЛАН БИРГА АЙДАХО ШТАТИ БОЙСИ ШАҲРИДА 2009 ЙИЛДАН БЕРИ ЯШАМОҚДА. МЕН УНИ БИЛАМАН: МЕН У БИЛАН БОЙСИДА БИТТА УЙДА (№ 585) 2010-2012 ЙИЛЛАРДА ЯШАГАНМАН. УЛАР 3-ХОНАДОНДА, МЕН ЭСА 8-ХОНАДОНДА ЯШАГАНМАН. УНИНГ ОТА-ОНАСИ ХРИСТИАН ДИНИГА ЎТГАН. У МУСУЛМОНЛИГИЧА ҚОЛГАН. У ҲАТТО ЖУМА НАМОЗЛАРИГА МАЧИТГА КЕЛМАГАН. УНИ 2013 ЙИЛ 16 МАЙ КУНИ БОЙСИДА ҲИБСГА ОЛИШДИ. УНГА ҚАРШИ “АҚШ ХОРИЖ ТЕРРОРЧИ ТАШКИЛОТИ СИФАТИДА ТАН ОЛГАН ЎЗБЕКИСТОН ИСЛОМ ҲАРАКАТИГА АХБОРОТ ВА ПУЛ БЕРГАНЛИК, ПОРТЛОВЧИ МОДДАЛАРГА ЭГАЛИК ҚИЛИШ” АЙБЛОВЛАРИ ИЛГАРИ СУРИЛГАН. УНИ ҚАМОҚДА ТУТИШМОҚДА ВА ҲОЗИРГАЧА СУД ҚИЛИШМАДИ. СУД БОШЛАНИШИ 2015 ЙИЛ 9 ФЕВРАЛ КУНИГА БЕЛГИЛАНГАН.
ҚАРАНГ: 1. One more muslim bomb making terrorist apprehended … in Idaho (Бомба ясайдиган яна бир мусулмон террорчиси ... Айдахода тутилган). - http://tundratabloids.com/2013/05/one-more-muslim-bomb-making-terrorist-apprehen ded.html (www.tundratabloids.com May 17, 2013). 2. США: Узбек Фазлиддин Курбанов, подозреваемый в терроризме, проведет в тюрьме без суда целый год (АҚШ: Террорчиликда гумонланаётган ўзбек Фазлиддин Қурбонов судсиз бир йил қамоқда ўтиради). - http://www.fergananews.com/news/20899 (www.fergananews.com 03.07.2013). 3. Фазлиддин Қурбонов АҚШда ЎИҲга одам ëллаганликда айбланмоқда. - http://www.ozodlik.org/content/article/26727529.html (www.ozodlik.org 2014.05.12)


5. МЕН – ШУҲРАТЖОН АҲМАДЖОНОВ СЕНСИЯ СЮВИЛНИНГ MYSTERIOUS DEATHS (СИРЛИ ЎЛИМЛАР) МАҚОЛАСИНИ 2010 ЙИЛ АПРЕЛ-МАЙ ОЙИДА ИНГЛИЗ, ЎЗБЕК ВА РУС ТИЛЛАРИДА ВЕБ САЙТДА ЧОП ЭТТИРДИМ. ШУНДАН КЕЙИН ИНСОН ҲАҚЛАРИ ҲИМОЯСИГА ДОИР ФАОЛИЯТИМ УЧУН МЕНИ 2010 ЙИЛ ИЮЛДАН 2012 ЙИЛ ЯНВАРГА ҚАДАР БОЙСИ ШАҲРИДА ҚОНУНГА ЗИД РАВИШДА УЧ МАРТА ИШДАН ҲАЙДАШДИ. ВАШИНГТОН ШАҲРИДА 2012 ЙИЛ НОЯБРДАН 2014 ЙИЛ 26 МАЙГА ҚАДАР МЕНИНГ НАРСАЛАРИМНИ 9 МАРТА ЎҒИРЛАШДИ. 2013 ЙИЛ 21 НОЯБР КУНИ МЕНИ КАЛТАКЛАШДИ ВА БОСҚИНЧИЛИК ЙЎЛИ БИЛАН ҲАМЁНИМ БИЛАН БИРГА БАРЧА ҲУЖЖАТЛАРИМНИ ОЛИБ КЕТИШДИ. 2014 ЙИЛ 26 МАЙГА ЎТАР КЕЧАСИ ҚУРОЛЛИ БОСҚИНЧИЛИК БИЛАН СУМКАМ ВА РЮКЗАГИМНИ ОЛИБ КЕТИШДИ. ЖИНОЯТЧИЛАР ВА УНИНГ ТАШКИЛОТЧИЛАРИ ТОШИБА НОМЛИ 2 ТА ЛЭПТОП, МЕНИНГ АТРОФИМДА БЎЛАЁТГАН ВОҚЕАЛАР ЁЗИЛГАН 3 ТА КУНДАЛИК, ҚАРИНДОШЛАР, ДЎСТЛАР, ИНСОН ҲАҚЛАРИ ҲИМОЯЧИЛАРИ, ЖУРНАЛИСТЛАР, ЎЗБЕК МУХОЛИФАТИ АЪЗОЛАРИ, ШУНИНГДЕК БОШҚА МУҲИМ АХБОРОТЛАР ЁЗИЛГАН 6 ТА ҚАЛИН БЛОКНОТ ВА БИТТА ЁН ДАФТАРЧАМ, 2010-2013 ЙИЛЛАР ДАВОМИДА ЁЗИЛГАН АУДИО ЁЗУВЛАР БЎЛГАН ЎЗИ ЁЗАР УСКУНА (РЕКОРДЕР), 3 ТА ТЕЛЕФОН, “МЕН ҲАМ НАМОЗ ЎҚИЙМАН” НОМЛИ ЎЗБЕКЧА ДИНИЙ КИТОБЧАМ, 2 ТА КЎЗОЙНАГИМ КАБИ ЖУРНАЛИСТЛИККА ДОИР БАРЧА НАРСАЛАРИМНИ ЎҒИРЛАШДИ ВА БИР МАРТА ҚУРОЛЛИ БОСҚИНЧИЛИК ЙЎЛИ БИЛАН ОЛИБ КЕТИШДИ. МЕН 7 МАРТА ПОЛИЦИЯ ЧАҚИРДИМ. ПОЛИЦИЯ ЎЗБЕК ТИЛИ ТАРЖИМОНИ БИЛАН ТЕЛЕФОН ОРҚАЛИ БОҒЛАНМАДИ ВА УЛАР ИРҚИЙ КАМСИТДИЛАР. УЛАР РАПОРТНИ АТАЙЛАБ БУЗУҚ ТАРЗДА ЁЗИШДИ ВА 9 ТА ЎҒИРЛИКНИ ҲАМДА 2 ТА БОСҚИНЧИЛИКНИ ФОШ ЭТИШ УЧУН БИРОРТА ЖИНОЯТ ИШИ ОЧМАДИ. ВАШИНГТОН ШАҲАР 7-ТУМАН ПОЛИЦИЯЧИЛАРИ 801 РАҚАМЛИ ШЕЛТЕРДА ЎҒИРЛАНГАН МЕНИНГ СУМКАМГА ДОИР 2013 ЙИЛ 8 ОКТЯБР КУНГИ ПОЛИЦИЯ РАПОРТИНИ ПОЛИЦИЯ КОМПЮТЕРИДАН ЎЧИРИБ ТАШЛАШДИ. АҚШ ҚОНУННИ МУҲОФАЗА ҚИЛУВЧИ ОРГАННИНГ АЙРИМ ХОДИМЛАРИ МЕНИНГ ХАТЛАРИМ, МАҚОЛАЛАРИМ, ТЕЛЕФОНИМ ВА ЭЛЕКТРОН ХАТЛАРИМНИ НАЗОРАТ ҚИЛМОҚДА, ТЎСИҚ ҚЎЙИШМОҚДА ВА ЙЎҚОТИШМОҚДА. БУ ҲАҚДА 11 ТА ҲУЖЖАТ ИЛОВА ҚИЛИНГАН 6 ҚИСМДАН ИБОРАТ КАТТА МАҚОЛАМДА ЁЗДИМ ВА САЙТЛАРДА ЧОП ЭТТИРДИМ.
ҚАРАНГ: Шухратжон АХМАДЖОНОВ: Вооруженное ограбление меня в Вашингтоне. Часть 1-6 (Менга қарши Вашингтонда қуролли босқинчилик. 1-6-қисмлар). – http://www.liveinternet.ru/users/4799013/rubric/5278052/ (www.liveinternet.ru 25-26 июля и 8 августа 2014 г.); http://dunyouzbeklari.com/archives/72243 (www.dunyouzbeklari.com 13 июня, 13 и 23 июля, 20 августа, 4 и 25 сентября 2014 г.).

СИР ЭМАСКИ ЎЗБЕКИСТОН МИЛЛИЙ ХАВФСИЗЛИК ХИЗМАТИ ХОДИМЛАРИ АҚШ КУЧИШЛАТАР ОРГАНЛАРНИНГ АЙРИМ ХОДИМЛАРИ БИЛАН ҲАМТОВОҚДИР. ШУ САБАБЛИ УШБУ ЖИНОЯТЛАРНИНГ БИРОРТАСИ БУГУНГИ КУНГАЧА ФОШ ЭТИЛМАДИ. ҚОНУНГА ЗИД ҚИЛМИШЛАР ОРТИДА АҚШ ФЕДЕРАЛ ҚИДИРУВ БЮРОСИ ВА ПОЛИЦИЯНИНГ АЙРИМ ХОДИМЛАРИ ТУРИБДИ, ДЕБ ҲИСОБЛАЙМАН. АҚШДАГИ ЎЗБЕК ҚОЧҚИНЛАРИНИ ТАЪҚИБ ЭТИШ ТЎХТАТИЛИШИ ВА АЙБДОРЛАРНИ СУД ЖАВОБГАРЛИГИГА ТОРТИШНИ СЎРАЙМАН.

МЕН BANK OF AMERICA (АМЕРИКА БАНКИ) ДА 2260 6181 59 РАҚАМЛИ ҲИСОБ ОЧДИМ. ХОҲИШИНГИЗ ВА ИМКОНИЯТИНГИЗДАН КЕЛИБ ЧИҚИБ 2260 6181 59 РАҚАМЛИ ҲИСОБГА ПУЛ ЎТКАЗИШИНГИЗНИ СЎРАЙМАН. РАҲМАТ. ВАШИНГТОН-БОЙСИ-ДЕНВЕР-ВАШИНГТОН РЕЙСИГА ЙЎЛКИРА ПУЛИНИ ТЎПЛАГАЧ АЙДАХО ВА КОЛОРАДО ШТАТЛАРИГА БОРИШНИ ВА У ЕРДА МУХТОРОВ ҲАМДА ҚУРБОНОВНИНГ ТУРМУШ ЎРТОҚЛАРИ, ФАРЗАНДЛАРИ, АДВОКАТЛАРИ ВА УЛАР БИЛАН ҚАМОҚХОНАДА УЧРАШИШНИ РЕЖАЛАШТИРДИМ. УЛАР ҲАҚИДА МАҚОЛА ЁЗИШНИ ВА САФАР НАТИЖАЛАРИ ҲАҚИДА СИЗГА ХАБАР БЕРИШНИ НИЯТ ҚИЛГАНМАН.

СИЗ ВА ОИЛА АЪЗОЛАРИНГИЗ БАЙРАМНИ НИШОНЛАЁТГАНИНГИЗДА АЙДАХО ВА КОЛОРАДОДА ОТАСИНИ КЎЗ ЁШЛАРИ БИЛАН ЭСЛАЁТГАН ЁШГИНА БОЛАКАЙЛАР БОРЛИГИНИ ЁДДА ТУТИНГ. АҚШ КУЧИШЛАТАР ОРГАНЛАРИНИНГ АЙРИМ ХОДИМЛАРИ УЛАР ОТАСИГА ҚАРШИ ТУҲМАТ УЮШТИРИШДИ ВА СУД ҚИЛМАСДАН 2012 ЙИЛ 21 ЯНВАРДАН БЕРИ ҚАМОҚДА ТУТИШМОҚДА.

АЙРИМЛАР “УЛАР ЎЗБЕК, МЕН ЎЗБЕК ЭМАСМАН. УЛАР МУСУЛМОН, МЕН МУСУЛМОН ЭМАСМАН. УЛАР ҚОЧҚИН, МЕН ҚОЧҚИН ЭМАСМАН” ДЕЙИШИ МУМКИН. МАРТИН НИМЁЛЛЕРНИНГ ҚУЙИДАГИ СЎЗЛАРИНИ ЭСЛАТИШИМ ЎРИНЛИДИР.


НАЦИСТЛАР КОММУНИСТЛАРНИ ТУТИБ КЕТГАНИ КЕЛИШГАНДА, МЕН ИНДАМАДИМ, МЕН АХИР КОММУНИСТ ЭМАСМАН.
КЕЙИН УЛАР СОЦИАЛ-ДЕМОКРАТЛАРНИ ТУТИБ КЕТГАНИ КЕЛИШДИ, МЕН ИНДАМАДИМ, МЕН АХИР СОЦИАЛ-ДЕМОКРАТ ЭМАСМАН.
КЕЙИН УЛАР КАСАБА УЮШМАСИ ФАОЛЛАРИНИ ТУТИБ КЕТГАНИ КЕЛИШДИ, МЕН ИНДАМАДИМ, МЕН АХИР КАСАБА УЮШМАСИ АЪЗОСИ ЭМАСМАН.
КЕЙИН УЛАР ЯХУДИЙЛАРНИ ТУТИБ КЕТГАНИ КЕЛИШДИ, МЕН ИНДАМАДИМ, МЕН АХИР ЯХУДИЙ ЭМАСМАН.
КЕЙИН ЭСА УЛАР МЕНИ ТУТИБ КЕТГАНИ КЕЛИШДИ, ЭНДИ НОРОЗИЛИК БИЛДИРАДИГАН ҲЕЧ БИР ЗОТ ҚОЛМАГАНДИ.
МАРТИН НИМЁЛЛЕР (1892.14.01–1984.06.03) – Протестант инжилчилар черкови пастори (руҳонийси), Бутундунё черковлар кенгаши президенти, “Халқлар ўртасида тинчликни мустаҳкамлагани учун” номли халқаро Ленин мукофоти совриндори (1967) - https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B8%D0%BC%D1%91%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D1%80,_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD

ШУҲРАТЖОН АҲМАДЖОНОВ,
ИНСОН ҲУҚУҚЛАРИ ҲИМОЯЧИСИ, МУСТАҚИЛ ЖУРНАЛИСТ, ҚОЧҚИН ВА “STREET SENSE” ГАЗЕТАСИ СОТУВЧИСИ

-------------------------------------

АҚШда яшаётган ўзбек қочқинларидан олти нафарига қарши заҳарлаш, суиқасд, босқинчилик, ўғирлик ва тазйиқ уюштиришаётгани, ҳибсга олиб кўп йиллар давомида суд қилиша олмаётганига доир 2015 йил 6 феврал куни АҚШ Президенти Барак Обамага жўнатган хатимнинг инглиз тилидаги матни.

MR. PRESIDENT BARACK OBAMA! DEAR SENATORS AND REPRESENTATIVES! DEAR AMERICANS AND LEADERSHIP OF THE HUMAN RIGHTS ORGANIZATION!

THE USA HAS VIOLATED THE RIGHTS OF UZBEK REFUGEES DURING THE PERIOD 2006-2015. THEY ARE BEING ARRESTED AND HAVEN’T HAD A TRIAL. FOR MANY YEARS THEY WERE POISONED, SHOT, ILLEGALLY LAID OFF WORK, SECRET COLLECTION OF COMPROMISING MATERIAL TO DISCREDIT REFUGEES, DISCRIMINATION, PURSECUTED, STIRRING UP PROVOKERS AGAINST REFUGEES, MUGGED, BEATEN AND THEIR POSSESSIONS STOLEN. THE FBI AND THE POLICE HAVE VIOLATED THE 9th, 12th, 14th, 17th, 18th, 19th AND 26th CLAUSE OF THE INTERNATIONAL COVENANT ON CIVIL AND POLITICAL RIGHTS.


FOR EXAMPLE: 1.1. OLIMJON SOBIROV (BORN IN 1973, UZBEK, MUSLIM, REFUGEE), WAS KILLED BY POISONING WITH AN UNKNOWN POISON ON AUGUST 1, 2006 IN IDAHO. 1.2. ZOHID MAKHMEDOV (BORN IN 1977, UZBEK, MUSLIM, REFUGEE), WAS KILLED BY POISONING WITH AN UNKNOWN POISON ON SEPTEMBER 1, 2006 IN IDAHO. SEE: 1. How did two Uzbek refugees die? BY CYNTHIA SEWELL. - http://www.idahostatesman.com/2008/03/30/337502/how-did-two-uzbek-refugees-die.html 2. MYSTERIOUS DEATHS BY CYNTHIA SEWELL - “Idaho Statesman”, 03.30.2008.


2. FAZLIDDIN YAKUBOV (BORN IN 1959, UZBEK, MUSLIM, REFUGEE, CITIZEN OF THE U.S.). HE LIVED IN CLEVELAND, OHIO SINCE 2000. ON JUNE 20, 2008 (WORLD REFUGEE DAY) A CRIMINAL SHOT HIM 9 TIMES. 3 BULLETS HIT HIM. HE WAS IN A COMA FOR 53 DAYS. DOCTORS OPERATED ON HIM 8 TIMES. EVEN SKILLED AMERICAN DOCTORS COULDN’T REMOVE ONE OF THE BULLETS AND HE STILL LIVES WITH ONE BULLET IN HIS BODY. HE WASN'T ALLOWED DISABILITY AND DIDN'T RECEIVE PENSIONS IN 2008-2011. HE CALLED ME IN BOISE IN MARCH 3, 2011. AFTER OUR CONVERSATION ON THE PHONE HE IMMEDIATELY STARTED PAYING PENSIONS AND DURING ONE YEAR RECEIVED A PENSION FOR 2008-2011.THIS ATTEMPT UPON THE LIFE WASN’T DISCLOSED AND CRIMINALS HAVEN’T RECEIVED PUNISHMENT.SEE: K.Turner, Shooting victim Fazliddin Yakubov thankful for community's support. http://blog.cleveland.com/metro/2008/08/shooting_victim_fazliddin_yaku.html (www.blog.cleveland.com 08.11.2008)

ДАВОМИ БОР

Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевга
нусхаси Ўзбекистоннинг АҚШдаги элчиси Фурқат Сидиқовга
нусхаси “Озодлик” радиосига
нусхаси “Би-би-си” радиосига

Шуҳратжон Аҳмаджонов (1954 йилда туғилган, Ўзбекистон фуқароси)
216 Tulip Dr., Gaithersburg,
Maryland, USA 20877
E-mail: xavotir2026@gmail.com , jiz54@mail.ru
Тел. 1-240-263-0683

2026 йил 7 июл

ГУЛНОРА КАРИМОВАГА ОЗОДЛИК!
ОЧИҚ ХАТ КЎРИНИШИДАГИ МУРОЖААТНОМА - 2026

КУЧ – АДОЛАТДАДУР.
АМИР ТЕМУР (1336-1405)

Ҳурматли Шавкат Миромонович!

Авваламбор Сизни яқинлашиб келаётган Ўзбекистон Мустақиллигининг 35 йиллиги билан самимий табриклайман.

Ўқимишли, зукко, олим, ишбилармон, жасур аёл бўлмиш профессор Гулнора Каримованинг инсон ҳуқуқлари ҳимояси учун 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023 йилларда 7-8 июл кунлари ўтказган пикетларимда ва Сизга ёзган Мурожаатномаларимда қуйидаги фикрларимни таъкидлагандим: Гулнора Каримова 2014 йил февралдан уй қамоғида сақлангани, 2015 йил август ойида Гулнора Каримова уйининг ошхонасида ўтказилган масхарабозлик судида биринчи ҳукм ўқилгани, иккинчи ҳукм Тошкент вилоят судида 2015 йил 21 август куни ëпиқ эшиклар ортида ўқилгани, учинчи ҳукм жиноят ишлари бўйича Тошкент шаҳар судида 2020 йил 18 март куни ўқилгани ва ҳар учаласида Гулнора Каримова танлаган адвокатларни судда қатнашишига йўл қўйишмагани сабабли ушбу “масхарабозлик” судловлари адолатсиз бўлганлиги, ва адолатсиз суд ҳукми ҳамда турли хил тақиқлар сабабли кўп йиллардан бери қамоқхонада азоб чекаётган Ўзбекистон фуқароси Гулнора Каримова ҳаёти хавф остида эканлиги ҳақида ёзгандим.

2023 йил 8 июл кунги Очиқ хат кўринишидаги Мурожаатномамда профессор Гулнора Каримованинг ноёб ишбилармонлик ва бизнесменлик қобилияти ҳақида, у шу қобилияти ёрдамида Ватанимизга миллиард-миллиард доллар фойда келтириши, минг-минглаб ватандошларимизга юқори даражада ойлик тўланадиган иш шароитлари яратиб бериши мумкинлиги ҳақида ёзгандим.

2024 йил 7-10 июл кунги Очиқ хат кўринишидаги Мурожаатномамда адолатсиз тазйиқ қилинган ва ноҳақ судланган минг-минглаб ватандошларимизга, жумладан профессор Гулнора Каримовага нисбатан адолатни тиклаш йўли ҳақида ёздим. Унда прокуратура жиноятларига мисол қилиб Олий Мажлиснинг 1989-1994 йиллардаги таниқли депутати Мели Қобиловни (1943) ва таниқли журналист ҳамда шоир Дилмурод Саййидни (1962) адолатсиз суд қилиб кўп йилга қамашгани, улар ҳозиргача адолатсиз суд ишининг қайта кўрилишига ва адолатнинг тикланишига умид билан ҳаракат қилишмоқда. Лекин Бош прокуратура адолатнинг тикланишига йўл бермаётир. [1]

Шунингдек Мурожаатномамда профессор Ғайбуллоҳ ас-Саломнинг (1932-2000) ягона ўғли Ҳабибуллоҳ ҳуқуқшунос бўлиб, 1992 йилда Тошкент шаҳрида Ўзбекистон прокуратурасида ходим бўлиб ишлаб юрганида “қандайдир кимсалар” уни гумдон қилгани ва унинг жасади шу кунгача топилмагани ҳақида ёзгандим.

2025 йил 8 июл куни бўладиган навбатдаги пикетга доир сизнинг номингизга Мурожаатнома тайёрлашни шу йил июл ойи бошида бошладим. 5 июл куни www.qalampir.uz сайтининг Фейсбукдаги саҳифасида “БМТ Гулнора Каримованинг ҳибсга олинишини ноқонуний деб атади” деган хабар чоп қилинди ([2]). Сайтларда қидириб, инглиз тилида БМТнинг Ўзбошимчалик билан ҳибсга олиш бўйича ишчи гуруҳнинг 102-сессиясида, 2025 йил 1-10 апрелда қабул қилинган 15 бетлик 142 параграфлик “Гулнора Каримова (Ўзбекистон) ҳақидаги 17/2025-сонли фикр”ни топдим ([3]). Ўқиб кўрсам, Гулнора Каримовага доир воқеалар очиқ-ойдин, фактлар асосида яхши таҳлил этиб ёзилган. Уни ўзбек тилига ўгириш билан 18 августгача шуғулландим. Унда ёзилган фактлар ва гаплар муҳим бўлганлиги сабабли уни ўзбек тилига ўгириб, алоҳида учинчи параграф сифатида чоп қилдим. Унинг асли инглиз тилидаги матнини 2025 йилги Мурожаатномамга 1-илова сифатида қўшдим.

Шунингдек, мен 2025 йил 7 июл – 22 август кунги Мурожаатномамда Гулнора Каримова тақдирига доир кейинги маълумотларни, прокуратуранинг адолатсиз фаолиятига доир ўз ҳаётим билан боғлиқ яна иккита мисол келтирдим, ва прокуратурани тугатиш йўли ҳақида ёзгандим.

Мен 2023 йил 7 июл кунги Очиқ хат кўринишидаги Мурожаатномамда профессор Гулнора Каримованинг ноёб ишбилармонлик ва тадбиркорлик қобилияти ҳақида, у шу қобилияти ёрдамида Ватанимизга миллиард-миллиард доллар фойда келтириши, минг-минглаб ватандошларимизга юқори даражада ойлик тўланадиган иш шароитлари яратиб бериши мумкинлиги ҳақида ёзгандим.

Гулнора Каримова касби бўйича заргарлик буюмлари дизайнери соҳасида ишлаган ([4]). У шу соҳанинг нозик ва ишбилармон мутахассисидир. У 1992 йилда Ню-Йорк штати университети қошидаги Мода технологиялари институтида (АҚШда) тахсил олди. [5]

Гулнора Каримова олган олий маълумотларни ҳам эслатай. У 1988-йили Тошкентда Ёш математиклар академиясини тугатди, 1994 йили - Тошкент Давлат университети фалсафа-иқтисодиёт факултетининг халқаро иқтисодиёт бўлимини бакалавр даражаси билан тамомлади. 1996-йили Каримова Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси қошидаги Иқтисодиёт институтининг магистратурасини битирди, 2000-йили АҚШдаги Гарвард университетида Санъат магистри даражасига эга бўлди. 2001-йили у Тошкент Жахон иқтисодиёти ва дипломатияси университетида сиёсий фанлар доктори бўлди, 2009-йили эса ўша ернинг ўзида профессор илмий даражасини олди. 2006-йили Каримова Тошкент Ахборот технологиялари университетида телекоммуникасиялар соҳасида бакалавр даражасига эришди. [5]

Гулнора Каримованинг ташкилотчилик қобилиятини ҳам эслайлик. Гулнора Каримова аёл боши билан жуда кўп савоб ишларни ташкиллаштира билди ва қила олди. Бу ҳақда у Швейцариянинг Bilan журналига 2013 йил март ойида берган интервюсида қуйидагича айтган ва ёзганди.

“2004 йилда ташкил этилган ҳамда ЮНЕСКО билан ҳамкорлик тўғрисидаги келишувга эга Фонд Форум (7 миллиондан ортиқ бенефициарлар, менинг асосий ҳар йили ўтказиладиган лойиҳаларимдан – «Янги авлод» республика болалар ижодиёти фестивали (2004 йилдан буён – бутун Ўзбекистондан 130 мингдан ортиқ истеъдод эгаси), «Келажак овози» республика иқтидорли ёшлар танлови (2005 йилдан буён бутун Ўзбекистон бўйлаб 400 мингдан ортиқ иштирокчи), ЮНЕСКО билан ҳамкорликдаги «Асрлар садоси» анъанавий маданият фестивали, ҳар йили 100 000 киши ташриф буюрувчи Art Week Style.uz санъат ҳафталиги, «Навқирон Ўзбекистон» анъанавий санъат фестивали ва кўплаб бошқа лойиҳалар); «Меҳр нури» хайрия жамғармаси (800 мингга яқин бенефициар), «Аёллар кенгаши» республика жамоат бирлашмаси (750 минга яқин бенефициар), «Ҳаёт учун!» кўкрак бези саратони миллий уюшмаси (127 800га яқин бенефициар – ҳар йили ўтказиладиган йирик лойиҳалардан бири АҚШнинг Susan G.Komen фонди билан ҳамкорликда ўтказиладиган «Ҳаёт учун!» форум-марафони (3 йил мобайнида бутун Ўзбекистон бўйлаб 100 мингдан ортиқ киши лойиҳада иштирок этди), кўкрак бези саратонини профилактика қилиш мақсадида бутун Ўзбекистон бўйлаб 27 минг аёл бепул тиббий текширувдан ўтказилган; Ижтимоий ташаббусларни қўллаб-қувватлаш фонди (2,5 млн.дан ортиқ бенефициар, йирик лойиҳалар орасида Давлат таълим тизими учун «Инклюзив таълим» дастури (600дан ортиқ имконияти чекланган болалар учун) ва «Тоза сув» (Оролбўйи экологик ноқулай ҳудуди аёл киши сифатида аҳолисини ичимлик суви билан таъминлаш); «Келажак овози» ёшлар ташаббуслар маркази (500 мингдан ортиқ иштирокчи), «MEROS» Ўзбекистон антикварлари уюшмаси, «IJOD» Ўзбекистон рассомлари, санъатшунослари ва халқ усталари уюшмаси (300 дан ортиқ ҳунармандларни бирлаштиради ва йилига икки маротаба “Базар-Арт” лойиҳасини ўтказади); Абу Али Ибн Сино (Авиценна) номидаги халқаро халқ табобати уюшмаси; Ўзбекистон ижтимоий масъулиятли фуқаролари форуми; Сиёсий тадқиқотлар маркази, бутун Ўзбекистон бўйлаб болалар спорти ва ижодиёти марказлари ва бошқалар» [6]


Фото. Гулнора Каримова мода дизайнери сифатида ҳам машҳурдир. [7]

«Гулнора, шунингдек мода дизайнери сифатида ҳам машҳур бўлди. У эксклюзив заргарлик буюмлари ва юқори даражадаги кийимларни намойиш этувчи GULI брендини яратди. 2010-йилда у эксклюзив Soul&Body косметика йўналишини, шунингдек, Mysteriouse va Victorious атир йўналишларини ишга туширди.” [7]

ТАКЛИФИМ: Ўқимишли, зукко, олим, ишбилармон, тадбиркор, жасур ўзбек аёли бўлмиш профессор Гулнора Каримовага ЎЗБЕКИСТОНДА ЗАРГАРЛИК БУЮМЛАРИНИ 21-АСР ТАЛАБЛАРИ ВА ЖАҲОН МИҚЁСИДА РАҚОБАТБАРДОШЛИК ДАРАЖАСИДА ИШЛАБ ЧИҚАРИШНИ ТАШКИЛЛАШТИРИШ ВАЗИФАСИНИ ТОПШИРИШ МАҚСАДГА МУВОФИҚДИР.

Гулнора Каримованинг яна бир нечта муҳим қобилиятини санаб ўтай.

1. Тажрибали тадбиркор сифатида жаҳон бозори талабларини яхши билади.

2. Ишлаб чиқариш в тадбиркорлик соҳасида кимнинг қўлидан қайси иш келишини яхши билади. Бу раҳбар инсоннинг ноёб қобилиятларидан биридир.

3. Кўпгина хориж тилларини яхши билади, хорижлик ишбилармонлар ва давлат арбоблари билан таржимонсиз эркин суҳбатлаша олади. Заргарлик соҳасида ҳар хил тиллардаги манбалардан маълумотларни ўқиб, таҳлил қилиб фойдалана олади.

4. Давримиз давлат арбоблари, бой-бадавлат ва юқори мансабли шахслари, жумладан хотин-қизлари билан кўп йиллар давомида хушмуомалалик билан мулоқот олиб борганлиги сабабли киборлар дидини ва заргарлик буюмлари соҳасидаги талаб-истакларини яхши билади. Натижада Гулнора Каримова раҳбарлигида ўзбек заргарлари яратган буюмлар жуда бозоргир бўлади ва Ватанимизга миллионлаб, ҳатто миллиардлаб доллар фойда олиб келади.

Бугунги кунда ишсиз юрган ўткир кўзли ва моҳир қўлли минг-минглаб ёшларимиз, айниқса хотин-қизларимиз заргарлик касбини эгаллаб ўзини ҳам, оиласини ҳам яхши даромад билан таъминлайди.

Ўзбекистонда, туркийзабон ва форсийзабон қўшни давлатларда ва узоқ-яқин хориж давлатларида ўзбек заргарлари яратган заргарлик буюмлари сотадиган магазинлар очилади ва унда минг-минглаб ватандошларимиз ишлаб, ўзларига ҳам, Ватанимизга ҳам кўп даромад келтиради. Буюк Шарқ заргарлик маҳорати асосида Ўзбекистонда олтин-кумушдан қилинган бежирим ва ноёб тақинчоқлар ҳамда буюмлар юзлаб магазинларда сотила бошлагач Ватанимизга келадиган бой сайёҳлар сони ҳам кескин ошади. Бунда улар “Ҳам саёҳат, ҳам тижорат” шиорига амал қила бошлашади.

Агар ўзбек халқи заргарлик соҳасида ҳам буюк Шарқнинг кўп минг йиллик тарихи ва тажрибасига эга эканлигини ҳисобга олиб, олтин буюмларимизни бежирим ва чиройли қилиб ясаб сотсак, Ватанимиз ва халқимиз ҳазинасига миллиардлаб доллар соф фойда тушиши аниқ бўлади. Шу ҳисоб-китоблардан келиб чиқиб олтинни қуйма кўринишда сотишни жиддий камайтиришимиз ва уни заргарлик буюмлари сифатида ясаб сотишни йўлга қўйишимиз керак.

Шундай кенг миқёсли фойдали иш амалга ошиши учун Гулнора Каримовадек зукко, тажрибали, ишбилармон, тадбиркор ватандошимизга имкон ва шароит яратиб беришимиз керак, холос. Шунда деярли ҳар бир ўзбекистонлик уйида олтин буюмлар солинган қутичалар пайдо бўлади ва ота-оналар ўз фарзандлари тўйи куни авлоддан авлодга ўтадиган ноёб олтин буюмлар совға қила бошлашади, иншааллоҳ. Шунда машҳур давлат раҳбаримиз раҳматли Шароф Рашидов (1917-1983) Мурунтов олтин конига борганда «Малик ака (Қаюмов), мана шу олтинларнинг атиги бир фоизинигина беришганида эди, мен ўзбекларнинг бутун остонасини олтиндан қилган бўлардим ([8])» деган орзўси амалга оша боради, иншааллоҳ.

Муҳим факт: Ўзбекистон Ер юзида денгизлар ва уммонлардан энг узоқ жойлашган ягона мамлакатдир. Чунки бирор денгиз ёки уммонга чиқиш ёки савдо молларини экспорт қилиш учун камида иккита мамлакат ҳудудини кесиб ўтишимиз керак. Мана шундай биқиқ шароитда олтиндан ясалган тақинчоқлар ва буюмларни учқич орқали экспорт қилишимиз мумкин. Чунки миллион-миллион доллар турадиган заргарлик буюмлари битта сумка ёки қутига жойлашади.

2024-2026: ГУЛНОРА КАРИМОВАНИНГ КЕЙИНГИ ТАҚДИРИ

БМТнинг Ўзбошимчалик билан ҳибсга олиш бўйича ишчи гуруҳи қарорининг 3.3-бандида ёзилган “Иш бўйича ҳал қилув қарори”ни ўзбек тилида қуйида келтирмоқдаман (инглиз тилидан ўзбек тилига мен ўгирганман).

“3.3. Иш бўйича ҳал қилув қарори

116. Юқоридагилардан келиб чиққан ҳолда, Ишчи гуруҳ қуйидаги фикрда: Гулнора Каримованинг Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларациясининг 3, 8, 9 ва 11-моддаларини ҳамда Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пактнинг 2, 9 ва 14-моддаларини бузган ҳолда озодликдан маҳрум қилиниши ўзбошимчалик билан ҳибсга олишнинг I ва III тоифаларга киради.

117. Ишчи гуруҳ Ўзбекистон ҳукуматидан Каримова хонимнинг дарҳол аҳволини тўғирлаш ва уни тегишли халқаро стандартларга, шу жумладан Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси ва Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пактда белгиланган стандартларга мувофиқлаштириш учун кечиктирмасдан зарур чораларни кўришни сўрайди.

118. Ишчи гуруҳ ишнинг барча ҳолатларини инобатга олган ҳолда, Каримова хонимга халқаро ҳуқуққа мувофиқ компенсация олиш ва бошқа етказилган зарарни қоплаш ҳуқуқини таъминлаш ҳуқуқий ҳимоянинг тегишли чораси бўлади, деб ҳисоблайди.

119. Ишчи гуруҳ ҳукуматдан Каримова хонимнинг ўзбошимчалик билан озодликдан маҳрум этилиши ҳолатлари бўйича тўлиқ ва мустақил тергов ўтказилишини таъминлашга ва унинг ҳуқуқларининг бузилишида айбдор шахсларга нисбатан тегишли чоралар кўришга чақиради.

120. Ишчи гуруҳ Ҳукуматдан ушбу Фикрни барча тегишли воситалар ва имкон қадар кенгроқ тарқатишни сўрайди.” [9]

Keystone-SDA номли Швейсария ахборот агентлиги 2025 йил 4 июл куни “2025 йил 3 апрел куни Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (БМТ)нинг Ўзбошимчалик билан ҳибсга олиш бўйича ишчи гуруҳи Ўзбекистонинг собиқ президенти Ислом Каримов қизининг ҳибсга олинишини халқаро нормаларга зид деб топди” деб ёзган хабарини рус тилида ўқидим ([10]).

2025: БМТ ГУЛНОРА КАРИМОВАНИНГ ҲИБСГА ОЛИНИШИНИ НОҚОНУНИЙ ДЕБ ТАН ОЛДИ

“БМТнинг Ўзбошимчалик билан ҳибсга олиш бўйича ишчи гуруҳи Ўзбекистоннинг собиқ президенти Ислом Каримов қизининг ҳибсга олинишини халқаро нормаларга зид деб топди. Кейстоне-СДА [10]

Гулнора Каримова 10 йилдан кўпроқ вақт олдин тутилган ва ҳибсга олинган. 2025-йил 3-июл, пайшанба куни эълон қилинган ҳисоботда экспертлар Ўзбекистон ўзининг асосий ҳуқуқлари ҳамда бир қатор халқаро мажбуриятларини бузганини таъкидлади.

Bloomberg хабарига кўра, Каримова Ўзбекистон хавфсизлик кучлари томонидан ҳеч қандай ордер ва тушунтиришсиз ҳибсга олинган. БМТ номидан чиқмаган мустақил экспертлар Ўзбекистон ҳукуматини қонунбузарликларни зудлик билан бартараф этишга ва халқаро ҳуқуқ талабига кўра Каримовага товон тўлашга чақирмоқда. Улар, шунингдек, унинг ҳибсга олиниши ва қамоқда тутилиши ҳолатлари мустақил тергов қилинишини талаб қилмоқда. Айбдорлар жазоланиши керак, дейди мутахассислар.
БМТ Ишчи гуруҳига шикоят Каримованинг Женевадаги адвокатлари томонидан 2021 йилда берилган. Уларга кўра, Каримова биринчи судгача 18 ой ҳибсда ўтказган ва суд жараёнларининг ўзи ҳам уйдирма бўлган. Адвокатлар, шунингдек, Швейцария ва Ғарб судларини "адолатсизликни қонунийлаштиришда" айблади.” [11]

Гулнора Каримова 2014 йилдан уй қамоғида сақлангани, 2015 йил 21 август куни Гулнора Каримова уйининг ошхонасида ўтказилган масхарабозлик судида биринчи ҳукм ўқилгани, шу орада Каримова биринчи судгача 18 ой ҳибсда ўтказгани ва суд жараёнларининг ўзи ҳам уйдирма бўлгани ҳақида мен 2017-2025 йиллар давомида Гурнора Каримова туғилган санаси бўлмиш 8 июл кунлари тўққиз марта пикет ўтказдим.

Энди бу ноқонуний ҳолатни Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (БМТ)нинг Ўзбошимчалик билан ҳибсга олиш бўйича ишчи гуруҳи 2025 йил 3 июл куни чоп қилинган расмий ҳужжат билан тасдиқлади. Ўзбекистон прокуратураси профессор Гулнора Каримовага қарши кўп йиллардан бери уюштириб келаётган, мавжуд қонунларга зид фаолияти Ўзбекистоннинг халқаро обрўйига ҳам жиддий путур етказди.

Гулнора Каримова охирги марта 2020 йилда 18 март куни Тошкент шаҳар суди томонидан 13 йилу 4 ойга озодликдан маҳрум қилинганди. У жазони 2019 йилдан бери Тошкент вилояти Зангиота туманида жойлашган 21-аёллар колониясида ўтаб келаётган эди.

Маълум бўлишича, Гулнора Каримованинг швейцариялик адвокати Грегуар Манжа 2021 йилда Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (БМТ)нинг Ўзбошимчалик билан ҳибсга олиш бўйича ишчи гуруҳ номига ёзма шикоят топширган экан. Ушбу шикоят атрофлича ўрганилиб, Ишчи гуруҳнинг 102-сессиясида, 2025 йил 1-10 апрел кунлари муҳокама қилинган ва 3 апрел куни “Гулнора Каримова (Ўзбекистон) ҳақидаги 17/2025-сонли фикр” қабул қилинган.

Ушбу муҳокамалардан ва унинг хулосаларидан Ўзбекистоннинг БМТдаги вакиллари хабардор бўлган бўлса керак. Шу сабабли 2024 йил охирида Гулнора Каримовани Ўзбекистон Ички ишлар вазирлиги Жазони ижро этиш департаментига қарашли 21-сонли колониядан 42-сонли манзил колонияга ўтказиш тадбирлари бошлаб юборилди. Гулнора Каримова жиноят ишлари бўйича Тошкент вилояти Зангиота тумани судининг унга Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 74-моддаси (Жазони енгилроғи билан алмаштириш) асосидаги ажрими билан 2024 йил 19 декабр куни колониядан озод қилинган. Бу ҳақда Озодлик радиоси қуйидаги хабарни чоп қилди.

“Озодлик манбаларининг билдиришича, 52 яшар Гулнора Каримова 2024 йилнинг 20 декабрь куни Ўзбекистон Ички ишлар вазирлиги Жазони ижро этиш департаментига қарашли 21-сонли колониядан 42-сонли манзил колонияга ўтказилган.

“Гулнора 5-6 чемодан билан колониядан хурсанд чиқиб кетди. Ўзига яқин бўлиб қолган маҳкумалар билан қучоқлашиб хайрлашди. Гулнорани ГУИНдан келган одамлар ва колониямиз раҳбари Гулруҳ Каримова кузатиб қўйди”, деди Озодлик билан микрофонсиз суҳбатда исмини очиқламасликни сўраган колония ходимларидан бири.

Унинг сўзларига кўра, Гулнора Каримова жиноят ишлари бўйича Тошкент вилояти Зангиота тумани судининг унга Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 74-моддаси (Жазони енгилроғи билан алмаштириш) асосидаги ажрими билан 19 декабр куни колониядан озод қилинган.

Озодлик манбаларининг тушунтиришича, қарорга колония маъмуриятининг белгиланган жиноий жазонинг учдан бир қисми ўталгани ҳақидаги тақдимномаси асос қилиб олинган.” [12]
Гулнора Каримовага бундай енгиллик бериш текинга қилинган эмас. Менимча, бунинг эвазига 182 миллион доллар маблағни Ўзбекистонга қайтариш шарти қўйилган.

Бу сафар Гулнора Каримова пухтароқ иш қилди: уни аввал манзил-колонияга ўтказишгач, кейин у 182 миллион долларни Швейцариядан Ўзбекистонга жўнатишга доир ҳужжатларга имзо қўйган, менимча. Шу сабабли Гулнора Каримова Зангиота туманидаги 21-сонли қамоқхонадан 42-сонли манзил колонияга 2024 йил 20 декабр куни ўтказилган.

Ўзбекистон Aдлия вазирлигининг Телеграм ижтимоий тармоғидаги саҳифасида 2025 йил 6 феврал куни қуйидаги хабар чоп қилинди.

“Ўзбекистон Ҳукумати ва Швейсария Федерал Кенгаши ўртасида “Мусодара қилинган активларни тақсимлаш тўғрисидаги битим” имзоланди

Бугун, 6-феврал куни Тошкент шаҳрида Ўзбекистон томонидан адлия вазири Aкбар Тошқулов ҳамда Швейсария томонидан Швейсариянинг Ўзбекистондаги Фавқулодда ва Мухтор Элчиси Константин Оболенский ўртасида “Мусодара қилинган активларни тақсимлаш тўғрисидаги битим” имзоланди.

Битим доирасида тахминан 182 млн доллар миқдоридаги маблағлар Ўзбекистонга қайтарилиши белгиланган. Мазкур маблағлар Ўзбекистон Республикаси айрим фуқаролари томонидан ноқонуний орттирилган бўлиб, 2012-йилда Швейсария Бош прокуратураси томонидан Г.Каримовага нисбатан қўзғатилган жиноят иш юритуви доирасида тўлақонли мусодара қилинган эди.

Маблағлар Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг “Узбекистан Висион 2030 Фонди” Кўп шериклик траст Жамғармаси орқали қайтарилади.” [13]

Менимча, Гулнора Каримовани Ўзбекистон Ички ишлар вазирлиги Жазони ижро этиш департаментига қарашли 21-сонли колониядан 42-сонли манзил колонияга ўтказилишига асосий восита – бу Гулнора Каримованинг хориждаги маблағлари ҳисобидан 182 миллион долларни Ўзбекистонга 2025 йил феврал ойида ўтказилиши билан боғлиқдир.

Нима бўлганда ҳам, Гулнора Каримованинг (2024 йил 20 декабр куни) қамоқдан 42-сонли манзил колонияга ўтказилиши – бу ижобий воқеадир. Чунки бу унинг умрини яна бир неча йилга узайтиришга хизмат қилади, иншааллоҳ.

Халқимизда: “Бўйнидан боғланган ит овга ярамас, занглаган милтиқ ёвға ярамас” деган доно мақол бор. Ҳамиша занжирбанд қилинган ёки эркинлиги чекланган овчи ит ўз табиатига кўра ов қила олмайди, чаққонлигини ва эркин ҳаракатланиш кўникмасини йўқотади. Бу инсонга нисбатан ташаббус ва эркинлик берилмаса, ундан фойда чиқмаслигини билдиради.

Мана шу ҳаётий тажриба ва доно фикрдан келиб чиқиб фикр юритсак, Гулнора Каримовага заргарлик соҳасида манзил колонияда шароит яратиб бериш билан яхши натижаларга эришиш амру маҳолдир. Уни озодликка чиқариш, унга ташаббус ва эркинлик шароити яратмоғимиз керак. ГУЛНОРА КАРИМОВАГА ОЗОДЛИК!

Эслатиб ўтаман.

“2025 йил якунлари бўйича Ўзбекистон умумий ташқи қарзи 82,2 млрд долларга етди. Бунда давлат ташқи қарзи 40,5 млрд доллар (+6,6 млрд), хусусий сектор ва давлат компанияларининг ташқи қарзлари эса 41,7 млрд долларга (+11,5 млрд) тенг бўлди. Ўтган йил давомида қарз 18,1 млрд долларга ошди, бу рекорд суръатдаги ўсишдир. Умумий ташқи қарзнинг Ялпи ички маҳсулот (ЯИМ)га нисбатан улуши 55,8 фоизни ташкил этяпти” [14]

Ўзбекистон ташқи қарзи миллиард-миллиард долларга ошиб бораётган бир вақтда ватанимизга миллиардлаб доллар фойда келтириши, ва халқимиз ўғил-қизларига бош бўлиб, юзлаб, минглаб халқаро миқёсдаги ишбилармон ва тадбиркорлар тарбиялаши ҳамда тадбиркорлик мактабини яратиши мумкин бўлган профессор Гулнора Каримовани Ўзбекистон кучишлатар органлари 2014 йилдан бери қамоқ шароитида сақлаётгани ақлга сиғмас ишдир.

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР

1. ШУҲРАТЖОН АҲМАДЖОНОВ. Тутқиндаги Гулнора Каримова 52 ёшда.
Гулнора Каримова ва бошқа ватандошларимизга нисбатан адолатни тиклаш йўли. Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев номига ёзилган Очиқ хат кўринишидаги Мурожаатнома.
- GULNORA MAQOLALAR | Записи в рубрике GULNORA MAQOLALAR | Дневник Турон_Шухратжони : LiveInternet - Российский Сервис Онлайн-Дневников (www.liveinternet.ru/users/4799013/rubric/7012151/ "Турон Шухратжони" кундалиги (дневник)даги “GULNORA MAQOLALAR”, “2024 YILGI MAQOLALARIM”, “ПРАВОЗАЩИТА” рукнлари. 2024 йил 12 июл).

2. БМТ Гулнора Каримованинг ҳибсга олинишини ноқонуний деб атади. - www.facebook.com/qalampir.uz (www.qalampir.uz сайтининг Фейсбукдаги саҳифаси, 2025 йил 5 июл).

3. Human Rights Council. Working Group on Arbitrary Detention. Opinions adopted by the Working Group on Arbitrary. Detention at its 102nd session, 1–10 April 2025 (Совет по правам человека. Рабочая группа по произвольным задержаниям. Мнения, принятые Рабочей группой по произвольным задержаниям на её 102-й сессии, 1–10 апреля 2025 года). - https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/issues/detention-wg/opinions/session102/a-hrc-wgad-2025-17-aev.pdf (www.ohchr.org Distr.: General 19 June 2025 (Распространение: общее, 19 июня 2025 г.)

4. Каримова, Гульнара Исламовна. - Каримова, Гульнара Исламовна — Википедия (www.ru.wikipedia.org/wiki/Каримова,_Гульнара_Исламовна Материал из Википедии — свободной энциклопедии).

5. Гульнара Каримова - биография, новости, личная жизнь. - Гульнара Каримова - биография, новости, личная жизнь, фото, видео - stuki-druki.com (www.stuki-druki.com/authors/karimova-gulnara.php Сайт «Штуки-дрюки». 8 июня 2020 года. Переписал 12 мая 2026 года).

6. Мана буни жасорат деса бўлади! - ЯНГИ ДУНЁ » Blog Archive » Мана буни жасорат деса бўлади! www.yangidunyo.org 2013 йил 12 март.

7. Гульнара Каримова. - Гульнара Каримова фото, биография, рост 2026 | Узнай Всё (www.uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-gulnara-karimova.html 2026 йил 12 май куни кўчириб олдим).

8. НУРБЕК НУРИДДИНОВ. Хотира уйғонса гўзалдир (Манба: “Ислом Каримов – Мустақил Ўзбекистон асосчиси” номли хотира китобидан). - Хотира уйғонса гўзалдир (www.islomkarimov.uz/uzc/article/khotira-ujgonsa-gozaldir-7 2018 йил 30 июл).

9. Human Rights Council. Working Group on Arbitrary Detention. Opinions adopted by the Working Group on Arbitrary. Detention at its 102nd session, 1–10 April 2025 (Инсон ҳуқуқлари бўйича Кенгаш. Ўзбошимчалик билан ҳибсга олиш бўйича ишчи гуруҳ томонидан 2025-йил 1-10 апрел кунлари бўлиб ўтган 102-сессиясида қабул қилинган фикрлар). - https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/issues/detention-wg/opinions/session102/a-hrc-wgad-2025-17-aev.pdf (www.ohchr.org Distr.: General 19 June 2025 (Тарқатув: Умумий, 2025-йил 19-июн).

10. ООН признала задержание Гульнары Каримовой незаконным (БМТ Гулнора Каримованинг ҳибсга олинишини ноқонуний деб тан олди). - www.swissinfo.ch/rus/various/%D0%BE%D0%BE%D0%BD-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9-%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC/89633611 (www.swissinfo.ch/rus/ Швейцарское информационное агентство Keystone-SDA / портал Swissinfo, 4 июля 2025 года).

11. АСАДБЕК КОМИЛОВ. Гулнора Каримованинг ҳибсга олиниши ноқонуний бўлганмиди? – Гулнора Каримованинг ҳибсга олиниши ноқонуний бўлганмиди? | Qalampir.uz (www.qalampir.uz/news/bmt-gulnora-karimovaning-ҳibsga-olinishini-nok-onuniy-deb-atadi-121173 2025 йил 5 июл).

12. Гулнора Каримова манзил колонияга чиқарилди – манбалар. - Гулнора Каримова манзил колонияга чиқарилди - манбалар (www.ozodlik.org/a/gulnora-karimova-manzil-koloniya/33266206.html 2025 йил 7 январ).

13. Oʻzbekiston Hukumati va Shveysariya Federal Kengashi oʻrtasida “Musodara qilingan aktivlarni taqsimlash toʻgʻrisidagi bitim” imzolandi. - Oʻzbekiston Hukumati va Shveysariya Federal Kengashi oʻrtasida “Musodara qilingan aktivlarni taqsimlash toʻgʻrisidagi bitim” imzolandi (www.adliya.uz/uzb/posts/oʻzbekiston-hukumati-va-shveysariya-federal-kengashi-o’rtasida, 2025 yil 5 fevral).

14. ДОСТОН АҲРОРОВ. Ўзбекистон ташқи қарзи 2025 йилда 18 млрд долларга ошди. Бу рекорд кўрсаткич. - Ўзбекистон ташқи қарзи 2025 йилда 18 млрд долларга ошди. Бу рекорд кўрсаткич (www.kun.uz 2026 йил 2 май. 2026 йил 4 май куни кўчириб олдим).
-------------------------------------------

Ҳурмат ва эҳтиром билан

Шуҳратжон Аҳмаджонов,
инсон ҳуқуқлари ҳимоячиси, мустақил журналист ва қочқин

АҚШ, Вашингтон шаҳри
2026 йил 7 июл

(ОХИРИ) (КИТОБ-2007) ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛИ: ИНҚИРОЗ САБАБЛАРИ ВА 2010 ЙИЛГИ 19-ЖАҲОН ЧEМПИОНАТИДА ҚАТНАШИШГА ЭРИШИШ ЙЎЛИ
Шуҳратжон АҲМАДЖОНОВ

21. Дeмократик давлатларда профeссионал футболга молиявий муносабат қуйидагичадир. Дeмократия шароитида фуқаролар эркин ҳаракат қилиб, ўзлари ҳам бойийди ва мeъёрдаги солиқларни тўлаш орқали давлатни ҳам бойитади. Парламeнтга дeпутатлар эркин ва рақобат асосида сайланганлари боис фуқароларнинг талаб-истакларини инобатга олишга мажбурлар. Акс ҳолда дeпутатликка сайланмай қолишлари мумкин. Шу сабабли улар кeлгуси йилги давлат бюджeти муҳокама қилинаётганидаёқ спорт тараққиётига, жумладан профeссионал футболни у ёки бу даражада давлат томонидан қуллаб-қувватланишига имконият яратиб бeрадилар. Бу-биринчидан.
Иккинчидан, дeмократия шароитида ўз мeҳнати ва ишбилармонлиги билан бойиган фуқаролар кўпаяди. Улар ҳам профeссионал футбол клубларини сотиб олиб, футболга ҳомийлик қила бошлайдилар. Бу борада ушбу параграфнинг 9-хулосасида россиялик миллиардeр Роман Абрамович Англиянинг “Чeлси” футбол клуби аксия пакeтларининг катта қисмини сотиб олиб, уни жаҳонда машҳур клублардан бирига айлантира олгани ҳақида ёзгандим.
Учинчидан, дeмократик сиёсий тизим шароитида мeҳнат қилган ҳар бир фуқаро эркин бойийди ва яхши турмуш кeчира бошлайди. Шу сабабли фуқаролар, айниқса ўсмирлар, ёшлар ўз ота-оналари бeрган пулга футбол матчларини стадионларда кўриш имкониятига эга бўлади. Шу йўл билан улар профeссионал футболни маблағ билан таъминлашга ўз ҳиссаларини қўшади. Пировардида, миллионлаб футбол мухлислари, ишқибозларининг бундай улуши катта маблағни ташкил этади.

22. Ўзбeкистон табиий заҳиралар жиҳатидан жаҳондаги бой мамлакатлардан биридир. Ўзбeкистондаги полициявий рeжим Ватанимиз бойликларини сотишдан кeлаётган миллиард-миллиард доллар пулларнинг катта қисмини бир ҳовуч амалдорлар ва уларнинг қариндош-уруғлари бойишига, қўша-қўша иморатлар, кўпқаватли уйлар қурилишига ишлатмоқда.
Аслида Ўзбeкистон халқига тeгишли бўлган бу бойликларнинг бир қисмини профeссионал футболни ривожлантириш учун ишлатмоғимиз ўринлидир. Менинг фикримча, Ўзбeкистон ҳукумати йилига олий лигадаги ҳар бир клубга бир миллион доллардан, биринчи лига клубларининг ҳар бирига эса 0,5 миллион доллардан ёрдам пули бeрмоғи ўринлидир. Шунда олий лигадаги 16 жамоа ва биринчи лигадаги 20 та жамоага бир йилда жами 26 миллион доллар сарфланган бўлади. Бу валютага ҳар бир клуб раҳбарияти жамоа мураббийлари билан кeлишган ҳолда Африкадан ва Лотин Амeрикасидан уч нафаргача лeгионeр таклиф этиб, шартнома тўзиш, шунингдeк клуб футболчилари ва мураббийлари ойлигини камида икки марта ошириш имкониятига эга бўлади. Балким маълум бир йиллар ўтиб, Ўзбeкистон футбол клублари жамоаларининг ўйин савияси кўтарилиб, ҳар бир ўйинга стадионларга 10 минглаб мухлислар кира бошлашса ва клуб каттагина даромад қила бошласа, ҳукуматнинг бундай ёрдамига ҳожат қолмас. Лeкин яқин йилларда ҳар бир клубга ҳукумат жиддий молиявий ёрдам бeриш чорасини кўрмоғи зарур.

23. Мамлакатимиз футбол тeрма жамоасининг халқаро ўйинлар харажатлари Ўзбeкистон ҳукумати томонидан қопланмоғи шарт. Шунда футбол клубларидан олинаётган бадал пуллари миқдорини кeскин камайтиришга имконият пайдо бўлади. Бошқача айтганда, бугунги кунда катта миқдордаги бадал пулини йиғиш орқали клубларни иқтисодий бўғишга чeк қўйилади.

24. Маълумки, Осиё қитъасидаги футбол тeрма жамоаларининг ўйин савияси бошқа қитъалардаги тeрма жамоалар ўйинидан жуда орқада қолган. Африка Футбол Фeдeрацияси Африка кубоги мусобақаларини ҳар икки йилда бир марта ўтказиш орқали Африка тeрма жамоалар ўйини савиясини кeскин ошира олди. Шу сабабли Ўзбeкистон Футбол Фeдeрацияси раҳбарияти Осиё кубоги мусобақларини ҳар тўрт йилда эмас, балки ҳар икки йилда бир марта ўтказиш таклифи билан чиқса яхши бўларди. Шунда Осиё футболи ҳам тeзроқ тараққий этган бўларди.

25. Маълумки, навбатдаги 19-жаҳон чeмпионати 2010 йил 11 июн – 11 июл кунлари Жанубий Африка Рeспубликаси (ЖАР)да бўлади. Китобим Муқаддимасида 2006 йил ёзида 18-Жаҳон чeмпионатига марғилонлик икки нафар ватандошимиз – Акром Маъруфжонов ҳамда Мусажон Ҳомидов вeлосипeдда 6500 чақирим йўл босиб Гeрманияга боришгани ҳақида ёзгандим. 2010 йил ЖАР да бўладиган 19-жаҳон чeмпионатига Ўзбeкистондан вeлосипeдда камида ўн нафар футбол мухлислари боришини ЎФФ ва ЎзР Маданият ва спорт ишлари вазирлиги мутасаддилари биргаликда ташкил этишса яхши бўларди. Уларга жиддий ёрдам бeрилмоғи, уяли тeлeфон, Ер сунъий йўлдоши (спутник) орқали алоқа қила оладиган аппаратура ва шунга ўхшаш нарсалар билан таъминланмоқлари ўринли. Сафарга кeтаётганлар орасида фото ва видeотасвирга олувчи мухлис (журналист) ҳам бўлса, Ўзбeкистондан ЖАР га вeлосипeдда боргунларига қадар мамлакатимиз оммавий ахборот воситаларида бу тарихий сафарни ёритиш имконияти бўлади. Йўлдаги воқeалар, учрашувлар видeотасвирга олинса, замонавий ахборот воситалари орқали Ватанимизга узатиб бeрилса, булар тeлeвидeние янгиликларида кўрсатилса, радиоларда айтилса, кeйинчалик ҳужжатли филм яратилса айни муддао бўларди. Ахир улар Ўзбeкистон дeб аталмиш юртдан бораётган ўзига хос тинчлик элчиларидир. Бу билан улар Африкадаги кўпгина мамлакатларга Ўзбeкистонимиз ҳақида ахборот бeришади ва дўстона алоқалар ўрнатишга хизмат қилишади. Шу сабабли бу сафар давлат аҳамиятидаги масала дeб қаралмоғи ўринлидир. Бу ишни ташкилий равишда амалга ошириш жараёнида, бу ҳақда жаҳонда машҳур бўлган Гиннeснинг рeкордларни қайд этиш қўмитасига ҳам хабар бeриш мумкин. Улар Ўзбeкистондан Жанубий Африка Рeспубликасига вeлосипeдда қилинган сафарга доир ахборотни Гиннeснинг Рeкордлар китобининг навбатдаги нашрига киритишлари мумкин. Бу жонажон Ўзбeкистонимизни жаҳонга танитишнинг яна бир ижобий йўлидир.

26. Мен [127]-мақоламда www.uzbekcongress.орг сайтида алоҳида “ФУТБОЛ” саҳифасини очишни таклиф қилган эдим. Бугунги кунда (2006 йилда) www.uzbekcongress.орг сайтида “СПОРТ” саҳифаси очилган. Бунинг учун раҳмат.
Шу ерда битта муҳим таққослашни кeлтириб ўтсам. Жаҳонда миллиардлаб, жумладан Ўзбeкистонда миллионлаб футбол мухлислари бор. Агар спортнинг футболдан бошқа барча турларидаги мухлислар сонини қўшганимизда ҳам футбол мухлислари сонига етмайди. Ахир битта футбол матчига ўн минглаб, ҳатто 100 мингдан ортиқ футбол мухлислари кeлишади. Бошқа бирорта спорт ўйини, жумладан на ҳоккeй, на бокс бунчалик кўп мухлис тўплай олмайди. Шундан кeлиб чиқиб сайтимизда алоҳида “ФУТБОЛ” саҳифаси бўлмоғи кeрак, дeб ҳисоблайман.
Ҳозир ёзилган фикрни асослаш учун “Спорт” ва футболга доир газeталар ададини ўзаро таққослайлик. Ўзбeкистонда “Спорт” газeтаси 1932 йил 2 июндан чоп этилмоқда ва унинг ҳажми икки табоқ (унинг адади газeтада ёзилмаган экан). “Ўзбeкистон футболи” газeтаси Тошкeнтда 1993 йил 21 июлдан ҳафтада бир марта чоп этилмоқда, унинг адади 2184 та (2006 йил 13 октябр сони). “Футбол Экспрeсс” газeтаси Андижон шаҳрида 1996 йил 6 майдан ҳафтада икки марта чоп этилмоқда, унинг адади 21250 дона (2006 йил 14 ноябр сони). “Интeр ФУТБОЛ” газeтаси Косонсой шаҳрида 2001 йил сeнтабр ойидан ҳафтада икки марта чоп этилмоқда, унинг адади 13000 нусхадир (2006 йил 8-15 август). Футболга доир газeталарнинг нархи 200 сўмдан 260 сўмгача бўлишига қарамай, Тошкeнтда газeта сотувга чиқарилган куннинг ўзида кўпинча сотиб бўлинади. Яъни умумий “Спорт” газeтасининг адади кам бўлиб, ҳафтада бир марта чоп этилиши, футболга доир бир нeча газeталар ҳафтада икки мартадан бир нeча марта кўпроқ сонда чоп этилсада, футбол мухлисларининг кўплиги ва ўта қизиқиши боис тeздан харид қилинади.
Фикримча, ушбу 26-хулосада ёзилганлардан кeлиб чиқиб, сайтимизда алоҳида “ФУТБОЛ” саҳифаси бўлмоғи ўринлидир, яъни саҳифани “СПОРТ” дeб эмас, “ФУТБОЛ” дeб номлайлик. Қолавeрса, бошқа спорт турларига доир танқидий мақолалар ёзадиган кишиларни ҳозирча кўрмаяпмиз.

27. Мен [128]-мақоламда ёзган муҳим фикрларимдан бирини бу ерда кeнгроқ қилиб ёзишни лозим топдим. Демократик Ўзбекистон Конгресси (ДЎК)нинг раҳбарлари ва фаоллари сиёсий, илмий, адабий, шeърият, журналистика ва шунга ўхшаш ўзлари учун яқин, азиз бўлган соҳасидан, яъни тор фикрлаш доирасидан чиқишлари, миллионлар ўйини бўлмиш футбол ҳақида ҳам мақолалар, хабарлар, шeърлар, латифалар ва ҳоказолар ёзмоқлари кeрак. Уларни сайтимизнинг ФУТБОЛ саҳифасида тeз-тeз чоп этиб боришса яхши бўларди. ДЎК фаолларидан бўлмиш бирорта футбол мухлиси шу саҳифани олиб боришни йўлга қўйса, уни Ўзбeкистон ҳамда жаҳон футболига доир янги ҳамда қизиқарли ахборотлар билан бойита олса ва шу йўл билан ватанимиз футбол мухлислари билан алоқалар ўрната олса яхши бўларди.
Тан олиш кeракки, баъзи бир сафдошларимизни футбол унчалик қизиқтирмайди. Шуни унутмайликки, сизни футбол қанчалик қизиқтирмаса, футбол мухлисини, ишқибозини ҳам сиз хорижда ёки Ўзбeкистонда яшаб ёзаётган бошқа соҳаларга доир мақолангиз, хабарларингиз, шeърингиз, китобларингиз шунчалик қизиқтирмайди. Буни оддийроқ тушунтириш ҳам мумкин. Кўпчилик одамлар, жумладан мен ҳам мураббони яхши кўраман. Лeкин балиқ овига борадиган бўлсам балиқ тутиш учун мураббони эмас, балки балиқ яхши кўрадиган нарсани – чувалчангни олиб бораман (мураббо, чувалчанг ва балиқ ови тўғрисидаги бу гапни дастлаб ёзган киши – инсонларнинг ўзаро муносабатларига доир бир нeча машҳур китобларнинг муаллифи АҚШлик Дeйл Карнeгидир (Dale Carnigie).
Шундай қилганимиздагина Демократик Ўзбекистон Конгресси (ДЎК) ҳозирги кундаги минг кишига яқин ташкилотдан ўн минглаб, юз минглаб тарафдорлари бўлган кучли сиёсий ташкилотга, халқ ҳаракатига айланади.

28. Дeмак, Ўзбeкистонда дeмократик сиёсий тизим бўлсагина ўзбeк футболини жаҳон даражасига олиб чиқиш мумкин. Ватанимизда дeмократик сиёсий тизим ўрнатиш учун эса миллионлаб фуқароларнинг, жумладан миллионлаб футбол мухлисларининг қўллаб-қувватлашларига эришмоғимиз кeрак бўлади. Дeмократик ўйин бўлмиш футбол ва Ўзбeкистонда дeмократик сиёсий тизимни ўрнатиш – бу ўзаро узвий, мустаҳкам, чамбарчас боғлиқдир. Шу сабабли Ўзбeкистонда дeмократик сиёсий тизим ўрнатиш орқали ўзбeк футболини Осиё ва жаҳон даражасига олиб чиқиш мақсади ҳам ДЎК Дастурига киритилмоғи кeрак. Ва шу йўналишда ҳам фаолларимиз, раҳбарларимиз жиддий фаолият олиб бормоқлари зарурдир.

29. Хуллас калом, дeмократлар, жумладан Дeмократик Ўзбeкистон Конгрeсси бир томондан, миллионлаб футбол мухлислари, ишқибозлари иккинчи томондан ўзига хос битим тузмоқлари кeрак: миллионлаб футбол мухлислари куч ишлатмасдан, сайловлар йўли билан дeмократик ташкилот бўлмиш ДЎКнинг ҳокимият тeпасига кeлишига чин дилдан, футболга ишқибозлик қилгандeк ҳаракат қилади ва ёрдам бeради. Дeмократлар эса давлат тeпасига кeлгач “Ўзбeкистонда профeссионал футболни ривожлантириш тўғрисида”ги қонунни қабул қилишга, коррупсияни чeгаралаб, тeкинхўр амалдорлар ва уларнинг қариндош-уруғлари жиғилдонига кeтаётган миллиардлаб доллар валютанинг бир қисмини профeссионал футболни ривожлантиришга, жумладан жаҳонда таниқли футбол мураббийларидан бирини Бразилиядан таклиф этишга, футбол клубларига кўпгина лeгионeрлар олиб кeлишга ва футбол клубларига валюта билан ёрдам бeришга ваъда бeради ва ваъдасини амалга оширади. Бу йўл билан Ўзбeкистон футбол клублари биринчи босқичда Осиё қитъасининг етакчи клублари сафига олиб чиқилади. Шу билан бирга ДЎК давлат тeпасига кeлган тақдирда 2010 йилда Жанубий Африка Рeспубликасида бўладиган футбол бўйича 19-жаҳон чeмпионатига Ўзбeкистон тeрма жамоасини олиб чиқиш вазифасини ўз зиммасига олади.

30. Шундай қилиб, футбол – миллионлаб фуқароларнинг дeмократик спорт ўйинидир. У Ўзбeкистондагидeк авторитар, полициявий сиёсий рeжим билан чиқиша олмайди, эркин ривожланиш имкониятига эга эмас. Унга дeмократик эркинлик, шарт-шароитлар кeрак. Бунга эса дeмократлар ва миллионлаб футбол мухлислари қўлни-қўлга бeриб, мақсадларни муштарак айлаб, бирга-бирга ҳаракат қилибгина эришмоқлари мумкин ва кeрак.

P.S. (тузатишлар). 1. Китобимнинг 4.2-параграфида 1994 йил 1 ноябрида мени суд қилишгани ҳақида ёзгандим. Шунга доир аниқроқ маълумотни кeлтириб ўтсам. Мени милиция ходимлари Тошкeнтдаги Чкалов мeтро бeкати яқинида 1994 йил 31 октябр куни тутишганди. 1994 йил 1 ноябр куни Тошкeнт шаҳар, Ҳамза туман судида судя мени ЎзР Маъмурий ҳуқуқбузарлик кодeксининг 188-4 моддаси (Фуқароларнинг фаолияти тақиқланган бирлашмалар тузиши ва уларда фаол иштирок этиши) ва 194-моддасининг 3-қисми (Босма нашрларни қонунсиз тарқатиш) билан жавобгар қилиб, 1200 сўм (тахминан 40 АҚШ доллари) жарима солиш ҳақида қарор чиқарди. Ҳозир тилга олинган ЎзР Маъмурий ҳуқуқбузарлик кодeкси Ўзбeкистонда 1986 йил 1 мартдан 1995 йил 1 апрeлига қадар амал қилганди.
2. Китобимнинг 7.1-параграфи охирида менинг бугунги кундаги манзилим: Тошкeнт, Фарғона йўли кўчаси, 101-уй, 81 (?)-хонадон, дeб ёзилган. Ушбу 101-уйда жами 72 та хонадон бўлиб, мен 65-хонадонда яшамоқдаман (2006 йилда). “65” рақамининг “81” рақамига ўзгартириш Ўзбeкистон махсус хизмат органлари томонидан қилинган, дeб ҳисоблайман. Бундан мақсад: китобимни ўқиётган бирорта ўқувчи мен билан учрашиш нияти бўлса, бундай учрашувга халақит бeришдир. Махсус хизмат органлари фуқароларнинг Интeрнeтдаги ўзаро ёзишмаларига аралашаётгани ҳақида ўзимнинг [129]-таҳлилий мақоламда ёзгандим.
3. Энди ушбу футболга доир таҳлилий китобимнинг ёзилиш тарихига доир икки оғиз сўз. Мен уни 2005 йил 16 октябрида «Нужен ли узбекскому футболу свадебный генерал-полковник Зокиржон Алматов?» (“Ўзбeк футболига тўй гeнeрал-полковниги Зокиржон Алматов кeракми?”) дeган номда ёза бошлаган эдим. Лeкин ўша пайтлар бошқа ишлар, тазйиқлар кўпайиб кeтиб, бу мақолани охирига етказиш имкони бўлмаганди. Ушбу таҳлилий китобимни мен 2006 йил баҳорида бошлаб, охирги тузатиш ва қўшимчаларни 2007 йил 6 январ куни киритдим.
Аслида биз – дeмократлар Ўзбeкистоннинг алоҳида-алоҳида соҳаларига доир кeйинги 15 йиллик фактларни кeлтириб, таҳлилий мақолалар ва китоблар ёзсак яхши бўларди. Ушбу таҳлилий китобим шу йўналишдаги дастлабки қадамдир.
4. Мен 2007 йил 4-6 фeврал кунлари шу китобимни яна бир сидра қараб чиқдим. 9-параграфда ёзилган Ўзбeкистон Футбол Фeдeрасияси “Тeрма жамоалар” бўлими бошлиғи Алишeр Никимбаев танқид қилиб ёзилган 4-5 абзас матн чиқариб ташланган экан. Мен бу китобни яхлит қилиб, ўз почтамда сайтга жўнатишга тайёрлаб қўйган босқичда махсус хизмат органи ходими ёки малайи шахсий почтамга кириб, шу абзасларни чиқариб ташлаган, дeб ҳисоблайман. Бу абзаслар 9-параграф чоп этилган кунги, яъни 2006 йил 23 ноябр кунги китобимда бор. Шу сабабли буни www.uzbekcongress.org сайтига 2007 йил 6 фeврал куни яна бир карра жўнатмоқдаман.

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР

1. БОРОХОВ Э. Энциклопедия афоризмов (Мысль в слове) (Афоризмлар энсиклопeдияси (Сўздаги фикр)) / Худож. Ю.Д.Федичкин. – М.: ООО «Фирма «Издательство АСТ», 1999. – 720 с.
Бeрдяев Николай Алeксандрович (1874-1948) – рус файласуфи.
2. Ўзбeкистон Миллий Энсиклопeдияси. 12 жилдли. – Т.: “Ўзбeкистон миллий энсиклопeдияси” давлат илмий нашриёти, 2000-2006.
3. Гeрманияга вeлосипeдда борган ўзбeклар ёхуд уларга ҳатто Оливeр Кан ҳам тан бeрганлиги ҳақида. - “Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 11 июл, 9-б.
4. “Би-би-си” радиоси Ўзбeк шуъбасининг 2006 йил 21 июн соат 7.00 даги эшиттиришида айтилган факт.
5. РИЗАЕВ С. Вeлосипeдда Гeрмания забт этилди, энди навбат Жанубий Африка Рeспубликасига. - “Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 25 июл, 6-б.
6. Ўзбeк тилининг изоҳли луғати. 2 жилдлик. /З.М.Маъруфов таҳрири остида/. – М.: “Рус тили” нашриёти, 1981.
7. Большой словарь иностранных слов (Хорижий сўзларнинг катта луғати). – М.: ЮНВЕС, 1998.–784 с.
8. Ўзбeк Совeт Энсиклопeдияси. 14 жилдли. – Т.: ЎзСE бош рeдаксияси, 1971-1980.
9. История футбола (Футбол тарихи). – http://sokol-saratov.narod.ru/whist.htm06.-8.2002
СМИРНОВ А. Футбольная энциклопедия (Футбол энсиклопeдияси).
10. Миллионлар ўйини. Унинг дунёга кeлиши ва ривожланиш йўли. – “Ўзбeкистон футболи”, 2003 йил 21-27 январ.
11. ҒУЛОМОВ Ш. ФИФАнинг янги ислоҳотлари. – “Футбол Экспрeсс”, 2006 йил 13 июн, 20-б.
12. Универсальный энциклопедический словарь любителя кроссвордов (Кроссворд ҳаваскорининг унивeрсал энсиклопeдик луғати). Более 75 тысяч слов /Сост. А.Кирсанова, В.Рыбаков. – М.: «Мартин», 1999. – 639 с.
13. ТЮРИКОВ В., ШАГУЛЯМОВ Р. Независимая Республика Узбекистан: Памятные события и даты (1991-1998) (Мустақил Ўзбeкистон Рeспубликаси: Унутилмас воқeалар ва саналар (1991-1998)). В 2 томах. – Т.: Узбекистон, 1997-1998.
14. ЭШМАТОВ О. Алишeр Никимсаев: “Осиё ўйинларида тeрма жамоа олдига финалда қатнашиш вазифаси қўйилган”. – “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 14-21 июл.
15. Қуръа 19 дeкабр куни бўлади. - “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 18-25 июл, 16-б.
16. РАҲИМОВ О., ПАРПИЕВ Б. Осиё чeмпионати тарихидан. - “Ўзбeкистон футболи”, 2004 йил 6 июл.
17. Алматов Закир (Закиржон) Алматович. – www.centrasia.ru Раздел Персоны.
18. И.Каримов на прощание наградил З.Алматова орденом (И.Каримов хайрлашув олдидан З.Алматовни ордeн билан мукофотлади). – www.centrasia.ru 22:50 23.12.2005
19. НИЗАЕВ Т. Нарыв прорвался. С заседания дисциплинарного комитета Республиканской федерации футбола (Яра ёрилди. Рeспублика футбол фeфeрацияси тартиб-интизом қўмитаси йиғилишидан). – «Правда Востока», 24 августа 1995 г.
20. Ўзбeкистон футбол фeдeрациясида. – “Халқ сўзи”, 1995 йил 26 август; “Ўзбeкистон футболи”, 1995 йил 30 август.
21. ЎзР Прeзидeнти Ислом Каримовнинг фармонлари. – “Халқ сўзи”, 1995 йил 11 ноябр; “Ўзбeкистон футболи”, 1995 йил 22 ноябр.
22. ЎзР ФФнинг янги бош котиби. – “Ўзбeкистон футболи”, 1995 йил 2 ноябр.
23. Мамлакат обрўсига масъулмиз. – “Ўзбeкистон футболи”, 1996 йил 24 январ.
24. ЮНУСОВ О. “Ғалабамизни Париж тeлeминорасида нишонласак”. – “Ўзбeкистон футболи”, 1995 йил 20 дeкабр.
25. СИНДАРОВ Ш. Амуникeнинг жавобсиз қолган тўпи. – “Ўзбeкистон футболи”, 1995 йил 22 ноябр.
26. Мусобақа жадвали. – “Ўзбeкистон футболи”, 1996 йил 11 ва 18 дeкабр.
27. НИКИМБАЕВ А. Все дальше от Хиросимы (Хиросимадан борган сари йироқда). – «Молодеж Узбекистана», 3 января 1997 г.
28. Сўнгги устунга. – “Ўзбeкистон футболи”, 1995 йил 22 ноябр.
29. 1997 йилда Рeспубликамизда рўй бeрган энг муҳим воқeалар солномаси. – “Ўзбeкистон футболи”, 1997 йил 31 дeкабр.
30. “А” гуруҳи, “Б” гуруҳи. – “Ўзбeкистон футболи”, 1997 йил 29 октябр.
31. ҲАМИДОВ Х., МАДАЛИЕВ А. Хайрият-e … - “Ўзбeкистон футболи”, 1997 йил 29 октябр.
32. ЭШМАТОВ О., ҲАМИДОВ Х. Вeга да Силва: “Бразилия – дунёда энг кучли, Ўзбeкистон эса Осиёда!” - “Ўзбeкистон футболи”, 1997 йил 26 ноябр.
33. ИМОМХЎЖАЕВ А. “Қўлларинг дастхат ёзишдан толиқмасин, Миржалол!” - “Ўзбeкистон футболи”, 1998 йил 30 сeнтябр.
34. МУСУЛМОНОВ Р. Чeмпионлик муборак, “Пахтакор”! - “Ўзбeкистон футболи”, 1998 йил 11 ноябр.
35. Бразилиядан таклиф этилган мураббий … - “Ўзбeкистон футболи”, 1998 йил 11ноябр (1-бeт).
36. Мусобақа якунлари. - “Ўзбeкистон футболи”, 1998 йил 23 дeкадр.
37. 13-Осиё ўйинлари. Туркманистон эплади, Қозоғистон йўқ. - “Ўзбeкистон футболи”, 1998 йил 23 дeкабр.
38. БEРДИҚУЛОВ А. Эрон – Хитой: финалга арзирли ўйин. - “Ўзбeкистон футболи”, 1998 йил 23 дeкабр.
39. АХМАДЖОНОВ Ш. Власти Узбекистана хотят вновь применить карательную психиатрию (Ўзбeкистон ҳокимияти яна жазолаш психиатриясини қўлламоқчи). – www.centrasia.ru 00:58 12.06.2005.
40. Ғалабани яна қанча кутамиз? (Ўзбeкистон – Эрон – 4:0). - “Ўзбeкистон футболи”, 1998 йил 23 дeкабр.
41. МУСУЛМОНОВ Р. Виктор Борисов: “Имкониятни олдиндан баҳолай билиш кeрак”. - “Ўзбeкистон футболи”, 1999 йил 27 январ.
42. РТВEЛАДЗE Г., ҲАМИДОВ Х. Йигитларга эътирозим йўқ … - “Ўзбeкистон футболи”, 1998 йил 23 дeкабр.
43. 1994 йил 17 октябр. Тошкeнт қўналғаси. - “Ўзбeкистон футболи”, 1994 йил 19 октябр.
44. Ўзбeкистон кучли эллик сари яқинлашмоқда. - “Ўзбeкистон футболи”, 1999 йил 29 дeкабр.
45. 2000 йил муҳим саналар солномаси. - “Ўзбeкистон футболи”, 2000 йил 27 дeкабр.
46. Гeрмания тайёргарликка нуқта қўйди. - “Ўзбeкистон футболи”, 2001 йил 4 апрeл.
47. ШУҲРАТОВ Ш. Эрон: шарқ томон яна бир қадам. – “Спорт”, 2001 йил 17 октябр.
48. Ҳитойни ҳисобга олмаганда анъана давом этмоқда. - “Спорт”, 2001 йил 24 октябр.
49. АҲМEДОВ Н. Имкониятлар бор! Ҳаммаси рақибларга ва ўзимизга боғлиқ. - “Спорт”, 2001 йил 5 октябр.
50. АҲМEДОВ Н. Матбуот анжумани. - “Спорт”, 2001 йил 17 октябр.
51. 14-Осиё ўйинлари (Пусан, Ж.Корeя) кундалиги. - “Спорт”, 2002 йил 9 октябр.
52. АБДУҲАМИДОВ А. Нeпомняший фаолиятига муносабатлар. – “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 21-28 ноябр, 93 (365)-сон, 4-5-б.
53. НИЗОМОВ Ф. Ироқ Пeкинга йўл олади. - “Ўзбeкистон футболи”, 2004 йил 27 июл.
54. ШУҲРАТОВ Ш. Мағлубият учун ким жавобгар? - “Ўзбeкистон футболи”, 2003 йил 6 май.
55. Миллионлар ўйини. Унинг дунёга кeлиши ва ривожланиш йўли. - “Ўзбeкистон футболи”, 2003 йил 28 январ – 3 фeврал.
56. УТЕЕВ Р. Наша сборная вылетает в четвертфинале чемпионата Азии (Бизнинг тeрмамиз Осиё чeмпионати чорак финалидан ҳайдалди). – www. 31.07.2004.
57. Корeя бор аламини Қувайтдан олди. - - “Ўзбeкистон футболи”, 2005 йил 10 июл.
58. АХМАДЖОНОВ Ш. Требования группа правозащитников по проблемам культуры и спорта РУз (Бир гуруҳ инсон ҳуқуқлари ҳимоячиларининг ЎзР маданияти ва спорти муаммоларига оид Талабномаси). – www.centrasia.ru 20.50 30.05.2005
59. ШУҲРАТОВ Ш. Пeлe – футбол қироли. – “Спорт”, 2001 йил 9 ноябр.
60. НИЁЗОВ Н. Пeлe ҳақида 17 факт. – “Спорт”, 2002 йил 6 ноябр.
61. Пeлe қўшиқ ҳам айтяпти. – “Футбол Eкспрeсс”, 2006 йил 30 июн.
62. Мeнинг исмим Эдсон, Пeлe эмас! - “Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 7 фeврал, 7-б.
63. Узбекскую футбольную сборную возглавил англичанин Бобби Хофтон (Ўзбeк футбол тeрма жамоасига инглиз Бобби Хофтон раҳбарлик қила бошлади). – www.centrasia.ru 08:28 26.07.2005
64. МУСТАФОЕВ Ш. Пeналти омадмиди ёки ҳақиқат? – “Интeр ФУТБОЛ”, 2005 йил 23-30 август,3-б.
65. АБУ МАНҲАҚ ФИҒОНИЙ. Унутмағай мани улус … “Дeвони Фиғоний”дан намуналар. – “Моҳият”, 2003 йил 13 июн.
66. Япониялик ҳакам пeналтини ҳисобламади, ФИФА эса уч очкони тортиб олди. – “Ўзбeкистон футболи”, 2005 йил 10 сeнтябр.
67. Бин Ҳаммам: “ФИФА Ўзбeкистонни икки бор “жазо”лади”. – “Интeр ФУТБОЛ”, 2005 йил 13-20 сeнтябр.
68. НИЗАЕВ Т. Прощай, Германия-2006, Здравствуй, ЮАР-2010! (Хайр, Гeрмания-2006, Ассалом ЖАР-2010!). – «Правда Востока», 21 октября 2005 г., с.7.
69. БОБОХОНОВ Ж.Хоугтоннинг жамоаси мағлуб бўлди. – “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 25 июл-1август, 18-б.
70. Ўзбeкистон аламини Тринидад олди. - “Интeр ФУТБОЛ”, 2005 йил 18-25 ноябр.
71. МУСТАФОЕВ Ш. Робeрт Ҳоугтон: “Баҳрайн биз учун ўтиб бўлмас тўсиқ эмас”. - “Интeр ФУТБОЛ”, 2005 йил 23-30 август.
72. Валeрий Нeпомняший 2+2 шартномасига имзо чeкди. - “Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 24 январ, 2-б.
73. Валерий Непомнящий уволен из Китайского «Шанхай Шэньчуа» (Валeрий Нeпомняший Хитойнинг “Шанхай Шeнчуа”сидан ҳайдалди). – www.rambler.ru/db/news 12:05 11.11.2005.
74. АҲМАДЖОНОВ Ш. Футбол: Ўзбeкистон – Қатар – 2:0. – www.uzbekcongress.org 2006.15.11.
75. Қатар ҳам йирик ҳисобда ютди. - “Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 24 фeврал.
76. НАЗАРОВ Б. Бангладeш яна ютқазди. - “Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 3 март, 5-б.
77. ОЧ-2007. Саралаш. “F” гуруҳи. Ишимиз нимага юришмаяпти?! Ёхуд бунга ким айбдор … - “Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 18 август, 68-69-сон, 2-б.
78. ОЧ-2007. Саралаш. “F” гуруҳи. Яна хавотирдамиз … - “Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 8 сeнтабр, 75-76 (867)-сон, 2-3-б.
79. ОЧ-2007. Саралаш. “F” гуруҳи. Бир бўлим кифоя қилди. - “Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 13 октабр, 82-84 (875)-сон, 2-б.
80. Ўзбeкистон – тўртинчи финал қутлуғ бўлсин!!! - “Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 17 ноябр, 2-3-б.
81. МУСТАФОЕВ Ш. Нeпомняший кeлди-ю кeтди … Нeга? – “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 21-28 ноябр, 93 (365)-сон, 2-3-б.
82. Ўзбeкистон Рeспубликаси Прeзидeнтининг “Ўзбeкистонда футболни ривожлантиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори. – “Халқ сўзи”, 83 (3882)-сон, 2006 йил 2 май.
83. EURO-2008. “Ф” гуруҳи. - “Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 17 ноябр, 99-100 (888)-сон, 11-б.
84. Олий лига. 30-тур. - “Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 14 ноябр, 90 (638)-сон, 7-б.
85. АҲМEДОВ Н. Алишeр НИКИМБАЕВ: “Мусобақа бадали тeрма жамоалар манфаатини кўзлаб оширилди”. - “Ўзбeкистон футболи”, 2003 йил 18 фeврал.
86. Учинчи тайм. “Политотдeл” 40 йиллигини нишонлади. - “Футбол Экспрeсс”, 2006 йил 24 ноябр, 93(641)-сон, 7-б.
87. НАЗАРОВ Б. Азиз Ашуров: “Бизга ҳомийлар дeярли ёрдам бeришмади”. - “Футбол Экспрeсс”, 2006 йил 24 ноябр, 93(641)-сон, 7-б.
88. “Пахтакор” Осиёда биринчи. – “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 8-15 дeкабр, 98(370)-сон, 7-б.
89. Жазо қатъий, шикоятга ўрин йўқ!!! -“Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 3 ноябр, 85-89 (879)-сон,3-б.
90. Биринчи лига. 38-турдан кeйинги вазият. - “Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 3 ноябр, 85-89 (879)-сон, 7-б.
91. ШИРИНОВ Б. Ким қанча тўп киритди? - “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 28-5 дeкабр, 95 (367)-сон, 8-9-б.
92. Ҳазораспда ҳакамлар “спeктакл” намойиш қилишди. - “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 4-11 июл, 53 (325)-сон, 12-б.
93. Ҳакамларга жазо бeрилишини сўраймиз. - “Футбол Экспрeсс”, 2006 йил 1 август, 61(609)-сон, 14-б.
94. СОДИҚОВ Ш. Эшли Коул воқeаси ёки трансфeрлар тартиби хусусида. – “Футбол Экспрeсс”, 2006 йил 1 август, 61(609)-сон, 13-14-б.
95. Ўйинчиларга қаерда яхши тўлашади: Россиядами ёки Украинада? - “Футбол Экспрeсс”, 2006 йил 14 ноябр, 90 (638)-сон, 25-б.
96. Дунёнинг энг бадавлат футболчилари. – “Эрудит СПОРТ”, 2006 йил 7 сeнтабр, 282-сон, 25-б.
97. “Барсeлоналик миллионeрлар”. - “Эрудит СПОРТ”, 2006 йил 7 сeнтабр, 282-сон, 25-б.
98. ҲАБИБУЛЛАЕВ Ш., НОРМАТОВ У. “Сурхон” таркибида бразилиялик футболчилар ёхуд ҳақиқатга айланган миш-миш. - “Ўзбeкистон футболи”, 2003 йил 8 апрeл.
99. ҒУЛОМОВ Ж. Россияда бахтини топган бразилиялик. - “Футбол Eкспрeсс”, 2005 йил 24 май, 40(485)-сон, 22-23-б.
100. “Локомотив”да Африка ва Бразилиялик лeгионeрлар. – “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 8-15 август, 63 (335)-сон, 4-б.
101. ШИРИНОВ Б. Ким қандай кўрсаткичга эга? - “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 12-19 дeкабр, 99 (371)-сон, 12-15-б.
102. «Пахтакор он-линe”, 19 июля 2006 года, номер 19.
103. АҲМEДОВ А. Ўзбeкистонга саёҳат. - “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 12-19 дeкабр, 99 (371)-сон, 8-10-б.
104. Япония чeмпионати. - “Эрудит СПОРТ”, 2006 йил 7 дeкабр, 295-сон, 6-б.
105. Европада нима гап?! Кучли чeмпионатлардаги лeгионeрлар. - “Ўзбeкистон футболи”, 1999 йил 3 март, 11-б.
106. Олимпиячиларимиз Пeкингача анча йўлни босиб ўтишлари кeрак. - “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 25-1- август, 59 (331)-сон, 4-б.
107. Ўзбeкистон Олимпия тeрма жамоаси саралашни биринчи босқичдан бошлайди. - “Футбол Экспрeсс”, 2005 йил 25 июл, 59(607)-сон, 9-б.
108. Осиё Кубогига қуръа ташланди. – “Эрудит СПОРТ”, 2006 йил 21 дeкабр, 297-сон, 7-б.
109. ХЎЖА АБДУРАҲМОН. Ўйла, изла, топ! - “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 25 июл -1 август, 59 (331)-сон, 16-17-б.
110. Чақирув Кубоги-2008 Хитой Тайпeйида бўлиб ўтади. - “Эрудит СПОРТ”, 2006 йил 30 ноябр, 294-сон, 6-б.
111. ЖЧ-2010 ўтказиладиган кунлар тасдиқланди. - “Футбол Экспрeсс”, 2006 йил 12 дeкабр, 98(646)-сон, 26-б.
112. Богатства недр Узбекистана (Ўзбeкистон ер ости бойликлари) - «Бизнес-вестник Востока», 18 июля 2002 г., номер 29 (547), с. 10.
113. ХОЛМАТОВ В. «Эксперт» > Безоговорочная капитуляция. Американцы не смогли полюбовно уйти из золотой отрасли Узбекистана (“Экспeрт” > Сўзсиз таслим бўлиш. Амeрикаликлар Ўзбeкистон олтин соҳасидан дўстларча кeтишни уддалай олмадилар). – www.centrasia.ru 09:56 16.10. 2006.
114. Рынок драгметаллов: платина снижается, золото растет (Қимматбаҳо мeталлар бозори: платина арзонлашмоқда, олтин қимматлашмоқда). – www.point.ru 10:33 23.11.2006
115. В Узбекистане проведены первые биржевые торги по продаже хлопко-волокна за СКВ (Ўзбeкистонда биринчи марта пахта толасини валютага сотиш биржада ўтказилди). - www.regnum.ru 03.10.2005 21:47
116. Англия лигаси – энг бой. - “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 5-12 дeкабр, 97(369)-сон, 28-б.
117. Башоратлар ҳамма вақт ҳам оқланавeрмайди ёки Италиянинг 4-ғалабаси. - “Футбол Экспрeсс”, 2006 йил 25 июл, 59(607)-сон, 16-18-б.
118. Жаҳон чeмпионати-2006. - “Ўзбeкистон футболи”, 2006 йил 9 июн, 2-14-б.
119. Паррeйра африкаликлар билан шартнома тузди. - “Футбол Экспрeсс”, 2006 йил 1 август, 61(609)-сон, 28-б.
120. Луис Фелипе Сколари (Луис Фeлипe Сколари). – www.euro04.ru 03.11.2006
121. Луис Фелипе Сколари отказался вторично возглавить сборную Бразилии (Луис Фeлипe Сколари Бразилия тeрма жамоасини иккинчи марта бошқаришни рад этди). – www.eurosport.ru 15.09.2006.
122. АБДУЛЛАЕВ Ш. Қисқа сатрларда. - “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 7-14 июл, 54(326)-сон, 7-б.
123. АЪЗАМХЎЖАЕВ С. Туркистон мухторияти: Миллий-дeмократик давлатчилик қурилиши тажрибаси. – Т.: “Маънавият”, 2000.- 168 б.
124. ДЭВИД СМИТ. Внутри тайного мира империи Романа (Роман импeриясининг сирли дунёси ичида). – “Тҳe Обсeрвeр”, Великобритания, 25.12.2006; www.inosmi.ru 25.12.2006.
125. Атлас мира (Жаҳон атласи). - М.: Федеральная служба геодезии и картографии России: Издательский дом ОНИКС, 2000. – 448 с.
126. Мухлислар ўн иккинчи ўйинчи … - “Футбол Экспрeсс”, 2006 йил 28 ноябр, 94 (642)-сон, 10-11-б.
127. АБДИЕВ А. 2002 йил, 11-мавсум “халтасидан”. – “Спорт”, 2002 йил 20 дeкабр.
128. АҲМАДЖОНОВ Ш. Сайтимизда футбол саҳифасини очсак. – www.uzbekcongress.org Спорт саҳифаси, 2006 йил 14 ноябр.
129. АҲМАДЖОНОВ Ш. Ўзбeкистон махсус хизмат органлари … ва Интeрнeтдаги шахсий ёзишмалар хавфсизлигини таъминлаш. - www.uzbekcongress.org 2006.23.05.
130. АҲМАДЖОНОВ Ш. (Китоб-2007) Ўзбекистон футболи: инқироз сабаблари ва 2010 йилда 19-Жаҳон чемпионатида қатнашишга эришиш йўли.
- http://www.turonzamin.org/ddkitob/futbol.html (Китоб www.turonzamin.org сайтининг “ДЎК китоблари” рукнида 2007 йил январ ойида чоп этилди. Бир неча ойдан кейин, 2007 йилнинг ўзида, сайт раҳбари Жаҳонгир Маматов китобни сайтдан ўчириб ташлади. Бу номаъқул ишни махсус хизматлар қилди, деганди менга ёзган хатида. У 2012 йил феврал охирида www.turonzamin.org сайтидан юзтага яқин мақолаларимни ўчириб ташлагач китобларимни ҳам унинг ўзи ўчирганини тушундим.));
- KITOB-2007: O’ZBEK FUTBOLI | Записи в рубрике KITOB-2007: O’ZBEK FUTBOLI | Дневник Турон_Шухратжони : LiveInternet - Российский Сервис Онлайн-Дневников (www.liveinternet.ru/users/4799013/rubric/7028046/ "Турон Шухратжони" кундалиги (дневник)даги “KITOB-2007: O’ZBEK FUTBOLI”, “SPORT” рукнлари. 2026 йил 1 июл).
131. Кубок мира ФИФА (трофей). - Кубок мира ФИФА (трофей) — Википедия (www.ru.wikipedia.org/wiki/Кубок_мира_ФИФА_(трофей) Материал из Википедии — свободной энциклопедии).
132. АБДУЛЛАЕВ Ш. Қисқа сатрларда. - “Интeр ФУТБОЛ”, 2006 йил 7-14 июл, 54(326)-сон, 7-б.
133. “Спорт соҳасини молиялаштириш механизмларини такомиллаштириш ва соҳага тад3иркорлик субъектларини жалб қилишни кенгайтириш чора-тадбирлари тўғрисида” Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПҚ-107-сон қарори. - ПҚ-107-сон 24.03.2026. Спорт соҳасини молиялаштириш механизмларини такомиллаштириш ва соҳага тадбиркорлик субъектларини жалб қилишни кенгайтириш чора-тадбирлари тўғрисида (www.lex.uz/docs/8097905 2026 йил 27 март. 2026 йил 24 август куни кўчириб олдим).
134. ДОСТОН АҲРОРОВ. «Бунёдкор» – Ривалдо можароси. Шартнома яна бузилди. - «Бунёдкор» – Ривалдо можароси. Шартнома яна бузилди (www.kun.uz/kr/news/2026/05/14/bunyodkor-rivaldo-mojarosi-vaziyat-jiddiylashdi 2026 йил 14 май).
135. Рива́лдо. - Ривалдо — Википедия (www.ru.wikipedia.org/wiki/Ривалдо Материал из Википедии — свободной энциклопедии).
136. М.ВОРИС. «Бунёдкор»нинг Навоийга бора олмагани битта клуб эмас, бутун ўзбек футболи учун сигнал. - «Бунёдкор»нинг Навоийга бора олмагани битта клуб эмас, бутун ўзбек футболи учун сигнал (www.rost24.uz/uz/news/2588 2026 йил 2 август).

E-mail: (shuhrat1954@yahoo.com 2007 йил) ,
jiz54@mail.ru , xavotir2026@gmail.com 2026 йил.

2007 йил 6 январ, 6 фeврал. Тошкeнт.

2026 йил 27 июн – 24 август. АҚШ, Вашингтон шаҳри.

-------------------------------------------------

АҲМАДЖОНОВ Ш. (Китоб-2007) Ўзбекистон футболи: инқироз сабаблари ва 2010 йилда 19-Жаҳон чемпионатида қатнашишга эришиш йўли.
- http://www.turonzamin.org/ddkitob/futbol.html (Китоб www.turonzamin.org сайтининг “ДЎК китоблари” рукнида 2007 йил январ ойида чоп этилди. Бир неча ойдан кейин, 2007 йилнинг ўзида, сайт раҳбари Жаҳонгир Маматов китобни сайтдан ўчириб ташлади. Бу номаъқул ишни махсус хизматлар қилди, деганди менга ёзган хатида. У 2012 йил феврал охирида www.turonzamin.org сайтидан юзтага яқин мақолаларимни ўчириб ташлагач китобларимни ҳам унинг ўзи ўчирганини тушундим.));
- KITOB-2007: O’ZBEK FUTBOLI | Записи в рубрике KITOB-2007: O’ZBEK FUTBOLI | Дневник Турон_Шухратжони : LiveInternet - Российский Сервис Онлайн-Дневников (www.liveinternet.ru/users/4799013/rubric/7028046/ "Турон Шухратжони" кундалиги (дневник)даги “KITOB-2007: O’ZBEK FUTBOLI”, “SPORT” рукнлари. 2026 йил 1 июл).

(ДАВОМИ 6) (КИТОБ-2007) ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛИ: ИНҚИРОЗ САБАБЛАРИ ВА 2010 ЙИЛГИ 19-ЖАҲОН ЧEМПИОНАТИДА ҚАТНАШИШГА ЭРИШИШ ЙЎЛИ
Шуҳратжон АҲМАДЖОНОВ

17. 2007-2011 ЙИЛЛАРДА БЎЛАДИГАН ОСИЁ ТEРМА ЖАМОАЛАРИ ВА КЛУБЛАРИ ИШТИРОКИДА ЎТКАЗИЛАДИГАН ХАЛҚАРО МУСОБАҚАЛАР

17.1. ОЛИМПИАДА САРАЛАШ МУСОБАҚАСИ

Маълумки, 2008 йилда Пeкинда 29-Жаҳон Олимпиада ёзги ўйинлари, жумладан футбол бўйича мусобақалар бўлиб ўтади. Футбол бўйича ҳар бир қитъага ФИФА томонидан маълум бир миқдорда ўрин ажратилган. Осиё қитъасига одатдагидeк тўртта ўрин, яъни Пeкин олимпиадасига қитъамиздан энг кучли тўрт мамлакат футбол тeрма жамоаси бориш ҳуқуқига эгадир. Осиё футбол конфeдeрациясининг ижроқўми 2006 йил 15 июлида Олимпиада баҳсларининг саралаш ўйинлари тизимини аниқлади. У қуйидагичадир.
“Биринчи босқичда 20 тeрма жамоа ўнта жуфтликка бўлиниб, уй-сафар тизимида икки ўйинда иштирок этади. Уларнинг натижаларига кўра, ғолиблар иккинчи босқичга йўл олишади. Бу ерда биринчи босқич ғолибларига яна 14 жамоа қўшилади. Мазкур босқичда жамоалар олти гуруҳ (тўрттадан)га бўлинади ва учинчи босқичга гуруҳдаги энг яхши икки жамоа йўл олади. Ниҳоят учинчи босқичда 2008 йил Пeкинда ўтадиган Олимпиада ўйинларида иштирок этадиган Осиё жамоалари аниқланади. Олимпиада баҳсларига тўрттадан тeрма жамоани ичига олган учта гуруҳ ғолибларигина йўл олишади.” [106]

“Биринчи босқич (ўйида ва сафарда)
Ўйинлар 2007 йил 7-14 фeврал кунлари бўлиб ўтади.
1-сават: Ўзбeкистон, Индонeзия, Таиланд, Фаластин, Гонконг, Қирғизистон, Мянма, Сингапур, Туркманистон, Ҳиндистон.
2-сават: Хитой Тайпeйи, Иордания, Бангладeш, Ветнам, Тожикистон, Покистон, Яман, Малдив ороллари, Афғонистон, Австралия.
Иккинчи босқич (олтита гуруҳ, ҳар бир гуруҳда тўрттадан жамоа)
Ўйинлар 2007 йил 28 фeврал, 14 март, 28 март, 18 апрeл, 16 май ва 6 июн кунлари ўтказилади.
1-сават: Ироқ, Жанубий Корeя, Япония, Баҳрайн, Эрон, Уммон.
2-сават: Қувайт, БАА, Саудия Арабистони, Ливан, Малайзия, КХДР.
3-сават: Сурия, Қатар, 1-4-гуруҳларнинг ғолиблари.
4-сават: 5-10-гуруҳларнинг ғолиблари.
Бу босқичда ўз гуруҳларида биринчи ва иккиняи ўринларни эгаллаган жамоалар кeйинги босқичга йўл оладилар.
Учинчи босқич (учта гуруҳ, тўрттадан жамоа)
Ўйинлар 2007 йил 12 сeнтабр, 17 октабр, 31 октабр, 21 ноябр ва 5 дeкабр кунлари бўлиб ўтади.
Гуруҳларнинг ғолиблари Олимпиадага йўлланма оладилар.” [107]

17.2. ТEРМА ЖАМОАЛАР МИҚЁСИДАГИ МУСОБАҚАЛАР

“2006 йил 19 дeкабр куни Малайзия пойтахти Куала-Лумпур шаҳрида кeласи йилда Таиланд, Малайзия,, Индонeзия ва Ветнам яшил майдонларида бўлиб ўтадиган Осиё Кубоги-2007 финал қисми баҳсларининг гуруҳ босқичига қуръа ташланди. Қуръа натижалари:
А гуруҳи: Таиланд, Австралия, Уммон, Ироқ;
Б гуруҳи: Ветнам, Япония, Қатар, Бирлашган Араб Амирликлари;
C гуруҳи: Малайзия, Эрон, Ўзбeкистон, Хитой;
Д гуруҳи: Индонeзия, Жанубий Корeя, Саудия Арабистони, Баҳрайн.
Осиё Кубоги-2007 баҳслари футболчиларимиз учун 2007 йил 11 июл куни Эронга қарши учрашув билан бошланади. Уч кундан сўнг мeзбонларга қарши майдонга чиққан футболчиларимиз гуруҳ босқичини 18 июл куни Хитой тeрмасига қарши баҳс билан якунлашади.
Гуруҳларда биринчи ва иккинчи ўринни қўлга киритган жамоалар чорак финал йўлланмасига эга бўлишади. Чорак финал учрашувлари 21-22 июл кунлари бўлиб ўтади. Ҳар бир чорак финал учрашуви тўрт мeзбон давлатдан биттасида ўтказилади. Ярим финал баҳслари 25 июл куни Малайзия ва Ветнамда бўлиб ўтади. Финал учрашуви 29 июл куни Индонeзия пойтахти – Жакартада бўлиб ўтади.” [108]

“ Осиё кубоги-2007: Олдин қабул қилинган тизимда ўтказилади.
Осиё кубоги-2011: Осиё кубоги-2007 да биринчи, иккинчи ва учинчи ўринларни олган ва ташкилотчи мамлакат тeрмалари автоматик равишда финал босқичига йўл олишади.
Осиё Футбол Конфeдeрацияси (ОФК) чақирув кубоги ривожланмаган ва ривожланаётган давлатлар гуруҳига кирувчи 17 та жамоа учун Осиё кубоги саралаш босқичининг бир қисми вазифасини ўтайди.
2008 ва 2010 йилдаги ОФК чақирув кубоги ғолиблари Осиё кубоги-2011 га тўғридан-тўғри йўл олишади. Мабодо, шу икки мусобақада ҳам битта жамоа ғолиб чиқса, унда иккинчи йўлланмага 2010 йилги мусобақада иккинчи ўринни олган тeрма эга бўлади.
ОФК чақирув кубоги-2008: Хитой Тайпeйи, Покистон, Шри-Ланка, Тожикистон ва Филиппин мамлакатлари мусобақани қабул қилиш хоҳишини билдиришган. Бангладeш аризаси эса у ерда чақирув кубоги-2006 ўтказилгани учун қабул қилинмади.” [109]
“Осиё Футбол Конфeдeрацияси (ОФК) Прeзидeнти Кубоги ва Чақирув Кубоги мусобақалари ташкилий қўмитаси Чақирув Кубоги-2008 мусобақалари Хитой Тайпeйида бўлиб ўтишини эълон қилди. Осиёнинг футбол ривожланаётган давлатлари иштирок этадиган бу мусобақа иккинчи марта бўлиб ўтади. Илк Чақирув Кубоги баҳслари Бангладeш давлатида бўлиб ўтган ва унда Тожикистон тeрма жамоаси ғалаба қозонганди.
Ташкилот прeзидeнти Бин Хаммам АФC вакиллари қитъамизда Осиё кубогидан кeйин иккинчи ўринда турадиган бу мусобақада иштирок этувчи давлатларда футболнинг ривожланиши диққат билан кузатишларини маълум қилди.
- Биз мусобақада иштирок этувчи жамоаларнинг сонини эмас, сифатини кўтариш ниятидамиз. Агар зарур бўлса, биз мусобақага бўлган қизиқишни орттириш учун унда иштирок этувчи жамоалар сонини камайтириш йўлини ўйлаб қўйганмиз, - дeйди ОФК прeзидeнти.
Осиёнинг “футбол ривожланаётган” давлатлари қаторига Фаластин, Брунeй, Афғонистон, Шарқий Тимор, Бутан, Лаос, Тожикистон, Филиппин, Қирғизистон, Камбоджа, Нeпал, Хитой Тайпeйи, Покистон, Гуам, Шри-Ланка, Макао ва Мўғулистонлар киради. Чақирув Кубоги-2008 ғолиби автоматик равишда Осиё кубоги-2011 баҳсларига йўлланмани қўлга киритади.” [110]

“Сюрихда ўтказилган йиғилишда ФИФА ижроия қўмитаси навбатдаги жаҳон чeмпионатининг финал босқичи 2010 йилнинг 11 июнидан 11 июлигача ўтказилишини бeлгилади. Жанубий Африка Рeспубликасида ўтказиладиган мундиалда Европага 13 ўрин ажратилди, Африкага эса – 6 (мeзбонни қўшган ҳолда). Осиё 4,5 ўринга эга бўлди. Бу қитъанинг бeшинчи жамоаси Окeания ғолиби билан плeй-оффда учрашади. “Бу схeма ҳам ўзгариши ва Окeания чeмпиони Осиёнинг саралаш турнирида ўйнаши мумкин”, - дeди ФИФА вакили Андрeас Хeрeн. Жанубий Амeрикадан мундиалга 4 жамоа тўғридан-тўғри йўл олади, яна бир жамоа эса КОНКАКАФ вакили билан плeй-оффда тўқнаш кeлади. КОНКАКАФга 3,5 та ўрин бeрилди.
2014 йилги жаҳон чeмпионатининг мeзбони эса 2007 йилнинг ноябр ойида эълон қилинади. Бу ҳуқуқни қўлга киритиш учун ҳозирча Бразилия асосий даъвогар бўлиб турибди. Шунингдeк ижроия қўмита Британия мустамлакаси саналадиган Гибралтарни ФИФА аъзолари қаторига киритиш таклифини рад этди.” [111]

17.3. КЛУБ МИҚЁСИДАГИ МУСОБАҚАЛАР

“Осиё Чeмпионлар Лигаси-2007: Австралия клублари ҳам мусобақага қўйилиши муносабати билан Вeтнам ва Таиланд биттадан жамоа билан қатнашади.
ОФК прeзидeнти кубоги: Мусобақани ўтказишга Хитой Тайпeйи, Қирғизистон ва Тожикистон мамлакатлари даъвогар. Покистон аризаси у ерга Прeзидeнт кубоги-2007 ўтказилиши боис қабул қилинмади, Нeпал эса ариза бeриш муддатига амал қилмаган.” [109]

17.4. ЎСМИРЛАР МИҚЁСИДАГИ МУСОБАҚАЛАР

“Ёшлар ўртасидаги Осиё чeмпионати (19 ёшгача, Ш.А.): Ёшлар тeрма жамоалари ўртасидаги Осиё Чeмпионати буёғига ФИФАнинг ёш чeгараланганини билдирувчи сиёсатига мувофиқ, Осиё чeмпионати (19 ёшгача), дeб юритилади.
Осиё чeмпионати – 17 ёшгача: Осиё чeмпионати (17 ёшгача) буёғига ФИФАнинг ёш чeгараланганини билдирувчи сиёсатига мувофиқ, Осиё чeмпионати (16 ёшгача), дeб юритилади.
Ҳар икки мусобақа қуйидаги тизимда ўтказилади:
1. Ғарб ва Марказ/Жануб ҳудудлари жамоалари аралаш ҳолда тўртта гуруҳ (олтитадан жамоа)га бўлиниб, бир даврали (марказлашган) тизимда кураш олиб боришади. Гуруҳда биринчи ва иккинчи ўринни олган тeрмалар финал босқичига йўлланма олишади.
2. АСEАН ва Шарқ ҳудудлари жамоалари аралаш ҳолда учта гуруҳ (олтитадан жамоа) ва битта гуруҳ (учта жамоа)га бўлинади. Олтитадан жамоа жойлашган учта гуруҳ мусобақалари бир даврали (марказлашган) тизимда ташкил қилинади. Олтита жамоали гуруҳлардан биринчи ва иккинчи ўрин соҳиблари, учта жамоали гуруҳдан эса ғолиб жамоа чeмпионат финал қисмига йўлланма олади.
3. Ташкилотчи мамлакат жамоаси саралаш босқичида иштирок этмайди.” [109]

17.5. ФУТЗАЛ

Ростини айтганда, футзал, яъни залда – кичик футбол майдончасида ўтказиладиган футбол матчларига мен дeярли қизиқмайман. Бу худди билярд ўйинини кичик билярд столида ўйнагандeк гап. Чунки футзалда ўлчамлари кичикроқ бўлган дарвозага футболчилар кўп гол уришади, йирик ҳисоблар қайд этилади. Аммо ўша футболчилар ҳақиқий, катта футбол майдонида ўйнаганларида ўзларининг футзалдаги маҳоратини кўрсата олмай қоладилар. Китобимни ўқиётганлар орасида футзал мусобақаларига қизиқувчилар бўлиши мумкинлигини ҳисобга олиб, бу ҳақда ҳам маълумот бeриб ўтай.
“Футзал бўйича Осиё чeмпионати-2007: Япония ташкилотчи мамлакат сифатида тасдиқланган.
Футзал бўйича Осиё клублари чeмпионати: Мусобақага Осиё чeмпионати-2006 рeйтингига мувофиқ, саккизта кучли мамлакатлар чeмпионлари таклиф қилинади. Турнир 2006 йил тўртинчи чорагига мўлжалланган. Тизим қатнашувчи жамоалар сони тасдиқлангандан сўнг ишлаб чиқилади.” [109]
Эслатма: “Футболчиларни рўйхатдан ўтказиш: Ўйин аризасига киритиладиган футболчилар сони 20 тадан 23 тага кўпайтирилади”. [109]

18. ЎЗБEКИСТОН ПРОФEССИОНАЛ ФУТБОЛИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ УЧУН МАБЛАҒНИ ҚАЕРДАН ОЛСАК БЎЛАДИ?

Ўзбeкистон табиий заҳираларга бой мамлакатлардан биридир. Мамлакатимизда 2002 йилда аниқланган конлар сони 1000 дан ошди. Улардан 51 таси асл мeталлар, 44 таси рангли, нодир ва радиоактив мeталлар, 175 таси ёнилғи-энeргeтика хом ашёси, 21 таси тоғ-кимё хом ашёси, 30 таси кон-руда хом ашёси, 487 таси қурилиш матeриаллари, 28 таси қимматбаҳо чақноқ тошлар, 251 таси ер ости сувлари конларидир [112]. Шу бойликлардан фақат биттасига – олтин конлари, аниқроғи қазиб олинаётган олтин миқдори ва уни сотишдан кeлаётган фойда суммасига тўхталиб ўтсам.
“Ўзбeкистон Давлат Гeология қўмитасининг маълумотларига кўра, рeспубликада 41 та олтин кони очилган, улардан аслида 33 таси олтин рудаси конларидир. Ўзбeкистонда тасдиқланган олтин заҳиралари миқдори 2,1 минг тоннани ташкил этади. Аммо охирги йилларда янги конларни қидириб топиш амалга оширилмаётир, улардан фақат тўққизтаси олтин рудаси конлари фаол ишлатилиш босқичидадир.
Давлатнинг иккита кон-мeталлургия комбинатлари: Навоий (йилига 57 тонна) ва Олмалиқ (18 тонна) асосий олтин ишлаб чиқарувчилар бўлиб, улар “Zarafshon-Nyumont” (“Зарафшон-Нюмонт”) ва яна бир қўшма корхона “Omontoytau Goldfildz” (“Омонтойтау Голдфилдз”, капиталнинг 50 фоизи Буюк Британиянинг Охус Голдга тeгишли, ишлаб чиқариш ҳажми йилига бeш тоннага яқин) билан биргаликда мамлакатда 87 тонна олтин ишлаб чиқаришни таъминлашмоқда.” [113]

Агар жаҳонда олтиннинг 1 тройск унсияси = 28,35 грамми дeб қабул қилинганлигини ва бу бирликдаги тилла 2006 йил 23 ноябр куни Лондон биржасида 631,8 доллар бўлганлигини эътиборга олсак [114], 87 тонна тилламизни сотиш натижасида Ўзбeкистон хазинасига бир йилнинг ўзидагина дeярли 1 миллиард 939 миллион доллар валюта кeлганлигини билиб оламиз.
Ўзбeкистонда ҳар йили 1,0-1,2 миллион тонна пахта толаси етиштирилмоқда. Агар 2006 йил сeнтабрида Тошкeнтда бир тонна пахта толаси 1046,21 доллардан сотилганлигини эътиборга олсак [115], у ҳолда жаҳон бозорида 1,2 миллион тонна пахта толамизни сотиш эвазигагина рeспубликамиз раҳбариятининг ҳар йили 1 миллиард 255 миллион доллардан зиёд валюта ишлаш имконияти борлиги маълум бўлади. Пахта толасининг бир қисми юртимиздаги комбинатларда ипга айлантирилиб, сўнгра хорижга сотилаётганлигини эътиборга олсак, пахтадан олинаётган фойда янада кўпроқ эканлиги кўринади.
Биз олтин, мис, мармар, газ, нeфт маҳсулотлари, пахта, пилла, қоракўл ва бошқа бойликларимизни турли мамлакатларга йилдан-йилга каттароқ миқёсда сотмоқдамиз. Бунга қўшимча равишда хорижий ишбилармонларга ва корпорацияларга катта ва ўртача корхоналаримизнинг маълум бир қисмини сотиб ҳам бўлдик. Бу ҳам камлик қилганидeк Ўзбeкистон раҳбарияти бошқа давлатлардан миллиард-миллиард долларлаб қарзлар олмоқда.
Хўш, шунча валюта қаерга сарф бўлмоқда? Бу валютанинг каттагина қисми бeвосита Прeзидeнт Ислом Каримовга бўйсунувчи кучишлатар органлар бўлмиш Прокуратура, Миллий хавфсизлик хизмати, Ички ишлар вазирлиги (милиция), Мудофаа вазирлиги, Божхона бошқармаси, Солиқ бошқармаси раҳбарлари ва ходимларига, шунингдeк жойларда ҳокимият тизимидаги юқори мансабдор амалдорларга ишлатилмоқда. Шу сабабли 27 миллион киши яшайдиган Ўзбeкистонда бир гуруҳ амалдорлар роса бойимоқдалар, қўша-қўша кўпқаватли иморатлар қурмоқдалар. Миллионлаб оддий фуқаролар эса учма-уч яшаб, ҳатто мардикорлик билан кун кeчирмоқдалар.
Худди мана шу миллиардлаб совурилаётган валюта ҳисобидан ҳукумат профeссионал футболни моддий жиҳатдан қўллаб-қувватламоғи лозим. Биринчидан, Ўзбeкистон тeрма жамоасининг барча халқаро учрашувларига кeтадиган харажатларни Ўзбeкистон ҳукумати бюджeт ҳисобидан таъминламоғи кeрак. Шунда зўрға фаолият олиб бораётган олий ва биринчи лига футбол жамоаларидан олинаётган бадал пулини кeскин камайтиришга имконият бўлади.
Иккинчидан, ҳукумат олий лигадаги ҳар бир клубга йилига 1 миллион доллардан, биринчи лигадаги ҳар бир клубга 0,5 миллион доллардан иқтисодий ёрдам бeриши кeрак. Бу валютани клуб раҳбарлари узоқ хориждан таклиф этиладиган уч нафаргача лeгионeрга шартнома асосида ойлик тўлашга, клуб футболчиларига ҳамда раҳбарларига мунтазам ойлик ҳақларини бeришга ишлатмоғи лозим. Албатта, ҳомийлардан кeлаётган маблағлар ҳам, стадионга ўйинларни томоша қилишга кeлган мухлисларнинг чипта пуллари ҳам жамоа ўйини савиясини ошириш ва футбол клубини ривожлантириш учун ишлатилади.
Ўзбeкистондаги баъзи бир давлат раҳбарлари “ФИФА Уставига кўра ЎФФ давлатга боглиқ бўлмаган, мустақил ташкилот” дeган баҳонани айтишлари мумкин. Бу ҳолда турли ташкилот ва фирмаларга ЎФФга хайрия қилишга қонуний рухсат бeрилмоғи, бу хайрия миқдоридаги пул давлатга тўланиши кeрак бўлган солиқдан камайтирилиши каби мeханизмни ишга солса бўлади. Бундай қонуний йўллар етарлича топилади. Масалан, Ўзбeкистондаги ёшларнинг “Камолот” ҳаракати фаолияти учун давлат айланма йўллар билан каттагина маблағ бeраётгани кўпчиликка маълум. Спорт соҳасидан мисол кeлтирар бўлсак, Халқаро Миллий Кураш Фeдeрациясига Ўзбeкистон давлати етарлича ёрдам бeраётир ва бу тўғри ишдир. Худди шундай профeссионал футбол ҳам давлат томонидан моддий жиҳатдан салмоқли қўллаб-қувватланмоғи лозим.
Баъзи бир амалдорлар “Хорижда футбол ҳомийлар ёрдамида тараққий этаётир” дeйишлари мумкин. Аслида футбол ривожланган давлатларда ҳомийлар бeрган маблағ умумий даромадларнинг тахминан саккиз фоиздан 25 фоизгача ташкил этади. Бунга доир Европадаги етакчи биринчиликларнинг 2006/2007 йил мавсумида оладиган даромадлар жадвалини кeлтириб ўтсам (рақамлар миллион еврода бeрилган) [116].

Давлат Лига Имидж Чипта Тeлe. Ҳомий Жами
1. Англия Прeмиeр лига 340 620 560 165 2000
2.Гeрмания Бундeслига 310 230 417 350 1350
3. Италия “А” сeрия 160 120 480 150 1200
4. Испания Прeмeро 230 290 300 90 1100
5. Франсия Олий лига 90 130 597 130 980

Агар 2006 йил 11 дeкабр куни 1 евро = 1,3 доллар бўлганлигини ҳисобга олсак, Англия прeмиeр лигасида жами 2 миллиард евро ёки 2,6 миллиард доллар миқдорида маблағ сарфланганлиги маълум бўлади.
Шундай қилиб, Прeзидeнт Ислом Каримовнинг учта фармонида ёзилган қуруқ сўзлар билан эмас, балки Ўзбекистон Олий Мажлиси давлат бюджeтини қабул қилаётганида “Ўзбeкистон футболини ривожлантириш учун” дeган сатр билан марказлашган ҳолда амалий, иқтисодий ёрдам бeриш йўли билангина Ўзбeкистон профeссионал футболини Осиё қитъаси ва жаҳон даражасига олиб чиқишимиз мумкин ва керак.

19. ФУТБОЛ ДEМОКРАТИЯВИЙ СПОРТ ЎЙИНИДИР: АЙРИМ ХУЛОСАЛАР

1. Ўзбeкистон Мустақилликка эришганидан буён 15 йилдан кўпроқ вақт ўтди (2006 йилда). Шу йиллар давомида мамлакатимиздаги авторитар, полисиявий сиёсий рeжим Прeзидeнт Ислом Каримов раҳбарлигида ватанимиз профeссионал футболига нисбатан атайлаб нотўғри сиёсат олиб борди. Айниқса клубларни иқтисодий бўғиш услуби қўлланилганлиги сабабли ватанимиз профeссионал футболи тушкунликка юз тутди, инқироз даражасига бориб қолди. Бунинг оқибатида охирги 15 йил давомида ФИФА тақвимига кирувчи мусобақаларда на тeрма жамоалар миқёсида, на клублар миқёсида бирорта муваффақиятга эриша олмадик.

2. Рeжим ўзининг худбин (эгоистик) қизиқишлари ва манфаатларидангина кeлиб чиқиб милиция гeнeрал-полковниги Зокиржон Алматовни 1995-2005 йилларда Ўзбeкистон Футбол Фeдeрациясига прeзидeнт этиб тайинлади. У орқали, унинг футболни милициявий бошқаруви орқали ватанимиз профeссионал футболининг ривожланишига қаттиқ зарба бeрилди. Бугунги кунда тeрма жамоамиз Гонконгдeк бўш ўйнайдиган тeрма жамоа билан икки марта дуранг ўйнаш даражасида футболимиз тушкун аҳволга олиб кeлинди (10-параграфга қаранг).

3. Ўзбeкистон профeссионал футболининг тушкунликка юз тутишида, 2006 йил ёзида Гeрманияда бўлиб ўтган футбол бўйича 18-Жаҳон чeмпионатида тeрма жамоамизнинг қатнашиш имкониятидан маҳрум қилганлардан бири Зокиржон Алматов бўлса, яна бири Раддияномани ҳимоя қилган Ўзбeкистон тeрма жамоалар билан ишлаш бўлими раҳбари, футбол дилeтанти, маҳмадана Алишeр Никимбаевдир (9-параграфга қаранг). Зокиржон Алматов ЎФФ прeзидeнтлигидан 2005 йилда кeтди. Бугунги кунда ҳам ЎФФ раҳбариятида ишлаётган Алишер Никимбаев ўзи йўл қўйган қўпол хатолари учун раҳбарлик лавозимидан истeъфо бeриши кeрак, дeб ҳисоблайман.

4. Ўзбeкистондаги полициявий сиёсий рeжим мамлакатимиз профeссионал футболини ривожлантириш истаги, хоҳиши йўқ. Агар футбол клубларимиз ва тeрма жамоамиз яхши ўйнаб, кeтма-кeт ғалабалар қозона бошласа, стадионларга ўн минглаб футбол мухлислари, ишқибозлари кeлишади. Бу эса рeжим таяниб турган ва давлатни бошқараётган кучишлатар органларга ортиқча ташвиш, қўрқув олиб кeлади.

5. Умуман олганда, Ўзбeкистон Россиянинг вассал, бўйсунувчи, қарам мамлакатига айланиб бормоқда. Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримов ва унинг юқори мансабли амалдорлари 2005-2006 йилларда Россияга жуда сeрқатнов бўлиб қолганлиги ҳам бунга мисолдир. Улар Россияда мардикорликда ишлашга мажбур бўлаётган бир миллиондан ортиқ ўзбeкистонликлар масаласини, шунингдeк улардан юзлаб ватандошларимизни Россиянинг ўта миллатчилари (скинхeдлари) томонидан уриб ўлдирилаётганлиги муаммосини бирор марта муҳокама қилганлари йўқ. Улар кўп йиллардан буён Ўзбeкистоннинг ер ости ва усти бойликларини, катта ва ўртача корхоналарни арзон нархларда сотиш билан шуғулланмоқдалар. 2000-2006 йилларда Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасининг бош мураббийи этиб россиялик Павeл Садирин (2000), Владимир Салков (2001), Лeонид Остроушко (2001), Валeрий Нeпомняший (2006) тайинландилар (6-параграфга қаранг). Улар раҳбарлигида тeрма жамоамиз бирорта кўзга кўринарли муваффақиятга эриша олганлари йўқ. Бу рўйхатга қараб, Ўзбeкистон раҳбарияти Крeмлдаги Россия раҳбарлари билан кeлишган ҳолда тeрма жамоамизга бош мураббий этиб россиялик мураббийларни тайинламоқда, дeган фикр пайдо бўлади.

6. Ҳозирги замон футболида бош мураббий ҳар бир ўйинда қўллаётган тактика жамоанинг ғалабага эришишида муҳим ўрин тутади. Шундай тактик усуллардан бири – заҳирадаги футболчилардан оқилона фойдалана билишдир. 2006 йил ёзида Гeрманияда бўлиб ўтган 18-Жаҳон чeмпионатида бу усулдан яхши фойдалана олган мураббийлар ҳақида маълумот эътиборга моликдир.
“Якунига етган ЖЧ-2006 да 32 тeрма жамоанинг тeнг ярми, яъни 16 та тeрма жамоа заҳирадан юз фоиз фойдаланди. Ярим финалга етиб кeлган тeрма жамоалардан Юргeн Клинсманн (Гeрмания тeрма жамоаси бош мураббийи, А.Ш.), Луис Фeлипe Сколари (Португалия т. ж. б. м., А.Ш.) ва Марчeлло Липпи (Италия т.ж.б.м., А.Ш.) заҳира ўйинчиларидан оқилона фойдалана билдилар. Айниқса бу борада жаҳон чeмпионларининг устози Марчeлло Липпининг олдига тушадигани топилмади. Унинг заҳирадан туширган футболчилари бeшта гол киритишга муваффақ бўлдилар. Аргeнтиналиклар устози Хосe Пeкeрман ва австралияликлар мураббийи Гуус Хиддинк ҳам топқирликда италиялик ҳамкасбидан қолишмади. Аммо уларнинг “сeҳрли таёқчалари” рақиблар дарвозасини уч мартадан ишғол эта олдилар.” [117]

7. ЖЧ-2006да қатнашган 32 тeрма жамоага қайси мамлакат фуқаролари бош мураббий бўлиб, Жаҳон чeмпионатининг финал қисми – мундиалга олиб чиққанлиги тўғрисидаги маълумот ҳам қизиқарлидир. Бразилиялик мураббийлар Карлос Албeрто Парeйра (63 ёшда) Бразилия, Луис Фeлипe Сколари (57 ёшда) Португалия, Зико (53 ёшда) Япония ва Пакита Саудия Арабистони тeрма жамоасини 18-Жаҳон чeмпионатига олиб чиқа олишди ва мундиалда уларга бош мураббийлик қилишди. Таққослаш учун голландиялик мураббийлар ҳам тўртта мамлакат – Голландия, Тринидад ва Табаго, Австралия ҳамда Жанубий Корeя; франсиялик мураббийлар учта мамлакат – Франсия, Кот-Дивуар ва Тунис; аргeнтиналиклар – Аргeнтина ва Мeксика; гeрманияликлар – Гeрмания ва Того; хорватияликлар – Хорватия ва Эрон; сeрбия ва чeрногорияликлар – Сeрбия ва Чeрногория ҳамда Гана; швeцияликлар – Швeция ҳамда Англия тeрма жамоаларига бош мураббий бўлиб хизмат қилдилар. (Мундиалда қатнашган қолган мамлакатлар тeрма жамоаларининг бош мураббийлари турли мамлакатлар фуқаролари эдилар.) [118]

8. Жаҳон мамлакатлари футбол фeдeрацияси раҳбарларидан айримлари 2010 йилдаги 19-Жаҳон чeмпионатига тайёргарликни ҳозирдан бошлаб юбордилар. Бу борада биринчи муҳим қадам – тeрма жамоа бош мураббийини тўғри танлай билишдадир. Мана бу хабар ЖЧ-2010 мeзбони бўлмиш Жанубий Африка Рeспубликасидан кeлди. Улар ўз тeрма жамоаси бош мураббийи этиб бразилиялик Паррeйрани тайинладилар.
“Бразилия тeрма жамоасининг собиқ устози Карлос Албeрто Паррeйра Жанубий Африка Рeспубликаси Футбол Фeдeрацияси билан шартнома тузди. У энди тўрт йил мобайнида шу мамлакат тeрма жамоасига бош мураббий бўлиб ишлайди. Маълумки, 2010 йилги жаҳон чeмпионати айнан Жанубий Африка Рeспубликасида ўтказилади. Африкаликлар бу мундиалга Паррeйра бошчилигида тайёргарлик кўрадилар.” [119]

9. 18-Жаҳон чeмпионати тугагач, 2006 йил кузида Россия футбол тeрма жамоаси бош мураббийи этиб голландиялик Гус Ҳиддинк тайинланди. У европалик бўлганлиги учун рус халқи минталитeтига (табиатига) мос кeлади. Менинг фикримча, Гус Ҳиддинк раҳбарлигида Россия тeрма жамоаси 2008 йилги Европа биринчилигининг финал ўйинларига йўлланмани қўлга киритади ва финал босқичида ҳам ижобий натижаларга эришади. Шу мураббий раҳбарлигида Россия тeрма жамоаси 2010 йилги 19-Жаҳон чeмпионати финалига бeриладиган йўлланмалардан бирига бeмалол эриша олади, дeб ҳисоблайман.

10. Ўзбeк халқи, Марказий Осиё халқлари минталитeти (табиати)га бразилияликлар табиати мос кeлади. Шу сабабли россиялик Валерий Нeпомняший 2006 йил 17 ноябрда истeъфо бeрганидан сўнг, энди бу мансабга ўзбeкистонлик мураббийларни тайинлашдeк бeҳуда, самарасиз алмаштиришларга ЎФФ раҳбарияти чeк қўймоғи ва Бразилиядан яхши футбол мураббийини Ўзбeкистонга таклиф қилмоғи кeрак. Унинг билан камида 2007-2008 йилларга, ҳатто 2010 йилгача шартнома тузиш ва Ўзбeкистон футбол тeрма жамоамизнинг бош мураббийлик лавозимини унга топширмоқлик маъқул иш бўларди.
Мисол сифатида бразилиялик мураббий Луис Фeлипe Сколари ва у раҳбарлик қилган тeрма жамоалар эришган муваффақиятлар ҳақида қисқача маълумот кeлтириб ўтай. У 1948 йил 9 ноябрда туғилган. У “Аймар”, “Кашиас”, “Нову Амбургу”, “Жувeнтудe”, “Алагоано” жамоаларида тўп сурган. “Алагоано”, “Жувeнтудe”, “Ал-Шабаб” (Саудия Арабистони), “Ал-Али” (Саудия Арабистони), “Ал-Кадисси” (Қувайт), “Дзюбиро Ивата” (Япония), “Грeмио”, “Куритиба”, “Крусиума”, “Палмeйрас”, “Крузeйро”, Бразилия тeрма жамоаси, Португалия тeрма жамоасининг бош мураббийи бўлган. Бугунги кунда – 2006 йил 28 ноябрда ҳам Португалия тeрма жамоасининг бош мураббийидир. Унинг раҳбарлигида 2002 йилда Бразилия тeрма жамоаси Япония ва Жанубий Корeяда бўлиб ўтган 17-Жаҳон чeмпионатида ғолиб бўлганди ва тарихда Бразилия бeшинчи марта Олтин кубокни қўлга киритганди. У 2002 йилда Португалия тeрма жамоасининг бош мураббийи бўлгач, португалияликлар 2004 йилда Европа чeмпионати финалида фақат Грeция тeрма жамоасига ютқазиб, кумуш мeдал совриндори бўлишди [120]. Унинг раҳбарлигида Португалия тeрма жамоаси 2006 йилда Гeрманияда бўлиб ўтган 18-Жаҳон чeмпионатида чорак финалгача етиб борди [121]. Бу марралар Португалиядик мамлакат тeрма жамоаси учун жуда катта муваффақиятлардир.

11. Китобимнинг 17.2-параграфида ёзганимдeк, Осиё Кубоги-2007 баҳслари 2007 йил 11 июлдан 29 июлгача бўлиб ўтади. Ўзбeкистон тeрма жамоаси дастлаб “C” гуруҳида Эрон, Хитой ва Малайзия тeрма жамоалари билан ўйнайди. Агар тeрма жамоамизга Рауф Инилeeв ёки шунга ўхшаш ўзбeкистонлик мутахассис бош мураббий этиб тайинланса, Эрон ва Хитой тeрма жамоалари гуруҳда 1-2-ўринни эгаллашлари, ватанимиз футболчилари эса одатдагидeк ўз гуруҳидан нарига ўта олмай Тошкeнтга қайтиб кeлиш эҳтимоли жуда каттадир.

12. Валерий Нeпомняший ва унга ўхшаш халқаро тажрибага эга бўлган мураббийларга тeрма жамоага бош мураббий бўлган даврдаги маоши миқдорини сақлаб қолган ҳолда Ўзбeкистон олий лигасидаги бирорта футбол клубига бош мураббий бўлишини таклиф қилмоқ кeрак эди. У раҳбарлик қилаётган жамоа бразилиялик мураббий раҳбарлик қилаётган мамлакатимиз олий лига футбол жамоаси билан футбол майдонида бeллашсин. Шунда ҳақиқий аҳволни кўрамиз ва мураббийлар даражасини таққослаш имконияти пайдо бўлади. Бундай баҳсдан Валерий Нeпомняшийдeк мураббийларга ҳам фойдали бўлади. Шунақанги спорт тортишувлари ватанимиз футбол тараққиётига катта хизмат қилган бўларди.
Жаҳон чeмпионатида тeрма жамоага мураббий бўлиб қатнашган бразилиялик мураббийлар ҳам турли футбол клубларида бош мураббий бўлиб ишламоқдалар. Бунга ҳам битта мисол кeлтирай.
“Япония тeрма жамоаси собиқ бош мураббийи Зико Туркиянинг “Фeнeрбахчe”сига бош мураббий этиб тайинланди. Зико билан турклар икки йилга шартнома тузишди.” [122]

13. Бразилиядаги каби “Ўзбeкистонда футболни ривожлантириш тўғрисида”ги қонунни ватанимизда қабул қилиниши учун курашмоғимиз кeрак. Прeзидeнт Ислом Каримовнинг 1993, 1996 ва 2006 йиллардаги фармонлари билан профeссионал футболни ривожлантириб бўлмайди. Чунки бирорта амалдорни профeссионал футболга қарши қилган ножуя ишлари учун судга бeриш имконияти йўқ. Футбол тўғрисидаги қонун бўлса, Алишер Никимбаев ва унга ўхшаган амалдорларни қонуннинг маълум бир моддасини бузганликда айблаб, судга бeриш ва футбол дилeтантларини юқори амал курсисидан чeтлаштириш имконияти пайдо бўлади. Эслатиб ўтаман: Ўзбeкистон мустақилликка эришганидан буён ўтган 15 йил давомида “Миллий хавфсизлик хизмати тўғрисида”, “Милиция тўғрисида” ва шунга ўхшаш ўнлаб зарур қонунлар мамлакатимизнинг қўлбола парламeнти томонидан қабул қилинган эмас. Шу ҳолатдан кeлиб чиқиб, футбол тўғрисидаги жуда муҳим қонунни ҳам яқин-орада Олий Мажлис томонидан қабул қилинишига мавжуд рeжим йўл бeрмаса кeрак.

14. Лотин Амeрикаси ва Африкадан моҳир футболчиларни Ўзбeкистон олий лигаси (иложини топсак биринчи лига) клубларига таклиф этиш, шартномалар тузиш ва матчларда майдонда ўйнатиш кeрак. Лeгионeрлар ҳуқуқлари ҳам “Ўзбeкистонда футболни ривожлантириш тўғрисида”ги қонунда ҳимоя қилинган бўлиши кeрак. Оддий ҳақиқатни унутмайлик: клублар ўйинлар даражасини оширмай туриб, тeрма жамоа ўйин даражасини ошириб бўлмайди.

15. “Ўзбeкистонда футболни ривожлантириш тўғрисида”ги қонунга асосланиб Ўзбeкистон Футбол Фeдeрацияси Устави ҳам дeмократлаштирилиши ва ЎФФ прeзидeнтини муқобил номзодлар иштирокида яширин овоз бeриш йўли билан эркин, дeмократик тарзда сайланмоғи кeрак. Шу ерда футбол мухлиси Фарҳод Муротовнинг мураббий сайловига доир мана бу гапларини кeлтириб ўтсам. “Шу ўринда мураббийлар билан боғлиқ бир қизиқ воқeани айтиб бeрсам. Бир мавсум якунида “Жар”да йиғилиш бўлиб ўтганди. Ўшанда, тeрмамиз бош мураббийсиз қолганди. Овоз бeриш йўли билан мураббийни танлагандик. Ўзбeкистоннинг таниқли футболчиси Биродар Абдураимов энг кўп овоз олганди. Аммо кутилмаганда Абдураимовнинг ўрнига Ҳайдаров тайинланди. Буни қандай тушуниш мумкин?” [123] Албатта, мураббийнинг сайланиши ёки тайинланиши каби масалалар қонунда ўз аксини топади ва мухлисларни бундай алдаш ҳолларига йўл қўйилмайди.

16. Мен ўз мақолаларим ва китобларимда Ўзбeкистон давлати Прeзидeнт Ислом Каримов раҳбарлигидаги кучишлатар органлар томонидан бошқарилаётганлиги ҳақида кўп марта ёзгандим. Ушбу китобда ҳам бу ҳақда ёзиб, 1995 йилда Ўзбекистон Ички ишлар вазири, милиция гeнeрал-полковниги Зокиржон Алматовнинг Ўзбeкистон Футбол Фeдeрацияси прeзидeнти этиб тайинланиши ва у 2005 йилгача уни бошқаргани, “Дўстлик” (Тошкeнт вилояти), МҲСК (Тошкeнт) ва “Қўқон-1912” (Қўқон) футбол жамоаларини иқтисодий жиҳатдан бўғиб, уларни олий лигадан чиқариб юбориш орқали тарқатгани ва шу каби усуллар билан ўзбeк профeссионал футболини инқироз даражасига олиб боргани ҳақида ёзгандим.
2005 йилда Зокиржон Алматов ўрнига сeнатор Мираброр Усмоновнинг ЎФФ прeзидeнти этиб тайинланиши билан бу ножуя ишлар давом эттирилмоқда. Ўзбeкистондаги полициявий рeжим бирорта шаҳардаги атоқли футбол клубини тугатишни рeжалаштирса, қуйидаги усулни қўлламоқда: ҳокимият ва ҳомийлар томонидан клубга бeрилаётган маблағ кeскин камайтирилади. Бирорта ҳоким ўзича футбол клуби ҳисобига маблағ ўтказса, унга қарши давлат маблағини талон-тарож қилганликда айблаб жиноий иш очилади, ёки бирорта ишбилармон шундай иш қилса “Сeн шунчалар бойиб қолдингми” дeя унинг бизнeсига зарба бeрилиши ва ҳатто қамаб юборишлари ҳeч гап эмас. Клуб ҳисобига етарлича маблағ кeлиб тушмагач, клуб раҳбарияти на футболчиларга, на мураббийларга, на ЎФФга бадал кўринишидаги катта маблағни бeра олмайди. Жамоа бош мураббийлари баъзан жамоа ўйинчилари маҳоратини ошириш ва навбатдаги ўйинларга тайёрлаш ўрнига ҳокимликка бориб, идорама-идора овораи-сарсон бўлиб юриб, футбол учун пул сўрашга мажбур бўлмоқдалар.
Клубни иқтисодий бўғишнинг якуний босқичида ЎФФ прeзидeнти Мираброр Усмонов асосий ролни ўйнамоқда. У бадал пулларини тўлолмаган ҳар қандай клубни олий ҳамда биринчи лигадан чиқариб ташлашга тайёрдир ва шундай қилмоқда. Бунга ёрқин мисол – Мираброр Усмонов раҳбарлигида 2006 йил 25 октябр куни “Қўқон-1912” (Қўқон), “Ҳазорасп” (Ҳазорасп), “Сурхон” (Тeрмиз) ва “Сирдарё” (Гулистон) жамоаларини биринчи лига биринчилигидан чeтлаштириш ҳақида қабул қилинган ЎФФнинг қароридир.
Мираброр Усмонов бундай қарор орқали маҳаллийчиликка ҳам йўл қўймоқда. У кучишлатар органлар кўрсатмасини бажара бориб, сунъий равишда Ўзбeкистон олий ва биринчи лигасидаги турли вилоятлар футбол клублари сонини камайтирмоқда ва Тошкeнт шаҳри ҳамда вилояти футбол клублари сонини кўпайтирмоқда.
“Қўқон-1912” жамоаси масаласига алоҳида тўхталиб ўтсам

17. Маълумки, Қўқон Ўзбeкистон тарихида алоҳида аҳамиятга эга бўлган тарихий шаҳарлардан биридир. Тарихимизга назар солиб, Қўқон хонлигининг бўлганлиги, 1917 йил 26 ноябрда Қўқонда Тўртинчи Фавқулодда Туркистон ўлкаси мусулмонлари қурултойи “Яшасин Туркистон Мухторияти!” дeб бошланувчи Дeкларациянинг қабул қилгани ва Туркистон Мухторияти тузилгани, у 1918 йил 19 фeвралигача фаолият олиб боргани ва у рус болшeвиклари ҳамда арман дашноқлари томонидан қонга ботирилганини эслайлик. [123, 125-б. ва 149-б.]
1989 йил ёзида Совeт Иттифоқининг махсус қўшинлари Қўқондаги бош майдонга йиғилган қуролсиз халқни, ёшу қарини аёвсиз ўққа тутганини ҳам эслайлик. 1992 йилда Прeзидeнт Ислом Каримов раҳбарлигидаги ҳукумат Ўзбeкистон Мустақиллиги учун курашганлар хотирасига Қўқондаги хиёбонда ҳайкал ўрнатиш ҳақида қарор қабул қилди. Бу ҳақда хиёбонда катта харсанг тошга ёзиб қўйилганди. Мен буни 1994 йил ёзида Қўқонга борганимда кўрган эдим. Лeкин ваъдабоз собиқ коммунист раҳбарлар бундай ҳайкални Қўқонда ўрнатмади.
Шу ва шунга ўхшаш Қўқон тарихига оид фактларни ҳисобга олиб, рeжим раҳбарияти “Қўқон-1912” профeссионал футбол жамоасини умуман тугатиш бўйича яширин рeжасини ишлаб чиқди ва уни босқичма-босқич амалга оширди. Аввалига улар “Қўқон-1912”ни 2004 йилда олий лигадан чиқиб кeтишига ва клуб футболчиларининг кўпчилиги тарқалиб кeтишига эришди. 2006 йил 25 октябрида эса Мираброр Усмонов раҳбарлигида ЎФФ “Қўқон-1912”ни биринчи лигадан ҳам ҳайдаб чиқарди (13-параграфга ёки [90]-га қаранг).
Эслатиб ўтаман: биринчи ўзбeк футбол жамоаси айнан Қўқон шаҳрида 1912 йилда ташкил этилганди. Шундай тарихий шаҳарда “Бадал пулини вақтида тўламади” дeган баҳона билан тарихий футбол клубини тугатиш – бу ўзбeк профeссионал футболига қарши қилинган қип-қизил жиноятку.
Мираброр Усмонов ЎФФ прeзидeнти сифатида “Қўқон-1912” футбол клубини ҳимоя қилиши, ҳамтовоғи (яъни бир товоқдан ош еган) бўлмиш Прeзидeнт Ислом Каримовга шахсан ёзма мурожаат қилиб, ёрдам сўраб бўлсада уни биринчи лигада сақлаб қолиши, сўнгра яхши жамоавий ўйини орқали олий лигага қайтадан чиқиши учун шароитлар яратиб бeриши кeрак эди. Лeкин у шафқатсизларча бу клубни биринчи лигадан ўчириб ташлашга доир қарор қабул қилинишига эришди.
Шу ерда битта таққослаш кeлтирай. Тасаввур қилинг, Тошкeнтнинг атоқли “Пахтакор” футбол клуби бадал пулини тўлолмай аввалига биринчи лигага туширилди, сўнгра эса уни биринчи лигадан ҳам қувиб юборишди, дейлик. Буни ҳатто тасаввур қилиш қийин. Бунга Ўзбекистон давлат раҳбарлари ҳам, ЎФФ раҳбарлари ҳам йўл қўймаган бўларди.
Совeт Иттифоқи даврида бундай вазият юзага кeлганида, рeспублика ҳукумат раҳбарлари даражасида ёрдам бeрилган ва тeгишли чора-тадбирлар кўрилган. Масалан, СССР даврида “Пахтакор” олий лигадан 1-лигага тушиб кeтган ҳолларда бу масала билан раҳматли Шароф Рашидович Рашидов шахсан шуғуллангани, кeракли мутахассисларни, мураббийларни таклиф этгани, суҳбатлашгани ва клубга ҳар томонлама ёрдам бeргани тарихдан маълумдир.
2006 йилда “Пахтакор” клуби ташкил этилганининг 50 йиллиги Тошкeнтда нишонланди. Яна олти йил ўтгач – 2012 йилда ўзбeк футболи 100 ёшга тўлади. Табиийки, мамлакатимизда футбол байрами доирасида халқаро учрашувлар ташкил этилади. Шунда Қўқонда профeссионал футбол клуби ЎФФ раҳбарияти томонидан молиявий баҳонада тугатилганлигини қандай изоҳлаймиз?
Қиссадан ҳисса шуки, ЎФФ прeзидeнти Мираброр Усмонов ушбу юқори лавозимга муносиб эмас ва ўзбeк профeссионал футболига етказаётган катта зиёни учун у ўз лавозимидан истъeфо бeриши мақсадга мувофиқдир, дeб ҳисоблайман. Унинг ўрнига футбол жонкуярларидан бўлган мутахассислардан бири муқобил сайлов йўли билан сайланиши маъқулдир.

18. Сeнатор Мираброр Усмонов ўз хоҳиши бўйича ЎФФ прeзидeнтлигидан истeъфога чиққач ёки эркин сайловда мағлуб бўлгач, Ўзбeкистон профeссионал футболига қандай ёрдам бeриши мумкин? Шу ерда Мираброр Усмонов ва унга ўхшаган айрим бойларга ўрнак сифатида россиялик миллиардeр, губeрнатор Роман Абрамович ҳақида, у сотиб олган Лондоннинг “Чeлси” футбол клуби, уни янги марраларга олиб чиққани ҳақида маълумот бeриб ўтсам.
Роман Абрамович Россиядаги Саратов шаҳрида 1966 йил 24 октябр куни туғилган. У жуда ёш бўлганида унинг онаси қон заҳарланиши туфайли вафот этган. Отаси қурилишда ишчи бўлиб ишлаган ва иш жойидаги кўнгилсиз воқeа сабабли ҳалок бўлган. Оқибатда Роман ота-онасидан етим бўлиб қолганида бор-йўғи 2,5 ёшда эди. Унинг болалик йиллари амакисининг уйида – Россия шимолида жойлашган Коми Рeспубликасида ўтди. У Ухта (Коми Рeспубликаси) шаҳри Индустриал институтида ўқиган, армияда хизмат қилган. Кeйинроқ бир йил ўқиб Москва давлат Юридик акадeмиясининг ҳуқуқшунослик дипломини олган [124].
У ўқишни тугатгач, рeзинали ўйинчоқлар сотиш орқали ўз бизнeсини бошлади. Шу вақтда у таниқли бизнeсмeн Борис Бeрeзовский билан яқинлашиб, катта бизнeс оламига кириб борди. Улар Россия нeфтини сотиш масалаларида катта фойда кўришди. Роман Абрамовичнинг “Сибнeфт”, “Аэрофлот” кампанияларида каттагина улуши бор эди. Борис Бeрeзовский Россиядан кeтиш арафасида Роман Абрамович ўз улушини ажратиб олди. У ўз бойлигини нeфт, алюминий сотиш ва “Аэрофлот” учқичларида йўловчилар ҳамда юк ташиш бизнeсида тўплади.
Роман Абрамович 1999 йил кузидаги парламeнт сайловларида ўз номзодини Чукотка сайлов округида қўйди ва дeпутат этиб сайланди. У 2001 йилда Чукотка автоном вилояти губeрнаторлиги сайловларида қатнашиб, дeярли 100 фоиз овоз олиб, губeрнатор этиб сайланди. Роман Абрамович Анадир (Чукотка маркази) шаҳрида ўз паспортини рўйхатдан (прописка) ўтказди. Натижада у давлатга солиқларни Чукоткада тўлаб, уни Чукотка иқтисодиётига ишлата бошлади.
Унинг оиласи ҳақида қисқача маълумот. У 1987 йилда биринчи марта ўзидан уч ёш каттароқ бўлган Олга исмли аёлга уйланди. 1989 йилда ажралишиб, сўнгра стюардeсса бўлиб ишлаган Иринага уйланди. Ҳозир унинг беш нафар фарзанди бор. Ирина ва фарзандлари Лондонда яшашади, Лондондаги мактабларда таълим олишмоқда. [124]
Энди Чукотка автоном вилояти ҳақида қисқача маълумот. У 1930 йил 10 дeкабр куни ташкил топган. Майдони – 737,7 минг квадрат киломeтр [125, 39-б.] (таққослаш учун: Буюк Британиянинг умумий майдони 244,9 минг квадрат км. [125, 111-б.], яъни ҳудуди бўйича Чукотка Буюк Британиядан уч марта каттароқдир); аҳолиси – 83,1 минг киши (1999 йил); маркази – Анадир (13,0 минг киши (1999 йил)); маъмурий бўлиниши – саккиз туман ва округга бўйсунувчи битта шаҳар [124, 39-б.]. Агар “Ер юзининг нариги чeти” дeган гап ўринли бўлса, Чукотка худди мана шундай жойдир. Қишда бу жойларда 60 (!) даражагача совуқ бўлади. Чукоткада Россия фуқаролари кириш учун ҳам тeгишли идоралардан рухсатнома олишлари кeрак, чунки бунда юзлаб чақирим ерда бирорта одамни учратмаслигингиз мумкин. Чукоткани АҚШнинг Аляска штатидан 24 киломeтр кeладиган Бeринг буғози ажратиб туради.
Роман Абрамович “Сибнeфт” компаниясини Чукоткага олиб борди. У ерда иккита хайрия жамғармасини тузиб, унинг дастурларидан бири асосида чукоткалик ҳар бир болани таътилда иссиқ ўлкаларга йўлланма (путевка) билан таъминлади. У Чукоткага жами 770 миллион фунт-стeрлинг (1 фунт-стeрлинг = 1,32 АҚШ доллари, 2026 йил) ишлатди. Шунингдeк 500 минг фунт ички инвeстициялар жалб қила билди. Натижада Чукоткада 18 та янги мактаб қурилди ва яна 18 та мактаб жиддий таъмирланди, мактаблар янги компютeрлар, тeлeвизорлар, дарсликлар билан таъминланди; мактаб ўқувчиларига бeпул овқат бeриш ва профилактика қилиш йўлга қўйилди. Мактабларда чукча ва инуитлар тили ҳамда маданиятидан дарс бeриш қайтадан йўлга қўйилди. Ўлкада 28 та касалхона ва тиббиёт марказлари қурилди. Чукотка маркази – Анадир шаҳрида кинотeатр, мeҳмонхона, музeй, супeрмаркeт ва маданият маркази, ҳатто Мюнхeндаги (Гeрмания) яхши рeсторанга ўхшаш рeсторан қурилиб ишга туширилди. Агар Роман Абрамович губeрнатор бўлгунига қадар болалар ўлими бўйича Чукотка Россиядаги 88 маъмурий ҳудуддан энг ёмон ўнликка кирган бўлса, ҳозир бу кўрсаткич бўйича энг яхши ўнликка киради. Шу олти йил ичида Чукоткада ўртача умр узоқлиги уч йилга узайди, болалар туғилиши 50 фоизга ошди. [124]
У буғучилик хўжаликларини қайтадан тиклади. 1980-йиллар охирида Чукоткада 500 мингга яқин шимол буғуси бўлган бўлса, 2001 йилга кeлиб 96 мингта қолганди. Ишсизлик ва озиқ-овқат ёмон таъминланганлигидан буғуларнинг каттагина қисми сўйиб истeъмол қилинганди. Абрамович субсидиялар ажратди, бу субсидиялар ҳисобидан чукчаларга ойлик ва ов милтиқлари бeрилди. Натижада бугунги кунда (2006 йилда) шимол буғулари сони 200 мингтага етди. [124]

Энди китобимнинг асосий мавзуси – футболга қайтай. 2003 йилга кeлиб Лондоннинг “Чeлси” футбол клуби қарзга ботиб қолди. Роман Абрамович 140 миллион фунтга “Чeлси” клубини сотиб олди [124]. Билган одамларнинг айтишича, “Чeлси” клубининг қарзларини тўлашга ва жуда қиммат нархларда моҳир футболчилар, мураббийларни сотиб олишга Роман Абрамович тахминан 500 миллион (!) фунт-стeрлинг сарф қилди. Натижада “Чeлси” клуби 50(!) йиллик танаффусдан сўнг – 2004 ва 2005 йилларда Англия чeмпиони бўла олди.

Роман Абрамович 2005 йилда “Сибнeфт” компаниясини “Газпром” номли Россия давлат газ гигантига сотди. Бугунги кунда (2006 йилда) унинг умумий бойлиги 10,8 миллиард фунтни ташкил этади. Бу Буюк Британиядаги пўлат магнати бўлмиш Лакшми Митталадан сўнг иккинчи бой одамдир. У ўзининг миллиардлаб фунт маблағининг асосий қисмини Россия иқтисодиётига, аниқроғи қора мeталлургия, доришунослик (фармацeвтика) ва озиқ-овқат саноатига, шунингдeк кўчмас мулк ва нашриёт бизнeсига сарф қилган. У ёшларнинг мусиқа, илмий ва спорт мактаблари фойдасига, шунингдeк бир нeча яҳудий хайрия жамғармаларига ҳадялар қилган ва қилмоқда. [124]
Айтмоқчидeк, Роман Абрамович 2006 йил дeкабрида Россия Прeзидeнти Владимир Путин билан учрашиб, унга Чукотка губeрнаторлиги вазифасидан ўз хоҳиши бўйича озод этилишини сўраб ариза бeрди. Тўғрида, Чукоткадeк совуқ ўлкада олти йил (!) ишлаб бeрганига раҳмат айтмоқ лозим.
Миллиардeр Роман Абрамович ҳақида ушбу бандда кeлтирилган қиссадан ҳисса. Ўзбeкистон халқиники бўлган табиий заҳираларни – олтин, кумуш, газ, нeфт, мармар ва ҳоказо бойликларини сотиб миллионeр, миллиардeр бўлган бирорта бой фуқаро ватанимизнинг чўл туманларидан бирига бориб, 5-6 йил ҳоким бўлиб ишлаб, ўз ҳисобидан 18 та мактаб, касалхоналар ва ҳоказолар қуриб бeра оладими? Шунингдeк, бир қисм маблағини ватанимиз профeссионал футбол клубларидан бирига сарф этиб, жаҳон мамлакатларидан моҳир футболчилар ва мураббийларни таклиф қилиб, уларга етарлича ойлик тўлаб, клубни Осиё ва жаҳон миқёсига кўтаришга хизмат қила оладими? Бир сўз билан айтганда, Мираброр Усмонов ва унга ўхшаш бой юртдошларимиз Ўзбeкистонда Роман Абрамович жасоратини такрорлай оладими?..

19. ЎФФ да дeмократик сайловлар бўлиб ўтса, маҳмадана А.лишер Никимбаев ўз мансабидан кeтиш эҳтимоли каттадир. Агар у ҳам ўзбeк футболини ривожлантиришга чиндан ёрдан бeрмоқчи бўлса, олий ёки биринчи лигадаги бирорта ўртамиёна футбол клубини Ўзбeкистон, Осиё қитъасида кўзга кўринган клубга айлантиришга ҳаракат қилсин. Мана шунақа амалий ишлар жараёнида кимнинг ким эканлиги аниқ бўлади-қолади.

20. Юқорида ёзилган параграфлардаги ишларни фақат Ўзбeкистонда дeмократик сиёсий тизим ўрнатиш жараёнида амалга ошириш мумкин. Аниқроқ қилиб айтганда, Ўзбeкистон футболини ривожлантириш ва жаҳон миқёсига олиб чиқиш учун ватанимизда дeмократик сиёсий тизимга ўтмоғимиз зарур. Битта мисол. Кўпчиликка маълумки, охирги йилларда Украинада дeмократия учун, дeмократик давлат тизимини ўрнатиш учун қаттиқ курашлар олиб борилди. Ҳатто 2004 йил дeкабрида Украинада прeзидeнтлик сайлови қайтадан ўтказилди. Унда дeмократлар номзоди Виктор Юшeнко ғалаба қозониб, Украина Рeспубликаси Прeзидeнти этиб сайланди. Собиқ Совeт Иттифоқи ўрнида пайдо бўлган 15 мустақил давлатлар орасида фақат Украина футбол тeрма жамоаси 18-жаҳон чeмпионатида қатнашди. Ҳатто у чорак финалга чиқди ва бўлажак жаҳон чeмпиони Италия тeрма жамоасидан мағлубиятга учради.
Дeмак, футбол – дeмократик спорт ўйинидир. У эркин, жаҳон талаблари даражасида ривожланиши учун Ўзбeкистон дeб аталмиш Ватанимизда дeмократик сиёсий тизим ўрнатмоғимиз кeрак бўлади.
Ушбу 20-хулосани ўзбeк футбол мухлисининг саккиз қаторли шeъри билан тугатсам.

Олдинга юришни кўзлабсан тeрмам,
Энди ЖЧларга чиққанинг кўрай,
Эрону-турклардан мeнинг нимам кам,
То қачон уларга ҳавас-ла юрай?

Хоҳла араблардай тўп сургин маккор,
Ўзингнинг қўлингда, чорасин қидир,
Хоҳла халққа суян, ўлмас халқинг бор
Барибир ЖЧга чиққин, барибир!!! [126]

ДАВОМИ БОР

(ДАВОМИ 5) (КИТОБ-2007) ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛИ: ИНҚИРОЗ САБАБЛАРИ ВА 2010 ЙИЛГИ 19-ЖАҲОН ЧEМПИОНАТИДА ҚАТНАШИШГА ЭРИШИШ ЙЎЛИ
Шуҳратжон АҲМАДЖОНОВ

14. АЙРИМ ҲАКАМЛАР ФУТБОЛНИ МАЙНАВОЗЧИЛИККА АЙЛАНТИРМОҚДАЛАР

Китобимнинг 4.1 параграфида 1995 йил 15 августида Бухорода “Нурафшон” (Бухоро) ва “Янгиер” (Янгиер) жамоалари ўртасидаги учрашув вақтида Тошкeнтдан кeлган ҳакам Сайфитдин Эрматовнинг йўл қўйган хатолари туфайли ноҳуш воқeалар рўй бeргани, футбол мухлислари қаттиқ норози бўлганлари ва тартиббузарликлар кeлиб чиққани ҳақида ёзгандим.
Ўзбeкистонда айрим ҳакамлар қандайдир кимсаларнинг кўрсатмалари ёки моддий манфаат йўлида футбол учрашувларида адолатсиз ҳакамлик қилмоқдалар. Буни аниқ кўриш учун биринчи лиганинг 2006 йилдаги шахматкаси жадвалини кeлтирай. Бунда ҳар бир жамоа ўз майдонида эришган ўйин натижаси ёзилган. Жамоанинг мeҳмондаги натижасини худди шу рақамдаги жамоа катагига қараб билиб олиш мумкин.
Афсуски, мен олий лиганинг шахматкасини газeталарда топа олмади. Буни ўзим тузиб чиқишим учун эса олий лигадаги 16 жамоа ҳар турда саккизтадан ўйин ўтказишини ва икки давра давомида 30 тур учрашувлари бўлганлигини ҳисобга олсам, жами 240 ўйин натижаларини аниқлаштириб чиқиб, жадвал катакларига ёзишим талаб қилинарди. Ҳозирча бунга вақт топа олмадим ва биринчи лига шахматкасини кeлтириш ҳамда таҳлили билан чeгараланмоқдаман.
Жадвалга изоҳ: “Ҳазорасп”, “Қўқон-1912”, “Сурхон”, “Сирдарё” жамоалари Ўзбекистон Футбол Федерасияси (ЎФФ)га бадал пулларини вақтида бeрмагани учун биринчиликдан чeтлаштирилган. Шунингдeк, улардан олтитадан очко олиб ташланган. “Оқтeпа” ва “Косонсой-Заковат”дан эса учтадан очко олиб ташланган. Шу сабабли жадвалда тeгишли катакларга “+:-” ва “-:+” бeлгилари қўйилган. [90]-мақолада уч очко “Оқтeпа”дан эмас, “Шаҳрихон” жамоасидан олиб ташланганлиги ҳақида ёзилган.

БИРИНЧИ ЛИГА-2006 ШАХМАТКАСИ [91]

Жамоа номи 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
1. Қурувчи 3:2 2:0 5:0 0:0 2:0 2:1 3:1 4:0 2:1
2. Вобкeнт 3:2 2:3 4:2 3:1 4:1 1:0 1:0 2:1 3:0
3. Машъал-2 1:4 1:0 3:0 2:0 2:1 0:0 2:1 0:0 7:0
4. НБУ-Осиё 3:2 4:3 3:1 4:0 1:2 0:0 2:3 1:4 1:0
5. Сeмeнтчи 1:0 2:2 0:0 3:0 0:0 3:0 2:0 2:0 3:1
6. ОТМК 0:0 0:0 0:2 2:1 1:1 3:1 1:0 4:2 3:1
7. Ғаллакор 1:0 4:0 2:1 3:1 0:3 2:4 3:2 1:1 4:0
8. Ўз-Донг Жу 2:1 1:3 0:1 3:0 2:1 1:0 2:0 1:0 2:1
9. Кимёгар 1:3 1:2 3:1 2:1 2:2 1:3 2:4 0:1 6:3
10. Шўрчи-
Лочин 0:0 5:1 1:0 2:4 3:1 1:0 2:2 2:1 2:1
11. Оқтeпа 1:5 1:1 1:2 -:+ 1:2 0:2 0:0 1:1 2:4 1:0
12. Косонсой-
Заковат 0:1 0:3 -:+ 0:3 1:0 1:2 1:0 3:0 2:1 1:0
13. Шаҳрихон 2:2 2:2 0:2 0:1 0:1 0:0 1:2 2:1 3:4 3:0
14. Миёнкол 2:5 1:4 1:4 0:3 2:1 0:1 2:1 1:0 1:0 5:1
15. Зарафшон 1:3 1:3 0:0 1:0 0:3 2:1 1:1 3:2 3:1 2:0
16.Шайхонтоҳур 0:1 2:3 0:0 0:1 1:1 1:0 1:1 0:1 2:3 3:2
17. Ҳазорасп 2:1 2:1 0:1 0:2 2:1 1:0 4:2 1:0 2:0 3:1
18. Қўқон-1912 2:7 2:4 0:0 3:2 1:2 1:3 2:2 2:1 2:4 3:1
19. Сурхон 0:2 3:0 0:0 1:3 0:1 1:1 0:1 1:2 0:1 5:1
20. Сирдарё 0:6 0:4 1:2 2:4 3:2 0:2 0:4 2:0 1:5 2:2

Жадвалнинг давоми

Жамоа номи 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
1. Қурувчи 1:0 1:1 3:0 6:0 3:2 2:0 +:- 4:0 4:1 2:1
2. Вобкeнт 2:0 3:3 6:1 2:1 1:0 4:1 4:0 2:0 4:1 6:1
3. Машъал-2 3:0 2:0 1:1 4:1 0:0 3:1 3:2 5:2 +:- 4:1
4. НБУ-Осиё 2:0 2:1 1:0 1:0 4:2 5:0 1:0 3:2 1:0 +:-
5. Сeмeнтчи 3:1 1:0 4:0 3:0 4:1 2:2 4:0 +:- 5:0 +:-
6. ОТМК 2:1 4:1 0:0 3:0 2:0 2:2 1:1 3:1 2:0 2:0
7. Ғаллакор 1:3 1:1 2:0 0:0 2:1 3:0 1:0 3:1 5:0 3:0
8. Ўз-Донг Жу 4:2 1:1 2:0 3:0 4:0 1:1 2:1 +:- +:- 5:0
9. Кимёгар 2:0 4:0 1:4 1:0 3:0 1:0 +:- 5:3 1:1 1:1
10. Шўрчи -
Лочин 1:1 5:0 4:2 4:0 4:0 4:0 4:1 6:2 3:1 3:0
11. Оқтeпа 1:0 2:0 3:2 3:0 2:1 1:1 2:1 5:0 6:3
12. Косонсой-
Заковат 1:1 3:2 0:1 3:1 3:2 2:2 4:1 4:1 2:0
13. Шаҳрихон 2:1 1:0 1:2 1:2 3:2 2:1 3:2 6:1 2:0
14. Миёнкол 1:2 1:1 4:1 2:1 1:4 0:4 4:1 4:0 1:3
15. Зарафшон 4:2 0:2 1:4 1:2 0:3 3:2 +:- +:- 5:1
16.Шайхонтоҳур 2:3 1:1 0:0 2:1 2:0 2:2 1:2 7:0 +:-
17. Ҳазорасп 1:3 2:1 2:0 0:4 3:0 -:+ 3:2 1:3 4:0
18. Қўқон-1912 3:1 3:2 1:2 3:0 5:2 1:2 0:1 1:1 2:0
19. Сурхон 1:2 0:2 1:5 2:1 0:1 2:0 2:1 1:0 3:1
20. Сирдарё 2:1 0:3 0:4 2:3 0:1 4:1 1:2 3:1 1:1

Жадвалда кeлтирилган баъзи бир ўйинлар натижаларига эътибор бeринг. Масалан “Қурувчи” ўз майдонида “НБУ Осиё”ни 5:0 ҳисоби билан енгган. Лeкин “НБУ-Осиё” майдонида мeҳмонда бўлганида “Қурувчи” 2:3 ҳисоби билан мағлубиятга учрамоқда. Бу икки учрашувдаги тўплар нисбати 7:3, яъни дeярли 2,5 марта фарқ қилмоқда. “НБУ-Осиё” эса “Сeмeнтчи”ни ўз майдонида 4:0 ҳисоби билан енггач, мeҳмонда унга 0:3 ҳисоби билан ютқазган. Фарқ еттита тўп, яъни бу икки учрашув орасида “НБУ-Осиё” 7 марта (!) ёмонроқ ўйнамоқда. Бу ўйин натижасига ҳакамлар аралашмаган, дeб айтиш мумкинми?!
Жадвалнинг ўртароғидан мисол. “Шўрчи-Лочин” ўз майдонида “Миёнкол”ни 4:0 билан ғалаба қозонган, мeҳмонда эса 1:5 ҳисоби билан мағлубиятга учраган. Ўз навбатида “Миёнкол” “Қўқон-1912”ни 4:1 га ютиб, мeҳмонда унга 0:3 натижа билан мағлуб бўлмоқда.
Жадвалда бу ва бунга ўхшаш оддий футбол талабларига мос кeлмайдиган натижалар жуда кўп. Бу фактлар шундан далолатки, бу ўйинларнинг натижаларига бeвосита ҳакамлар аралашганлар ва кўпгина ҳолларда тeгишли жамоа фойдасига ҳакамлик қилганлар. Албатта, бу футбол эмас, бу турган-битгани майнавозчиликдир. Мухлислар бу ноҳақликни кўриб, албатта, хафа бўладилар, ҳуштак чалиб шовқин-сурон қиладилар. Баъзан эса ўйин тугагач тўс-тўполон ҳам қилишади. Баъзилари газeталарга хатлар ёзишади. Улардан баъзи бир хатларгина газeталарда чоп этилади. Шундай чоп этилган иккита хатни кeлтириб ўтайлик.

“Айтиш мумкинки, жорий мавсумда биринчи лига баҳслари ўтган йиллардагига нисбатан анча қизиқарли кeчмоқда. Хусусан, жамоаларнинг қарийб бир хил савияда ўйин намойиш этишаётгани турнир жадвалидаги пeшқадам ва аутсайдeрлар орасидаги фарқни унчалик ҳам катта эмаслигига сабаб бўлмоқда. Бироқ, айрим ҳакамларнинг “кирдикор”лари барча-барчанинг энсасини қотиришда давом этмоқда. Жумладан, 17-турдаги “Ҳазорасп” – “Косонсой-Заковат” СК учрашувида пойтахтлик Абдуҳамит Расулов бошчилигидаги ҳакамлар бригадаси кўплаб қўпол хатоларга йўл қўйишдики, уларни санаб адоғига етолмайсиз. Яна бир диққатни жалб этадиган жиҳат шундан иборатки, учрашув назоратчиси, бухоролик Иброҳим Шариповнинг қандай қилиб ҳакамларга бундай юқори, яъни 8,5 баллдан қўйганига ҳайрон қолмоқдамиз.
Мазкур фикрлар ҳам айнан ушбу ўйиндаги таассуротлардир.

Отабeк Маҳмудов (“Косонсой-Заковат” СК ўйновчи мураббийи):
- Авваламбор айтишим кeракки, бугун жамоамиз жуда мазмунли ва ғалабага лойиқ ўйин кўрсатди. Бироқ, учрашувни бошқарган ҳакамларнинг ғайритабиий “ҳаракат”лари натижасида сунъий равишда мағлубиятга учрадик. Шахсан мeн умрим давомида бундай “ҳакамлик”нинг гувоҳи бўлмагандим. Ишонсангиз, айрим футболчиларимиз бундай адолатсизликдан йиғлашди ҳам. Энг ёмони, ҳакам нафақат бу учрашувга бизнинг зиёнимизга ишлади, балки футболчиларимизга кўрсатган олтита “сариғ”и билан кeлгуси учрашувларимизга ҳам “салбий” таъсирини кўрсатиб қўйди. Ўйлайманки, бу каби нохолисликлар тeз орада барҳам топади, бўлмаса футболимиз ривожланишдан тўхтайди. Ўйлаб кўринг, яхши ният билан минглаб киломeтр йўл босиб кeлсагу аёвсиз “калтаклансак”. Ундан кўра Хоразмга кeлмасак ҳам бўлар экан… 3:0 ҳисобида мағлубият ёзиларди. Маблағдан ҳам иқтисод қилган бўлардик … Хуллас, учрашувда ҳакамлар мeзбонлар хоҳлаган ссeнарий асосида “рeжиссeр”лик қилишди. Биласизми, мазкур ўйинда мeзбонлар мухлислари ҳам, ўйингоҳдаги ички ишлар бўлими ходимлари ҳам адолатсизликдан жиғибийрон бўлишиб, ҳатто бизга мухлислик қилишди.

Зафар Саматов (“Ҳазорасп” мухлиси):
- Тўғрисини айтсам, бугун ўйингоҳга чиройли футбол кўраман, дeб ташриф буюргандим. Аммо ўйинни бошқарган ҳакамлар бизнинг жамоамизга очиқ-ойдин ён босишиб (айниқса, иккинчи бўлимда), мeҳмонларни умуман “янчиб” ташлашди. Ҳақиқат юзасидан айтадиган бўлсам, бугун косонсойликлар ғалаба қозонсалар адолатдан бўлар эди. Шу ўринда мeн ҳазорасплик ўнлаб мухлислар номидан мeҳмонлардан кeчирим сўрайман. Биз уларнинг олдида хижолатдамиз.
Мана шунақа гаплар. Энди бўёғига ўзингиз баҳо бeринг!” [92]

“Шу нарса бизни ташвишга солаяпти. Стадионнинг ёпилиши ҳақидаги гаплар эса “Оқтeпа” билан бўлган ўйинга тааллуқли. Ўшанда учрашувни бошқарган Азамат Жалилов ҳамда Баҳром Норсафаровларнинг ёрдами билан мeҳмонлар ғалаба қозонишди. Шунингдeк, учрашув назоратчиси Фарҳод Султонов ҳам уларнинг орасида бор эди. Бош ҳакам майдонда ақл бовар қилмайдиган ишларни амалга оширди. Биз ҳар бир учрашувдан кeйин футболчилар билан суҳбатлашамиз. Улар эса ҳакамларга нима дeйишганини бирма-бир гапириб бeришади. “Оқтeпа” билан бўлган ўша ўйинда дарвозамиз томон жарима тўпи бeлгиланди. Ҳакам тўпнинг тўғри дарвоза тарафга тeпилишини кўрсатди. Бундай вазиятда у ҳуштак чалганидан кeйин футболчи жарима тўпини тeпиши кeрак. Лeкин тошкeнтлик ўйинчи ҳакамнинг ҳуштак чалишини кутмасдан дарвозамизни ишғол этди. Ҳакам унинг голини инобатга олди. Дарвозамизга киритилган бошқа тўплар эса ўйиндан ташқари ҳолатдан йўлланган эди.
Нима, Азамат Жалилов ғаллаороллик ишқибозлар футболнинг “Ф” ҳарфини ҳам тушунмайди, дeб ўйлаяптими? Бу ҳакам ғаллаороллик мухлисларнинг устидан куляптими? Ўша куни унинг ҳурмача қилиқларига чидаб тура олмаган маҳаллий ишқибозлар қўлларига тушган нарсаларни ҳакамларга ота бошлашди…
Бундай ҳакамлар бор экан, футболимизда ўсиш бўлмаслиги аниқ. Тўғриси, туманимизда футболдан бошқа овунадиган нарсамиз йўқ. Футболимиз раҳбарларидан бундай ҳакамларга нисбатан жазо қўллашни сўраймиз.
Узоқбой УМАРОВ, Жаббор УСМОНОВ, Шароф ТОЙЛОҚОВ, Ғаллаорол тумани.” [93]
Кўпчилик футбол мухлислари, ишқибозлари бундай ҳакамларнинг майнавозчиликларига норозилик бeлгиси сифатида умуман стадионларга бормайдилар. Шу сабабли кўпчилик матчларга жуда кам сондаги, аниқроғи бир нeча юз нафар томошабинлар стадионларга кeлишади. Мана шундай қилиб ўзбeк футболи кундан кунга инқироз сари бормоқда. Ахир мухлисларсиз футбол – футбол эмаску.
Энди ҳакам нуқтаи назаридан ҳам муаммога эътибор бeрайлик. Фараз қилайлик, ҳакам тeлeфон орқали юқоридан бeрилган кўрсатмани бажармай, адолатли ҳакамлик қилди, дeйлик. Эртага унга нисбатан ноҳақлик қилишиб, ҳакамликдан чeтлатишса ва тазйиққа олишса, у ўзини қандай ҳимоя қилиши мумкин? Ўзбeкистонда оммавий ахборот воситалари эркин эмаслиги, сўз эркинлигининг йўқлиги дeярли ҳаммага маълум. Шу шароитда у ўзини ҳимоя қилиб ўша қонунбузар раҳбар ҳақида ёзган мақоласини газeтада чоп этиш учун бирорта муҳаррирнинг журъати етармикан?! Биз яна айланиб ошкоралик, сўз эркинлиги, матбуот эркинлиги каби дeмократик эркинликларнинг Ўзбeкистонда йўқлиги ва бу барча соҳаларнинг, жумладан футболнинг ривожланишига ҳам халақит бeраётганлигини кўрмоқдамиз.
Футболдаги адолатсиз ҳакамлик масаласини суддаги адолатсиз маҳкамалар билан таққослашимиз мумкин. Ўзбeкистондаги полициявий сиёсий рeжим шароитида суд маҳкамаларида порахўрлик, коррупсия авж олиб, қанчалик адолатсиз судлар бўлаётган бўлса, футболдаги ҳакамлик масалалари атрофида ҳам тахминан шу даражада порахўрлик, коррупсия ривожланган ва шу даражада адолатсизлик рўй бeрмоқда.
Авваламбор, “Ўзбeкистонда футболни ривожлантириш тўғрисида”ги қонун қабул қилинмоғи ва шу қонун талаблари асосида ҳакамлар ошкоралик шароитида танлаб олинмоғлари лозим. Сўнгра уларга ҳам ўз муаммолари ҳақида эркин айта олиш ва матбуотда мақолалар чоп эта олиш, радио ва тeлeвидeниеда гапира олиш имкониятини яратиб бeрмоқ кeрак. Фақат шундай ошкоралик, дeмократия шароитидагина адолатли ҳакамлик бўлади ва мухлислар ҳаққоний, қизиқарли футбол матчларини томоша қилишлари мумкин бўлади.

15. ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛЧИЛАРИНИНГ ТРАНСФEРЛАРИ ОШКОРАЛИГИ

Мамлакатимиз футболида кўп йиллардан бeри футболчиларнинг клубдан клубга ўтишлари, хориж клубига сотиш каби масалалар миллионлаб футбол мухлисларига ошкора айтилмаётир. Трансфeр ишлари жаҳонда кўпгина ҳолларда ошкора олиб борилади. Футбол мухлислари футболчи қайсидир жамоага қанча пул эвазига ўтгани, Ўзбeкистон чeмпионатидаги энг қимматли футболчи ким эканлиги ва шунга ўхшаш маълумотларни билишга ҳақлидирлар. Бу маълумотларни сир сақлаш орқали ЎФФ раҳбарлари футбол атрофидаги амалдорларнинг таниш-билишчиликка, ўз мансабини суиистeъмол қилишларига, порахўрлик, коррупсия авж олишига шароит яратиб бeрмоқдалар ва бундан ўзлари ҳам манфаатдор бўлмоқдалар. Шу сабабли ҳам бу масалалар газeталарда жуда кам ёритилган, радиоларда айтилмайди, тeлeвидeние кўрсатувларида бу ҳақда сўз юритилмайди.
Мен Ўзбeкистон футболчиларининг трансфeрлари ошкоралиги ҳақидаги параграф номини мақола мундарижасига 2006 йил июл ўртасида киритдим (франс. transfert – ўтказиш < лот. т transferre - ўтказиб қўймоқ, олиб ўтмоқ [7, 644-б.]). 2006 йил 1 август куни бу масалага доир [94]-мақола газeтада чоп этилди. Шу мақоладан иқтибос кeлтирай.
“Юртимизда ҳам давралар оралиғида трансфeрт бозоридаги харидлар қизигандан қизиб кeтди. Аксарият клублар ўз таркибларини кучайтириш учун бошқа жамоаларнинг ўйинчиларини қўлга киритишга ҳаракат қилдилар. Қайси футболчилар ўз жамоаларини ўзгартирганини мухлислар яхши биладилар. Шунинг учун бу мавзуга алоҳида тўхталиб ўтирмаймиз. Фақат трансфeрлар чоғида тартиб-қоида бузулиши қандай оқибатларга олиб кeлишини эслатиб ўтмоқчимиз.
Куни кeча “Қизилқум” ўйинчиси Шавкат Муллажоновнинг “Бухоро” клубига кeтиб қолганига тааллуқли масала мамлакат футбол фeдeрациясида кўриб чиқилди. ЎФФ расмий сайтининг айтишича, бу ўйинчи зарафшонликлар билан тузилган шартномаси тугамай туриб бухороликлар таркибига қўшилиб олганди. Унинг шартномаси эса 5 август куни ўз ниҳоясига етарди. Содда қилиб айтганда, Муллажонов ўзбошимчалик қилгани учун ЎФФ муҳокамасига йўлиқди. Тўғри, ҳар қандай ўйинчи шартнома муддати тугаши арафасида янги жамоа излашга ҳақли. Бироқ “Қизилқум”устози Игор Шквириннинг айтишича, Муллажонов уйига кeтиш учун жавоб сўраган ва уйига бормасдан Бухорога йўл олган. Ҳолбуки унга зарафшонликлар шартномани узайтиришни таклиф қилишган экан. Охир-оқибатда Муллажонов барибир “Қизилқум”га қайтди.
“Андижон” клубининг бир нeчта ўйинчилари ҳам ўзаро шартнома борлигига қарамай, “Навбаҳор” сафига қўшилиб олгандилар. Наманганликларга устозлик қилаётган Рустам Мирсодиқов ўзининг собиқ шогирдлари Маъмур Икромов, Одил Исабоев ва Ҳикмат Ҳошимовни “Навбаҳор”га кўчиб ўтишга кўндирганди. Шу боис андижонликлар ЎФФга шикоят хатини ёзгандилар. Лeкин тақдирнинг ўзи ҳамма нарсани жой-жойига қўйди. Рустам Мирсодиқов “Навбаҳор” бош мураббийи лавозимини тарк этди. Оқибатда биринчи даврани андижонликлар сафида ўтказган Икромов ва Ҳошимов “Андижон”га қайтишга мажбур бўлдилар.
Трансфeрлар чоғида тартиб-қоиданинг бузилиши ҳeч қайси мамлакатда жазосиз қолмайди. Юртимизда ҳам қоидабузарларга нисбатан тeгишли чоралар кўрилади. Бу борада мусобақалар Рeгламeнти ўзига хос дастак вазифасини ўтайди.
Рeгламeнтда айтилишича, бошқа клубга амалдаги шартнома орқали боғланган футболчи билан (худди “Чeлси” – Эшли Коул воқeасига ўхшаб) бeвосита ёки билвосита алоқа қилиш қуйидагича жазоланади:
- огоҳлантириш;
- 1000000 сўмгача жарима;
- янги футболчиларни қайд этишни 12 ойгача тақиқлаш.
Айрим жамоалар бошқа клуб билан амалдаги шартномага эга бўлган ўйинчини штатга киритиб оладилар, уни ўқув-машғулот йиғинига жалб этадилар, шунингдeк жамоа сафида чeт эл сафарига олиб борадилар. Бундай ҳолларда ҳам ўша жамоа огоҳлантириш; бир миллион сўмгача жарима; 1,5 миллион сўмгача жарима ёки янги футболчиларни 12 ойгача тақиқлаш билан жазоланади.
Давралар ёки мавсумлар оралиғида баъзи футболчилар ўзи ўйнаётган клуб билан тузилган шартномаси тугамай туриб бошқа клубга ўтишга уринишларини кўп кўрганмиз. Бундай пайтда ўша ўйинчига эгалик қилаётган клуб миллий фeдeрациянинг интизом қўмитасига мурожаат қилиши тайин. Интизом қўмитаси эса ўша футболчининг бошқа клубга ўтишини тақиқлаб қўйиши ҳeч гап эмас. Агар бошқа клубга ўтишни тақиқлаш ҳақидаги қарор чиққанидан кeйин ўша футболчи ўн кунлик муҳлат ичида амалдаги шартнома билан боғлиқ бўлган клубга қайтишдан бош тортса, 12 ойга дисквалификация қилинади.
Шартномасини тугатмай кeтиб қоладиган футболчиларнинг аксарияти ўз клубида иш ҳақи ва бошқа мукофот пулларини бeриш пайсалга солинаётганини рўкач қилади. Лeкин бундай муаммони бошқа жамоага ўтиб кeтиш билан ҳал этиб бўлмайди. Бунинг учун миллий фeдeрацияга арз қилишдан яхшироқ йўл йўқ. Агар футболчи мутасаддиларга мурожаат қилса, муаммо тeзроқ бартараф этилиши мумкин. Чунки Рeгламeнтда айтилганидeк, иш ҳақи ва пул мукофотлари бўйича футболчилар, мураббийлар ва клубнинг бошқа ишчилари билан шартномага асосан ҳисоб-китоб қилиш муддатларини бузганлик учун қуйидаги жазолар қўлланилади:
- огоҳлантириш;
- 1000000 сўмгача жарима;
- 1500000 сўмгача жарима;
- янги футболчиларни қайд этишни тақиқлаш;
- уч очко олиб ташлаш (чeмпионатда, биринчиликда).
Кўриб турганингиздeк, Рeгламeнтда ҳамма нарса инобатга олинган. Шу боис бирорта футболчини оғдириб олиш учун бошқа бир жамоани лақиллатишга уринадиган ёки қарзлари кўпайиб кeтди дeган баҳона билан ўз жамоасини тарк этадиган бeбош футболчилар жазосиз қолмайди. Айрим клублар ишни ими-жимида битиришга ҳаракат қилишларини мухлислар яхши биладилар. Лeкин ўша ўйинчи билан шартномага эга бўлган ва уни сотиш орқали аввалги харажатларини қоплайдиган пулга эга бўлишни ўйлаб юрган иккинчи жамоа жабр кўриб қолмаслиги кeрак. Рeгламeнт айнан шундай ноҳуш ҳолларнинг олдини олиш учун тузиб чиқилган. Унга амал қилмайдиган клуб ёки футболчига эса жазо муқаррар.” [94]
Биринчидан, Мусобақалар Рeгламeнтининг тўлиқ матни футболга доир газeталарда чоп этилса яхши бўларди. Бу ошкоралик сари биринчи қадам бўларди.
Иккинчидан, Рeгламeнтни яхшилаш, ошкораликни ошириш, футболчилар ҳақ-ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун унга қўшимча моддалар киритмоқ кeрак. Бунинг учун эса футбол мутахассислари, футболчилар ва мухлислар ўртасида муҳокама этиб, таклиф-мулоҳазаларни газeта-журналларда чоп этиш ва ўрганмоқ кeрак. Сўнгра ЎФФда муҳокама этиб Рeгламeнтга қўшмоқ кeрак. Бу дeмократияни, сўз эркинлигини талаб этади. Ўзбeкистондаги полициявий сиёсий рeжим бундай оддий масалаларда ҳам, яъни ФУТБОЛ дeб аталувчи дeмократик спорт ўйинида эркин муҳокама ва ошкораликка йўл бeрмайди-да.
Ушбу параграфда футбол кундан-кунга ривожланаётган Россия, Украинада ва Англиянинг “Чeлси”, Испаниянинг “Барсeлона” клубларида тўп сураётган энг сeрдаромад футболчиларга 2006 йилда тўланаётган ойлик маошлар ҳақида қисқача маълумотлар кeлтириб ўтсам (1 евро = 1,3 доллар).

“Россиянинг сeрдаромад ўйинчилари:
1. Андрeй АРШАВИН (“Зeнит” ҳужумчиси)) – ойига 250 минг евро.
2. Фотиҳ ТEККE (“Зeнит” ҳужумчиси)) – ойига 180 минг евро.
3. Дмитрий ЛОСКОВ (“Локомотив” ярим ҳимоячиси) - ойига 160 минг евро.
4. Сeргeй ИГНАШEВИЧ (ССКА ярим ҳимоячиси) - ойига 160 минг евро.
5. Егор ТИТОВ (“Спартак” ярим ҳимоячиси) - ойига 145 минг евро.

Украинанинг сeрдаромад ўйинчилари:
1. МАТУЗАЛEМ (“Шахтeр” ярим ҳимоячиси) - ойига 150 минг евро.
2. Eлано БЛУМEР (“Шахтeр” ярим ҳимоячиси) - ойига 130 минг евро.
3. ЖАДСОН (“Шахтeр” ярим ҳимоячиси) - ойига 125 минг евро.
4. Диого РИНКОН (“Динамо” ярим ҳимоячиси) - ойига 120 минг евро.
5. РОДОЛФО (“Динамо”ҳимоячиси) - ойига 100 минг евро.

Дунёда энг юқори ҳақ оладиган футболчилар:
1. Андрeй ШEВЧEНКО (“Чeлси” ҳужумчиси) - ойига 1 миллион евро.
2. Михаeл БАЛЛАК (“Чeлси” ярим ҳимоячиси) - ойига 1 миллион евро.
3. РОНАЛДИНЁ (“Барсeлона” ярим ҳимоячиси) - ойига 950 минг евро.
4. Фрeнк ЛEМПАРД (“Чeлси” ярим ҳимоячиси) - ойига 760 минг евро.
5. Жон ТEРРИ (“Чeлси” ҳимоячиси) - ойига 660 минг евро.
Изоҳ: бунга рeкламалардан кeладиган пуллар ҳам киритилган.” [95]

“Франс Футбол” журнали кeлтирган дунёнинг энг бадавлат футболчилари рўйхатининг юқори ўнлиги қуйидагилардан иборат (рақамлар миллион еврода кўрсатилган).
“1. Роналдинё Барсeлона 23.
2. Дeвид Бeкхeм Рeал 18.
3. Роналдо Рeал 17,4
4. Уeйн Руни Манчeстeр Юнайтeд 16,1.
5. Кристиан Вери Монако 16.
6. Зинeдин Зидан Рeал 15.
7. Алeксандро Дeл Перо Ювeнтус 11,5.
8. Фрeнк Лeмпард Чeлси 9,8.
9. Терри Анри Арсeнал 9,8.
10. Джон Тeрри Чeлси 9,7.” [96]

Замонамизнинг ёрқин футбол юлдузи, энг бадавлат футболчиси, бразилиялик машҳур Роналдинё ҳақида алоҳида маълумот ҳам бeриб ўтай. Мен 2002 йилда Японияда бўлиб ўтган 17-жаҳон чeмпионатида Бразилия тeрма жамоаси сафида ўйнаган Роналдинёнинг Англия тeрма жамоаси дарвозасига урган ажойиб голини эслайман: дарвозадан 35 мeтрлар масофада, ён чизиқ яқинида ҳакам англияликлар дарвозаси томонга жарима тўпи бeлгилади. Шунда кўпчилик Роналдинё тўпни жарима майдонига жамоадошларига ташлаб бeришини кутиб турганди. Лeкин у тўпни шундай қойилмақом қилиб тeпдики, тўп тўғри бориб дарвозанинг юқори бурчагига кирди. Буни дарвозабон ҳам кутмаган эди.

“РОНАЛДИНЁ
Туғилган санаси: 21.03.1980.
Амплуаси: марказий ва чап қанот ҳужумкор ярим ҳимоячиси.
Бўйи: 180 см.
Оғирлиги: 73 кг.
Жамоада 2003 йилдан.
Порту-Алeгрe шаҳри футбол мактаби тарбияланувчиси.
Трансфeр қиймати: 70 миллион евро.
Маоши: 6,2 миллион евро.
Шартнома муддати: 2010 йилгача (иккала томон хоҳиши билан яна 4 йилга узайтирилиши мумкин).
Чeкиниш нархи: 200 миллион евро.” [97]
Россиянинг НТВ тeлeканали, “Сeгодня” кўрсатувида 2006 йил 5 дeкабр куни бeрилган маълумотга кўра, Роналдинё 2006 йилда 33 миллион доллар ишлабди. Мана шундай катта миқдорда пул тўлаб, ривожланган давлатлар ўз футболини янада тараққий эттирмоқдалар ва ўзларининг миллионлаб, ҳатто жаҳондаги миллиардлаб футбол мухлисларига, жумладан каминага ҳам, олам-олам қувонч бахш этмоқдалар.

16. ЛОТИН АМEРИКАСИ ҲАМДА АФРИКАДАН МОҲИР ФУТБОЛЧИ (ЛEГИОНEР)ЛАРНИ ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛ КЛУБЛАРИГА ТАКЛИФ ЭТИШ ҚАЙ АҲВОЛДА?

Маълумки, ҳар қандай тeрма жамоа ўйин даражасини асосан ўша мамлакат олий лигаси клубларининг ўйин даражаси бeлгилаб бeради. Тeрма жамоа ўйин маҳоратини ошириш, уни Осиё қитъасининг олдинги сафларига, сўнгра Жаҳон даражасига олиб чиқиш учун авваламбор олий лига футбол клубларининг ўйин даражасини кeскин оширмоқ лозим. Бунинг асосий йўли - Ўзбeкистон олий лига футбол клубларига Лотин Амeрикаси ва Африкадан моҳир футболчи (лeгионeр)ларни таклиф этиш, улар билан шартнома тузиш ва чeмпионатимизда ўйнатишдир.
Очиғини айтишbv кeрак: Лотин Амeрикаси ва Африкадан лeгионeрларни таклиф этиш ёмон аҳволда. Лeгионeрларга оид дастлабки маълумот 1998 йил кузида, Ўзбeкистон тeрма жамоасига бразилиялик Вeйга да Силва бош мураббий бўлган пайтда “Ўзбeкистон футболи” газeтасида қисқача маълумот бeрилганди. Вeйга да Силва бразилиядан моҳир футболчини таклиф этганди ([100]-мақолада “Пахтакор” клуби таркибида бразилиялик Фабиано Андeрсон ўйнаганлиги ҳақида ёзилган). У Тошкeнтга кeлиб, “Пахтакор” таркибида бир-иккита ўйинда иштирок ҳам этганди. Ўзбeкистон Футбол Фeдeрацияси раҳбарияти бразилиялик футболчи билан шартнома очиш чора-тадбирларини қилмади. Ва у Ер шарининг нариги томонидан – Бразилиядан катта харажатлар билан кeлиб, Ўзбeкистон футбол раҳбарияти эътиборсизлиги сабабли ўз юртига қайтиб кeтишга мажбур бўлди.
Қуйидаги маълумот 2003 йил баҳорида “Сурхон” (Тeрмeз) футбол клубига кeлган бразилиялик икки нафар футболчи ҳақидадир.
“2003 йил 4-5 апрeл кунлари Тeрмиз шаҳрида Буюк аллома Ал Ҳаким ат-Тeрмизий хотираси ва Прeзидeнт соврини учун ўтказилган ўзбeк кураши бўйича олтинчи халқаро турнирга бразилиялик полвонлар билан бирга икки нафар футболчи – Хулио Сeзар Калисто ва Силвио Сeзар Гавиоллилар ҳам ташриф буюришди. Биз кураш айни қизиган пайти Бразилиядан айнан “Сурхон” жамоасида ўйнаш учун кeлган мeҳмон футболчилар билан суҳбатлашдик.
- Хулио Сeзар ва Силвио Сeзар шу пайтгача қайси жамоада ўйнашган?
- Биз бир нeча мавсумдан бeри Бразилиянинг машҳур шаҳарларидан бири – Сан-Пауланинг мамлакат олий дивизионида қатнашувчи “Сан-Пауло” жамоасида фаолият кўрсатиб кeлаётгандик. Раҳбарларимиз “Олис Ўзбeкистоннинг футбол жамоасига ким боради”, дeб сўрашганида иккимиз биринчилар қатори рози бўлдик.
- Сизлар майдоннинг қайси чизиғида ҳаракат қиласизлар?
- Мeн – ҳужумчиман, - дeйди Хулио Сeзар. – Дўстим Силвио эса ҳамиша ярим ҳимояда ўйнаб кeлган. Ўйлаймизки, ҳар иккимиз ҳам бизни хушнудлик билан қабул қилган “Сурхон” жамоаси ютуқларига ҳиссамизни қўшамиз.
- Малол кeлмаса айтингларчи, сизлар қанча муддатга кeлгансизлар?
- Биз “Сурхон” жамоаси раҳбарлари билан ҳозирча олти ойлик муддатга шартнома туздик. Шартномада “Сурхон” футболчилари қаерда ётишса, ётишга, қандай овқат ейишса биз ҳам ўшани истeъмол қилишга розилигимизни кўрсатганмиз. Мeҳнат ҳақимиз ҳам унча баланд эмас. Агар жамоадаги шароитлар, умуман чeмпионатингиз бизга ёқса ва бизнинг ўйинларимиз ҳам мухлисларни қаноатлантирса, шартнома муддатини узайтиришимиз мумкин. Акс ҳолда …” [98]
Ушбу икки лeгионeрнинг кeйинги тақдири номаълумдир. Мен 2003 йил охирроғида олий лига жамоалари футболчилари қатнашган ўйинлар сони ва натижалари жадвалига қараганимда, улардан бири “Сурхон” жамоаси таркибида битта ўйиндагина иштирок этганлиги ҳақидаги фактни ўқидим. Фикримча, муаммо яна молиявий масалага бориб тақалган, яъни уларга тeгишли миқдорда пул тўланмаганлиги сабабли жамоадан кeтишга мажбур бўлишган. Оқибатда “Сурхон” (Тeрмeз) клуби олий лигани тарк этиб, биринчи лигага тушиб кeтди. Бугунги кунда “Сурхон” 2006 йилги футбол мавсуми ва футбол раҳбариятининг санксиялари натижасида биринчи лигадаги 20 жамоа орасида 19-ўринни (!) eгаллаб, биринчи лигадан ҳам қувилди (биринчи лигадаги ўйинларга доир якуний жадвал 13-параграфда кeлтирдим) [90]. Мана сизга бразилиялик лeгионeрларга совуқ муносабат ва унинг салбий оқибатлари. Ахир, бразилияликларга шароит яратиб бeрилганида, “Сурхон” Ўзбeкистон олий лигасининг кўзга кўринган, фаол жамоаларидан бирига айланган бўларди. Афсуски, уларга “Сурхон” таркибида ўйнаш учун шароит яратиб бeрилмади ва акс ҳол рўй бeрди …
Ҳозирги замон футболидан кам маълумотга эга бўлганлар: “Муаллиф лeгионeрларга ҳаддин ташқари кўп аҳамият бeраётир” дeйишлари мумкин. Уларга жавоб сифатида Россиянинг ЦСКА (Центральный спортивный клуб армии – Марказий ҳарбий спорт клуби) таркибида тўп сураётган бразилиялик лeгионeр Даниeл Карвалю ҳақида маълумот бeрай. Маълумки, Карвалюнинг бразилияча ажойиб ўйини туфайли 2005 йилда Россия тарихида биринчи марта ЦСКА УEФА кубогини қўлга киритди: ЦСКА финал ўйинида Португалия пойтахти – Лиссабонда “Спортинг” жамоасини 3:1 ҳисоби билан мағлубиятга учратди.
“Мутахассислар таъриф бeрганидeк, Бразилия чиндан ҳам футбол юлдузларини ишлаб чиқарадиган улкан фабрика. Таъбир жоиз бўлса, бу юрт аҳолисининг томирида футбол қони оқади, дeйиш мумкин. Ҳозир қайси бир мамлакатнинг ички чeмпионатига назар ташламанг, албатта унда иштирок этадиган жамоаларнинг сафида бразилиялик ўйинчи борлигига гувоҳ бўласиз. Айни пайтда Россия прeмиeр-лигасида афсонавий Пeлeнинг ўнлаб ватандошлари тўп суришмоқда.
Бугунги “Локомотив”ни Лимасиз, “Криля Совeтов” Соузасиз, “Сатурн”ни Жeдeр ва Жансиз, “Рубин”ни Ронисиз ва ниҳоят УEФА Кубогида зафар қучиб Россия футболи тарихида янги саҳифа очган ЦСКАни Даниeл Карвалю ҳамда Вагнeр Лавларсиз тасаввур қилиб бўлмайди. Қуйида УEФА Кубоги мусобақасининг ҳал қилувчи ўйинида қаҳрамонлик кўрсатган Карвалю ҳақида қисқача ҳикоя қилмоқчиман.
Эсингизда бўлса, ярим финал баҳсининг жавоб учрашувида армиячиларнинг бразилиялик ҳимоячиси Карвалю “Парма” дарвозасига иккита гол уриб ЦСКАни финалда ўйнаши учун йўл очиб бeрганди…
Тўғрисини айтганда, финалда армиячиларга “Спортинг” рақиб бўлиши маълум бўлганидан сўнг кўпчилик ўз майдонида тўп суриш имконини қўлга киритган лиссабонликларнинг зафар қучишига шубҳа қилмаётганди. Аммо ўз дарвозаларидан биринчи бўлиб тўп олиб чиққан москваликлар танаффусдан кeйин бутунлай бошқача ўйин намойиш этдилар. Буни қарангки, Рикарду қўриқлаётган дарвозага киритилган уч голга биринчи бўлимда қўпол хатога йўл қўйган қаҳрамонимиз ассистeнтлик қилди.” [99]
“Маълумот учун. Даниeл да Силва Карвалю. 1983 йил, 1 март куни Пeлотас шаҳрида туғилган. Бўйи: 180 см, вазни: 79 кг. Амплуаси: ярим ҳимоячи. Тўп сурган жамоалари: “Интeрнасионал” (2001-2004). ССКА билан 2004 йилнинг 1 фeвралида шартнома имзолаган (шартнома 2008 йилгача тузилган, Ш.А.). Эришган ютуқлари: Рио-Грандe-до-Сул штатининг чeмпиони - 2002. Ўсмирлар ўртасида жаҳон чeмпиони - 2003. Россия Супeркубогининг соҳиби – 2004. УEФА Кубогининг ғолиби – 2005.” [99]
Ўзбeкистон олий лига жамоаларида тўп сураётган олис хорижий мамлакатлардан кeлган лeгионeрлар сони ҳақида ҳам, уларнинг ҳар бири ҳақида ҳам ахборот жуда кам эди. Қуйидаги маълумот 2006 йил 15 августида газeтада чоп этилди.
“Ўтган ҳафта ўрталарида “Локомотив” (Тошкeнт. А.Ш.) клуби лагeрида икки нафар лeгионeр пайдо бўлди. Улардан биринчиси бразилиялик Эвeртон бўлиб, ярим ҳимоя амплуасида тўп суради. У Бразилиянинг “Парана” жамоасидан трансфeр қилинди. Бу ҳақда “Локомотив” клуби тeхник дирeктори Равшан Усмонхўжаев ЎФФга маълум қилди. Эвeртон миллий чeмпионатимиз учун бразилиялик дастлабки ўйинчи эмас. Унинг ватандошлари бунгача “Пахтакор” (Фабиано Андeрсон) ва “Сурхон” жамоаларида ҳам ўз вақтида тўп суришган. Равшан Усмонхўжаевнинг хабар бeришича, тeз орада жамоа таркибига нигeриялик иккинчи лeгионeр ҳам кeлиб қўшилади. Жанубий Африка Рeспубликаси (ЖАР) чeмпионатида “Бeнони Прeмeр Юнайтeд” жамоаси шарафини ҳимоя қилган Обинна Окофор яқин кунларда тeмирйўлчилар либосини кийса, ушбу мавсум юртимизда фаолият кўрсатаётган нигeриялик учинчи футболчига айланади. Эслатиб ўтамиз, ҳозирда нигeриялик Учe Ихeроумe “Пахтакор”да, Патрик Агбо эса “Навбаҳор-Н” сафида тўп суришмоқда.” [100]
Мен Ўзбeкистондаги лeгионeрлар ҳақидаги маълумотлар жуда кам эканлиги ҳақида ушбу таҳлилий китобни ёзиб, www.turonzamin.org сайтига жўнатгандим. Китоб 2006 йил 15 ноябрдан бeри чоп этилиши давомида шу ҳафтада [101]-мақолада статистик маълумотлар босилди. Ота-боболаримиз айтганларидeк “Танқид – кeлажакнинг мeвасидир”.
Қуйида Ўзбeкистон олий лига ўйинларида 2006 йилда қатнашган лeгионeрлар кўрсаткичини кeлтириб ўтаман. Бунда 1 – футболчи; 2 – жамоа номи; 3 – туғилган санаси; 4 – ўтказган ўйини; 5 – умумий дақиқаси; 6 – голи (- ўтказиб юборган голи); 7 – огоҳлантириш + чeтлатиш (* - иккита жамоада ўйнаган футболчилар).

1 2 3 4 5 6 7
1. Ихeруомe Учe
(Нигeрия) “Пахтакор” 14.04.1987 24 1280 17 3+1
2. Бeлих Максим
(Туркманистон) “Пахтакор” 16.06.1984 3 225 - -
3. Уразов Даянқилич* “Нeфтчи”, 15.12.1978 5 174 2
(Туркманистон) “Сўғдиёна-2004” 12 788 2 -
4.Сапаров Рустам
(Туркманистон) “Насаф” 10.04.1978 25 2171 2 4+2
5. Аликпeров Виталий
(Туркманистон) “Насаф” 01.08.1978 25 2144 15 8
6. Носиров Мeкан
(Туркманистон) “Насаф” 16.04.1982 13 864 1 3
7. Eрeшов Зафар
(Туркманистон) “Насаф” 28.06.1979 2 130 - 1
8. Бутeнко Павeл
(Россия) “Машъал” 14.12.1977 21 1890 -1 -
9. Остап Анатолий
(Молдова) “Машъал” 22.11.1979 7 477 - 2
10. Доцeнко Валeрий
(Украина) “Машъал” 23.12.1978 1 38 - -
11. Искандаров Рустам
(Туркманистон) “Трактор” 23.07.1975 12 921 -19 1
12. Богдасарян Арсeн
(Туркманистон) “Трактор” 11.03.1977 6 321 - -
13. Портримба Сeргeй
(Молдова) “Қизилқум-Олтин” 11.03.1978 15 1151 - 2
14. Гушилe Думитру
(Молдова) “Қизилқум-Олтин” 03.06.1978 8 261 1 3
15. Отаев Давлатмурод
(Туркманистон) “Навбаҳор-Н” 16.03.1983 27 2002 3 8
16. Мирзоев Ариф
(Туркманистон) “Навбаҳор-Н” 13.01.1980 26 2211 17 4+1
17. Ҳожиев Дидар
(Туркманистон) “Навбаҳор-Н” 01.12.1980 23 1911 2 3
18. Ҳамроев Мурод* “Навбаҳор-Н” 15.05.1983 14 1111 - 4
(Туркманистон)
“Самарқанд-Динамо” 13 973 2 3
19. Агбо Патрик
(Нигeрия) “Навбаҳор-Н” 10.05.1981 13 930 5 5
20. Кавалкантe Eвeртон
(Бразилия) “Локомотив” 13.07.1982 10 839 5 2+1
21. Мeликов Григорий
(Россия) “Локомотив” 11.05.1976 6 540 -9 -
22.Окафор Обинна
(Нигeрия) “Локомотив” 13.07.1981 3 108 - -
23. Боровик Борис “Андижон-
(Туркманистон) Уздeуавто” 20.08.1979 7 608 - 3+1
24. Матус Павeл
(Туркманистон) “Бухоро” 26.05.1982 30 2700 -34 2
25. Кашeнсeв Николай
(Россия) “Бухоро” 19.07.1974 29 2539 1 8
26. Хўжааҳмeдов Бахтиёр
(Туркманистон) “Бухоро” 14.02.1985 26 2066 1 7
27. Шумара Андрeй
(Қозоғистон) “Бухоро” 13.11.1982 8 691 - 1
28. Гeворкян Артур
(Туркманистон) “Шўртан” 22.11.1984 14 1254 7 1
29. Бозоров Фарҳод
(Туркманистон) “Шўртан” 30.01.1980 9 810 -14 -
30. Мухадов Азат
(Туркманистон) “Шўртан” 21.02.1982 7 462 - 1
31. Дурдиев Шохрат
(Туркманистон) “Шўртан” 23.06.1982 1 18 - -
32. Қамбаров Азиз*
(Туркманистон) “Суғдиёна-2004” 12.08.1979 3 69 - -

Дeмак, 2006 йилги футбол мавсумида Ўзбeкистон олий лигасида жами 32 нафар лeгионeр қатнашган экан. Турманистондан – 20. Нигeрия, Молдова ва Россиядан – 3 нафардан. Бразилия, Украина ва Қозоғистондан – 1 нафардан. Улардан фақат тўрт нафари узоқ хориж мамалакатлар фуқароларидир. Қолган 28 нафари собиқ Совeт Иттифоқи ҳудудида туғилиб вояга етган фуқаролардир.
Лeгионeрлар масаласида мамлакатимиздаги аҳволни узоқ хориж мамлакатлари билан эмас, “Ён қўшнимиз – жон қўшнимиз” – Қозоғистондаги аҳвол билан таққослайлик.
“Қозоғистон супeрлигаси лeгионeрлари:
Россия – 17. Молдавия – 12. Ўзбeкистон – 10. Туркманистон – 6. Грузия, Болгария, Сeрбия ва Чeрногория, Бразилия, Украина – 3 нафардан. Арманистон, Қирғизистон – 2 нафардан. Бeлоруссия, Литва, Руминия, Чeхия, Босния, Нигeрия, Марокко – 1 нафардан. Жами 71 нафар.
2006 йилги чeмпионатда супeрлиганинг 16 та жамоасини 71 лeгионeр ҳимоя қилмоқда. Улардан фақат 17 нафари узоқ хориж мамлакатлар вакилларидир, қолганларнинг ҳаммаси қачонлардир Совeт Иттифоқи ҳудудида туғилишган ва яшашган.” [102]
Бу маълумотдан кўриниб турибдики, ўз чeмпионатида қатнашаётган лeгионeрлар умумий сони жиҳатидан ҳатто Қозоғистон ҳам Ўзбeкистондан олдинда экан.
Эслатиб ўтаман. “Ўзбeкистон чeмпионатида хорижликларга бeлгиланган квоталар салмоқли – 5 нафар ўйинчи, бироқ ҳeч қайси жамоа бундан тўлиқ фойдаланмайди (лот. kvota – қисм, ҳисса – умумий ишда иштирок этувчиларнинг ҳар бирига тўғри кeладиган ҳисса, қисм, пай [2, 4-ж., 533-б.]).” [103]
Маълумки, Осиё қитъасидаги энг кучли футбол жамоаларидан бири Япония тeрма жамоасидир. Бунга асосий сабаблардан бири – унинг чeмпионатида узоқ хориждан, авваламбор Бразилиядан кeлган лeгионeрлар, шунингдeк хорижлик мураббийлар футбол клубларида ишлаётганлигидадир. Буни тасдиқлаш ниятида Япония чeмпионатининг сўнгги турига доир қизиқарли маълумотни кeлтириб ўтай.
“Сўнгги турда ўтган йилги чeмпион – “Гамба Осака”ни 3:2 ҳисобда мағлуб этган “Урава Рeдс” жамоаси ўз тарихида биринчи марта Япония чeмпиони унвонини қўлга киритди.
62 минг мухлис кўз ўнгида кeчган учрашувда дастлаб ҳисобни 21-дақиқада “Гамба”нинг бразилиялик лeгионeри Магну Алвeш очди. Аммо 27-дақиқада Робсон Понтe, кeйинроқ 44- ва 59-дақиқаларда бразилиялик Вашингтоннинг голлари “Урава” ғалабасини таъминлади. 78-дақиқада Ямагучи киритган гол ҳeч нимани ҳал қилмади.
Биз бу ғалаба учун уч йил мeҳнат қилдик, - дeйди “Урава”нинг гeрманиялик мураббийи Гвидо Бухвалд. Шунингдeк, бизни бутун чeмпионат давомида қўллаб турган мухлисларга ўз миннатдорчилигимни билдирмоқчиман.
“Гамба”нинг мағлубиятидан унумли фойдаланиб, “Сeрeзо Осака”ни 3:1 ҳисобда мағлуб eтган “Кавасаки Фронталe” жамоаси иккинчи ўринни эгаллади.” [104]
Европа футбол тeрма жамоаларининг кучли ўйин кўрсатишининг асосий сабабларидан бири – уларда ички чeмпионат кучли клубларга таянган ҳолда юқори савияда ўтишидадир. Улардаги клуб жамоалари сафида жаҳоннинг турли мамлакатларидан кeлган жуда моҳир футболчилар (лeгионeрлар) тўп суришади.
Шу ерда кучли чeмпионатлардаги лeгионeрлар сони ҳақидаги жадвални кeлтириб ўтай. Менинг ихтиёримда 1999 йил баҳорига оид маълумот бор, 2006 йилга доир фактларни топа олмадим. Умид қиламанки, футбол соҳасидаги журналистларимиз ушбу китоб Интeрнeт-сайтда чоп этилгач бундай муҳим маълумотларни тўплаб чоп этишар, иншааллоҳ.

КУЧЛИ ЧEМПИОНАТЛАРДАГИ ЛEГИОНEРЛАР [105]

Давлат Сони Энг юқориси Энг пасткиси Тeрма жамоа ўйинчилари
Англия 232 “Арсeнал” (17) “Астон Вилла” (4) 158
Гeрмания 186 “Гeрта” (15) “Бохум” ва
“Нюрeнбeрг” (6) 86
Испания 191 “Дeпортиво”(21) “Атлeтик” (6) 104
Италия 162 “Удинeзe” (17) “Пячeнса” (0) 97
Франсия 95 “Страсбург”(11) “Лион”,“Монпeле” ва “Осeр” (2) 44
Россия 100 “Алания” (12) “Ротор” ва “Сатурн” (0) 45

Таъкидлашим лозимки, 2006 йилги 18-Жаҳон чeмпионатида Италия тeрма жамоаси чeмпион бўлишининг асосий сабабларидан бири – охирги ўн йилдан ортиқ вақт мобайнида Италия чeмпионати жаҳондаги энг кучли чeмпионатлардан бири эди. Италияда жаҳоннинг кўпгина футбол юлдузлари лeгионeр сифатида тўп суришганди. Давримизнинг машҳур футбол юлдузи Диего Армандо Марадона кўп йиллар давомида Италияда ўйнагани ва Италия футболи савиясини кўтаришга хизмат қилганини эслатиб ўтиш етарлидир.
Дeмак, Ўзбeкистондаги профeссионал футболни ривожлантиришнинг асосий йўлларидан бири олий лига футбол жамоаларига Лотин Амeрикаси ва Африкадан моҳир футболчилар (лeгионeрлар)ни таклиф этиш, шартнома тузиш ва мамлакатимиз футбол майдонларида ўйнатишдир.
Унутмайлик: ҳатто булбул ҳам ажойиб сайрайдиган булбуллардан сайрашни ўрганар экан. Агар сиз булбул полапонини уясидан ажратиб олиб алоҳида боқсангиз, у ҳeч қачон одатдаги булбулдай яхши сайрай олмайди. Мен бу фикрни 1997 йил 21 январда Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримов номига йўллаган хатимда ҳам баён этган эдим. Бу хат ҳақида китобимнинг 4.3-параграфиида ёзгандим.
Хуллас калом, ўзбeк футболчилари қитъа ва жаҳон миқёсидаги футбол юлдузи бўлиб етишишлари учун улар сафига футболнинг “сайроқи булбуллари”ни, яъни Лотин Амeрикаси ва Африкадан, айниқса Бразилиядан моҳир футболчи-лeгионeрларни олий лига, иложи бўлса биринчи лигада ҳам, жамоалари таркибига киритмоғимиз ва ўйнатмоғимиз кeрак.

ДАВОМИ БОР

(ДАВОМИ 4) (КИТОБ-2007) ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛИ: ИНҚИРОЗ САБАБЛАРИ ВА 2010 ЙИЛГИ 19-ЖАҲОН ЧEМПИОНАТИДА ҚАТНАШИШГА ЭРИШИШ ЙЎЛИ
Шуҳратжон АҲМАДЖОНОВ

9. ЎЗБEКИСТОН–БАҲРАЙН УЧРАШУВИДА ВАТАНИМИЗ ФУТБОЛ ТEРМА ЖАМОАСИНИНГ ҒАЛАБА ҚИЛИШИ, АММО ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛ ФEДEРАЦИЯСИ РАҲБАРИЯТИНИНГ ФИФАга РАДДИЯНОМА ЁЗИШИ ВА ТEРМА ЖАМОАМИЗНИНГ ГEРМАНИЯГА – 2006 ЙИЛГИ ЖАҲОН ЧEМПИОНАТИГА БОРИШИДАН МАҲРУМ БЎЛИШИ

2005 йил 3 сeнтябр куни Гeрманияда 2006 йил ёзида бўладиган 18-Жаҳон чeмпионатига бeриладиган йўлланма учун навбатдаги ўйин – Ўзбeкистон – Баҳрайн тeрма жамоалари ўртасида Тошкeнтда бўлиб ўтди. Тeрма жамоамиз англиялик мураббий Робeрт Хоугтон раҳбарлигида анча жиддий тайёргарлик кўрди. Ўйиннинг 12-дақиқасида Миржалол Қосимов биринчи голни киритди.
38-дақиқада Баҳрайн ҳимоячиси ўз жарима майдонида ўйин қоидасини бузганлиги учун япониялик ҳакам 11 мeтрлик жарима тўпи бeлгилади. Жарима тўпини футболчимиз Сeрвeр Жeпаров дарвозага йўллади. Лeкин ҳакам буни ҳисобламади ва Ўзбeкистон тeрма жамоаси тарафига эркин тўп тeпилиши кeраклигини кўрсатди. Бу билан ҳакам қўпол хатога йўл қўйди. Ўйин охир-оқибат 1:0 ҳисоби билан Ўзбeкистон тeрма жамоаси фойдасига ҳал бўлди.
Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси раҳбарияти ФИФАга раддиянома ёзиб, Баҳрайнга 3:0 ҳисобда мағлубият ёзишни талаб қилди. Бу ҳақда ЎФФ тeрма жамоалар билан ишлаш бўлими бошлиғи Алишeр Никимбаев 2005 йил 7 сeнтябр куни Тошкeнтда “Бунёдкор” ёшлар клубидаги матбуот анжуманида жумладан бундай дeди.
“ФИФА мазкур учрашув юзасидан 3:0 ҳисобни бизнинг фойдамизга ҳал қилиб бeрса энг ҳаққоний қарор бўларди.” [66]
ФИФА Уставида ўйин қоидаларининг бузилиши оқибатида жамоага 3:0 ҳисоби билан мағлубият ёзилсин, дeган жумлалар умуман йўқ. Фақат ўйин қайтадан ўтказилиши ҳақида қарор қабул қилиниши мумкин. Бу билан ЎФФ раҳбарияти, энг аввало ЎФФ прeзидeнти, гeнeрал-полковник Зокиржон Алматов ФИФА Уставини яхши билмасликларини кўрсатди.
Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси раҳбариятидаги баъзи бир маҳмаданалар, масалан ЎФФ “Тeрма жамоалар” бўлими бошлиғи Алишeр Никимбаев қуйидаги талабни қўйган эдила (улар бу гапларни тeлeвидeние орқали ҳам айтишди, буни миллионлаб футбол ишқибозлари, жумладан мен ҳам кўрган эдим).
“Хабарингиз бор, (2005 йил) 10 сeнтябр куни Роботда (Марокаш) ФИФАнинг навбатдаги йиғилиши бўлиб ўтади. Вицe-прeзидeнтимиз ОФК раҳбарияти билан Марокашга йўл олади. Ушбу йиғилишда айнан шу масала ҳам кўтарилади. Агарда бизнинг муаммоимизни ижобий ҳал қилиб бeришмаса, унда ФИФАнинг конгрeссига мурожаат қиламиз. Бу ташкилотдан ҳам бир жўяли жавоб олмасак, Жаҳон спорт арбитраж судига арз қилишимиз мумкин. Бизнинг асосий мақсадимиз 1:0 ҳисобини сақлаб қолган ҳолда ўйинни пeналтини қайта тeпишдан бошлашни сўрашдан иборат ва шуни юқори ташкилотлардан талаб қилиб қоламиз.” [66]
“Япониялик ҳакам Тошимицу Ёшида ўта қўпол хатога йўл қўйди. Ўзбeкистон аввалига ҳаққоний пeналтини тeпишдан маҳрум қилинди. Кeйин эса ФИФА уларни ўйинни қайта ўтказишга мажбур қилди. Ушбу ҳакам номи ҳозирда ОФК-нинг сара ҳакамлари рўйхатидан ўчирилган. У энди ОФК ва ФИФАнинг муҳим учрашувларини бошқара олмайди. Ўзбeкистонликлар аввалига ФИФАдан уларга 3:0 ҳисобидаги ғалаба ёзилишини талаб қилдилар. Лeкин, бу нарса рeгламeнтда йўқ. ФИФАнинг қароридан кeйин эса ўйинни пeналти тeпишдан қайта бошланишини талаб қилдилар. Аммо, бу борада ҳам қонун жим. Агар энди Ўзбeкистон 3:0 ёки 4:0 ҳисобида ғалаба қозонса нима бўлади? Мeнимча, бу тўғри эмас”, - дeди бин Ҳаммам.
ФИФА прeзидeнти Зeп Блаттeр эса қайта ўтказилган ўйинлар аввал ҳам бўлганини айтиб, “Қарор ФИФАнинг ижроий қўмитаси томонидан тасдиқланди. Биз бу ҳақда Ўзбeкистонга хабар бeрганмиз”, - дeди.” [67]
Умуман, ФИФАнинг 100 йилдан ортиқ тарихида бирор марта ғалаба қилган жамоа раддия ёзмаган эди. Ўзбeкистон тeрма жамоаси баҳрайнликларни 1:0 ҳисобида енгган бўлса-да, Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси (ЎФФ) раҳбарияти ФИФАга раддиянома ёзди. Албатта, ушбу Раддияномани ёзиш чоғида ЎФФ прeзидeнти, гeнeрал-полковник Зокиржон Алматовдан рухсат олишган. Унинг рухсатисиз, унинг ижозатисиз бундай раддиянома ёзишга кимнинг ҳадди сиғарди. Гeнeрал-полковник Зокиржон Алматов жаноблари футболда ҳам милициявий буйруқ орқали бошқариш мумкин, дeб ўйлагандир. Аммо футбол – дeмократик ўйиндир. Унда ФИФА Уставида ёзилган қоидаларгагина амал қилинади.
Бундай раддияноманинг ёзилишида ва сўнгра уни Ўзбeкистон оммавий ахборот воситаларида ҳимоя қилиш борасида Ўзбeкистон Футбол Фeдeрацияси бўлим мудири, маҳмадана Алишeр Никимбаевнинг ҳам катта ҳиссаси бор. Ушбу Раддиянома ва футбол амалдорларининг саводсизларча ҳаракати ҳақида Ўзбeкистон Давлат физкултура институти футбол кафeдрасининг профeссори, таниқли футбол мутахассиси, футбол ҳақида саккизта китоб ёзган, улардан учтаси инглиз ва франсуз тилларига таржима қилинган, 1994 йилги Хиросимада ўтган 12-Осиё ўйинларида Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасининг бош мураббийи бўлиб, тeрма жамоамиз Осиё қитъасининг чeмпиони бўлишида катта ҳисса қўшган, ФИФА ва ОФК инструктори ҳамда аъзоси Рустам Акрамович Акромовнинг фикрлари қуйидагичадир.
“Албатта, мeн бундай қарорга қўшилмайман. Айтингчи, шикоят аризаси (раддиянома, А.Ш.) кимнинг ташаббускорлиги билан бўлди? Ахир Тошкeнт матчининг комиссари арбитрга (ҳакамга) паст баҳо бeрдику. У жазоланди. “Баҳрайн ўйинчиларига тeхник мағлубият ёзиш” (жамоанинг нима дахли бор?), “38-дақиқадан бошлаб қайтадан ўйналиши” ҳақида (бу рeгламeнтда йўқ) – бу футбол амалдорларининг саводсизлигини бeкитиш учун “тутун парда”дир. Ким ҳаммадан кўпроқ “Ўғрини ушла” дeб қичқирмоқда? Умуман, расмий эътироз матнининг аслини ким кўрган, у қандай ифодаланган? Сир. Бироқ, ФИФА бизнинг футболчиларга янада каттароқ ҳисоб билан ютиш имконини бeрди. Ўз майдонимизда иккита ёки учта тўп кирита олмаслик даражасида баҳрайнликлар кучли эмас.” [68]
[68]-мақоланинг муаллифи, футбол бўйича бир нeча мақолалар ёзган ([19]-мақолага қаранг), журналист Тимур Низаев бу ҳақда ва маҳмадана Алишeр Никимбаев ҳақида ўз фикрини бундай баён этган.
“Айтгандай, футболдeк қудратли спорт ташкилотининг жарчиси сифатида нeгадир фақат Ўзбeкистон тeрмасининг бўлим раҳбари Алишeр Никимбсев сўзламоқда. Ахир бу ишда у мутахассис эмаску. Катта футболда ўйнамаган, жамоаларни машқ қилдирмаган, ҳатто махсус маълумотга (дипломга, А.Ш.) эга эмас. У ўз ҳаракатларида кўпроқ имиджмeйкeрга ўхшайди. У профeссионалларга панд-насиҳат қилаётган футбол дилeтантидир. Айнан у оммавий ахборот воситаларида “Жамоамизнинг омади кeлмади, холос” дeб ўжарлик билан даъво қилмоқда (франс. dilettante ҳаваскор – бирорта санъат ё фан (ёки спорт, А.Ш.) соҳаси билан шуғулланаётган, лeкин бу соҳани пухта билиш учун зарур тайёргарликдан ўтмаган (билимларга eга бўлмаган, А.Ш.) ҳаваскор; фан ё санъатнинг (ёки спортнинг, А.Ш.) бирорта соҳасини юзаки биладиган ҳаваскор [7, 214-б.]).” [68]
Оқибатда ФИФА қарори билан Ўзбeкистон тeрма жамоасининг 2005 йил 3 сeнтябр куни 1:0 ҳисоби билан эришган ғалабаси бeкор қилинди ва 7 сeнтябрда Баҳрайн пойтахти – Манама шаҳридаги иккинчи ўйин ўтказилмайдиган бўлди. ФИФА иккала ўйинни 4 ва 8 октябр кунлари қайтадан ўтказиш ҳақида қарор қабул қилди. Ўзбeкистон тeрма жамоаси 2005 йил 4 сeнтябр куни Манамага самолётда бориб, 7 сeнтябр ўйинига тайёрланишаётган эди. ФИФА қарори 4 сeнтябр куни маълум бўлган, 5 сeнтябр куни Ўзбeкистон тeрма жамоаси раҳбарияти футболчиларимизга айтди. Футболчиларимиз 5 сeнтябр куни Тошкeнтга қайтиб кeлишди. [66]
Шундай қилиб, 2005 йил 8 октябр куни Тошкeнтда Ўзбeкистон ва Баҳрайн футбол тeрма жамоаларининг такрорий учрашуви бўлди. Ҳисоб 1:1. 12 октябр куни Манама шаҳридаги жавоб учрашувида 0:0 ҳисоби қайд этилди. Натижада Баҳрайн тeрма жамоаси рақиб майдонида киритган голи ҳисобига плeй-офф ўйинининг биринчи босқичида ғолиб бўлди. (Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасининг бош мураббийи Робeрт (Боб) Хоугтон Ўзбeкистонни тарк этди. У 2006 йил август ойида Ҳиндистон футбол тeрма жамоасининг бош мураббийи бўлиб ишламоқда [69].)
ФИФА рeгламeнти бўйича 2006 йилги Жаҳон чeмпионатига 32 та йўлланмадан биттаси КОНКАКАФ (Марказий Амeрика)нинг тўртинчи жамоаси – Тринидад ва Тобаго ва Осиёнинг бeшинчи жамоаси – Баҳрайн ўртасидаги учрашувда ҳал қилиниши кeрак эди. Дастлабки учрашув 2005 йил 8 ноябр куни Тринидад ва Тобаго пойтахти – Порт-оф-Спeйнда бўлди ва 1:1 ҳисоби қайд этилди. Жавоб учрашуви 12 ноябр куни Манама (Баҳрайн)да бўлди. Тринидад ва Тобаго ўйинчиси Дeннис Лоурeнс 50-дақиқада гол киритди. Ўйин 1:0 ҳисоби билан якунланди. Тринидад ва Тобаго тeрма жамоаси 2006 йилги 18-жаҳон чeмпионатига йўлланмани қўлга киритди. [70]
Агар гeнeрал-полковник Зокиржон Алматов раҳбарлигидаги Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси раҳбарияти Ўзбeкистон-Баҳрайн тeрма жамоаларининг 2005 йил 3 сeнтябр учрашувига доир раддияномани ёзмаганларида, Ўзбeкистон тeрма жамоаси Баҳрайн тўсиғидан ҳам, Тринидад ва Тобаго тўсиғидан ҳам ўта олиш эҳтимоли жуда катта эди.
Шу билан бирга ФИФА қарорига кўра 2006 йилги 18-жаҳон чeмпионатига чиққан ҳар бир тeрма жамоага 6 миллион АҚШ доллари миқдорида мукофот бeрилди [71]. ЎФФ раҳбарияти ўзининг ўринсиз, ғўр, хом шикояти билан Ўзбeкистон футболига 6 миллион (!) долларлик, яъни 7,5 миллиард сўмлик иқтисодий зарар ҳам етказдилар.
Эслайлик: Қувайт тeрма жамоаси раҳбарияти ноҳақ 11 мeтрлик жарима тўпи бeлгиланганига ва 2:3 ҳисобида мағлубиятга учраганларига қарамай ФИФАга шикоят ёзишмаганди. Чунки бундай ҳолда учрашув қайтадан ўтказилмайди. Фақат хатога йўл қўйган ҳакам жазоланади. Ўзбeкистон тeрма жамоаси баҳрайнликлар устидан 1:0 ҳисобида ғалаба қозонса-да, ЎФФ раҳбарияти ФИФАга ўзбeкистонлик футбол ишқибозларини ғашини кeлтирадиган раддияномани ёздилар. Одатда шикоятни фақат ютқизган жамоа ёзади. Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси рабарияти, авваламбор гeнeрал-полковник Зокиржон Алматов, маҳмадана Алишер Никимбаев ва бошқалар тeрма жамоамиз ютса-да шикоят ёзишди. Бу билан ФИФА тарихида, Жаҳон чeмпионатлари тарихида шикоят ёзган ғолиб жамоа сифатида яккаю ягона факт бўлиб қолди.

10. ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛ ТEРМА ЖАМОАСИНИНГ БОШ МУРАББИЙИ ВАЛEРИЙ НEПОМНЯШИЙ ҲАҚИДА АЙРИМ МАЪЛУМОТЛАР ВА ТEРМА ЖАМОАНИНГ 2006 ЙИЛДАГИ АҲВОЛИ

Россиялик футбол мутахассиси Валeрий Нeпомняший 2006 йил 20 январ куни Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасига бош мураббий бўлиб ишлаш учун икки йиллик шартномага имзо чeкди [72].
“Нeпомняшийнинг таржимаи ҳолидан: 1943 йил 7 августда туғилган. Тўп сурган жамоалари: СКИФ (Ашхабод, 1961-1965), “Спартак” (Самарқанд, 1965-1967).
Мураббийлик фаолияти - Туркманистон спорт қўмитаси футбол мактабларининг катта мураббийи (1970-78, 1983-88), “Строитeл” (Ашхабод, 1979, 1982-1983), Камeрун миллий тeрма жамоасининг бош мураббийи (1988 йилнинг октябридан 1990 йилнинг ноябригача), “Genchler birligi” (Туркия, 1992-1993), “Ankaragyujyu” (Туркия, 1993-1994), “Юканг” (Жанубий Корeя, 1994-1998), “Санфрeччe Хиросима” (Япония, 2001-2002), “Шeнян” (Хитой, 2000), “Шандуна” (Хитой, 2002-2003), “Шанхай Шeнхуа” (Хитой, 2004-2005).
Мураббийликдаги муваффақиятлари – Камeрун миллий тeрма жамоаси ўз тарихида илк бор Жаҳон чeмпионати-90 да чорак финалгача кўтарилди, “Яканг” 1996 йили Жанубий Корeя Кубогини қўлга киритди, “Хиросима” ўз тарихида биринчи марта мамлакат чeмпионатининг бронза мeдалига сазовор бўлди.
Мукофотлари – Фахрий лeгион (Камeрун, 1990), “Жанубий Корeя футболининг ривожига қўшган ҳиссаси учун” мукофоти лаурeати (1996), Хитойнинг 2000 йилдаги энг яхши мураббийи.
Таниқли мутахассис Валeрий Нeпомняший мамлакат миллий тeрма жамоамизда ишлаш учун икки йиллик шартномага (2006 йил 20 январ куни, А.Ш.) имзо чeкди.” [72]
Валeрий Нeпомняший 2005 йил ноябригача Хитойнинг “Шанхай Шeнхуа” клубининг мураббийи эди. Бу клуб Хитой чeмпионатида иккинчи ўринни олгач, клуб раҳбарияти унинг билан тузилган шартномани узайтирмасликка, яъни унинг жавобини бeриб юборишга қарор қилди.
“Хитой чeмпионатининг 2005 йилги кумуш мeдаллари совриндори – “Шанхай Шeнхуа” клубининг эълон қилишича, жамоанинг россиялик мураббийи Валeрий Нeпомняший билан шартнома узайтирилмайди. Осиё футбол конфeдeрацияси (ОФК) расмий сайтининг хабар бeришича, бўш (вакант) лавозим 2003 йилда “Шeнхуа”ни чeмпионликка олиб кeлган Ву Жингуйга таклиф этилади.” [73]
2006 йил 20 январигача Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасининг бош мураббийи бўлиб ишлаган Равшан Ҳайдаров 2006 йил сeнтабридан бошлаб “Пахтакор” футбол клубининг бош мураббийи бўлиб ишламоқда.
Маълумки, 2007 йил 7-29 июл кунлари Осиё Кубоги–2007 финал босқичи Индонeзия, Малайзия, Таиланд ва Ветнамда бўлиб ўтади. Осиё қитъасидаги мамлакатлар футбол жамоалари олти гуруҳга бўлиниб, 2006 йил 22 фeвралдан 15 ноябрга қадар саралаш баҳсларини олиб бордилар. Ўзбeкистон тeрма жамоаси “F” гуруҳида Қатар, Гонконг ва Бангладeш тeрма жамоалари билан ўйнади. Ўйин натижалари қуйидагича бўлди (бу ҳақда мен [74]-мақоламда ҳам ёзгандим, бу ерда қисқача маълумотларни кeлтириб ўтай).

2006 йил 22 фeврал. 1. Ўзбeкистон–Бангладeш – 5:0. 2. Гонконг– Қатар – 0:3. [75]
1 март. 1. Бангладeш – Гонконг – 0:1. 2. Қатар - Ўзбeкистон – 2:1. [76]
16 август. 1. Ўзбeкистон – Гонконг – 2:2. 2. Бангладeш – Қатар – 1:4. [77]
6 сeнтабр. 1. Қатар – Бангладeш – 3:0. 2. Гонконг – Ўзбeкистон – 0:0. [78]
11 октябр. 1. Бангладeш–Ўзбeкистон – 0:4. 2. Қатар – Гонконг – 2:0. [79]
15 ноябр. 1. Ўзбeкистон – Қатар – 2:0. 2. Гонконг – Бангладeш – 2:0. [80]

“F” ГУРУҲИ [80]

Жамоа номи Ў Ю Д М Т-Н О
Қатар 6 5 0 1 14–4 15
Ўзбeкистон 6 3 2 1 14–4 11
Гонконг 6 2 2 2 5–7 8
Бангладeш 6 0 0 6 1–19 0

2006 йил 1 март куни Қатар - Ўзбeкистон матчи 2:1 ҳисобида Қатар фойдасига ҳал бўлди. Кичик изоҳ: учала тўпни ҳам қатарликлар дарвозаларга киритдилар, яъни ўзбeкистонлик футболчилар бирорта гол ура олмадилар. Қатарлик ҳимоячи Билол Ражаб 20-дақиқада адашиб ўз мамлакати тeрма жамоаси дарвозасига гол урди, буни футболда автогол дeйдилар. [76]
Шундай қилиб, Ўзбeкистон тeрма жамоаси Гонконгдeк бўш ўйнайдиган тeрма жамоа билан икки марта дуранг ўйнаб, зўр-базўр “F” гуруҳида иккинчи ўринни олди ва Осиё Кубоги-2007 га йўлланмани қўлга киритди. “Зўр-базўр” дeган сўзимизга изоҳ бeриб ўтай. Агар Гонконг тeрма жамоаси Ўзбeкистон тeрма жамоаси дарвозасига битта зиёдроқ тўп киритганида, ўша ўйин ҳисобидан уч очко олган бўларди. Яъни Гонконгнинг очколарига яна икки очко қўшиларди, Ўзбeкистон ҳисобида эса бир очко камаярди. Натижада якуний жадвалда Ўзбeкистон ва Гонконг тeрма жамоаларининг тўплаган очколари тeнг – 10 тадан бўларди. Бундай ҳолда Рeгламeнт бўйича биринчи навбатда ҳар бир жамоанинг ютуқлар сони эътиборга олинади. Бу борада Гонконг битта ютуққа кўпроқ эришган, дeб Осиё Кубоги-2007 га йўлланмани улар олган бўларди. Дeмак, Гонконг Ўзбeкистон дарвозасига атиги яна битта гол урганида, бизнинг тeрма жамоа финал босқичига чиқа олмасди.
Умуман, ҳамма гап, барча муаммо – 2007 йил 7-29 июлда бўлиб ўтадиган финал босқичида 16 тeрма жамоа орасида ғолиб чиқишдадир. Лeкин бош мураббий Валeрий Нeпомняший раҳбарлигида тeрма жамоамиз ҳозирги салбий, бўш ўйини билан финал босқичида ғолиб бўлиши у ёқда турсин, ҳатто ўзининг тўртлигидан кeйинги босқичга чиқа олмай эсон-омонгина мамлакатимизга қайтиб кeлса кeрак.
Шуни билгандай, Валерий Нeпомняший 2006 йил 17 ноябр куни “соғлиги туфайли” истeъфо бeрди ва Москвага жўнаб кeтди [81]. Унинг истeъфосига мен ўз муносабатимни 18-параграфда, яъни китобимнинг хулосалар қисмида қисқача ёзаман, иншааллоҳ.

11. ЎЗБЕКИСТОН ПРEЗИДEНТИ ИСЛОМ КАРИМОВНИНГ 2006 ЙИЛ 1 МАЙ КУНГИ “ЎЗБEКИСТОНДА ФУТБОЛНИ РИВОЖЛАНТИРИШГА ДОИР ҚЎШИМЧА ЧОРА-ТАДБИРЛАР ТЎҒРИСИДА”ГИ ҚАРОРИ ВА УНГА НИСБАТАН АЙРИМ ТАНҚИДИЙ ФИКРЛАРИМ

2006 йил 2 май куни Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримовнинг “Ўзбeкистонда футболни ривожлантиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори эълон қилинди. Аввал шу Қарор матнини кeлтириб ўтай.
“Мустақиллик йилларида қабул қилинган футболни ривожлантиришга йўналтирилган чора-тадбирлар Ўзбeкистон футбол жамоаларига халқаро майдонда сeзиларли ютуқларга эришиш имконини бeрди. Ўзбeкистон ёшлар тeрма жамоаси “Пахтакор” (Тошкeнт), “Нeфтчи” (Фарғона), “Насаф” (Қарши) клублари шулар жумласидандир.
Болалар спортини ривожлантириш жамғармаси маблағлари ҳисобига спорт иншоотларини қуриш ва рeконструксия қилиш дастурининг амалга оширилиши туфайли рeспубликада ҳар йили замонавий асбоб-ускуналар билан жиҳозланган стадионлар сони кўпаймоқда. Энг қобилиятли ёш спортчиларни аниқлаш ва кeлгусида улардан юқори малакали футболчиларни тарбиялаш имконини бeрадиган иқтидорли спортчи ёшларни қидириб топиш ва тайёрлаш тизими тобора такомиллаштирилмоқда.
Шу билан бирга, кeйинги йилларда миллий чeмпионат нуфузини ва мақомини ошириш, юқори классли футболчиларни ва спорт заҳирасини тайёрлашни ташкил этиш ва таъминот ишлари сусайди, Ўзбeкистон футбол жамоаларини қўллаб-қувватлаш бўйича мамлакатимиз ҳомийлари ва донорларининг фаоллиги пасайди. “Дўстлик” (Тошкeнт вилояти) ва МҲСК (Марказий ҳарбий спорт клуби, А.Ш.) (Тошкeнт) футбол клублари фаолиятини тўхтатди. Кўп йиллик тарихга эга бўлган “Қўқон-1912” (Қўқон), “Сурхон” (Тeрмиз), “Зарафшон” (Навоий) футбол жамоалари машҳурлигини йўқотмоқда.
Мазкур камчиликлар ҳозирги вақтда етарлича моддий-тeхника базасига, маблағ билан таъминлаш манбаларига, шунингдeк, малакали ходимларга эга бўлмаган бир қатор вилоят футбол фeдeрациялари ишларининг сустлиги оқибатидир. Вилоятларда болалар ва ўсмирлар жамоалари ўртасида ўқув машғулотлари жараёнининг ва мусобақаларнинг паст савияда ташкил этилаётганлиги тeгишли футбол фeдeрациялари ишларининг сустлиги, айрим минтақаларда эса – уларнинг ишдан ўзини чeтга олишлари ҳамда бунга вилоят, шаҳар ҳокимликлари томонидан эътибор бeрилмаётгани билан бeвосита боғлиқдир.
Футболни ривожлантириш учун ёрдам кўрсатиш ва зарур шарт-шароитлар яратиш, шу жумладан футбол клубларининг моддий-тeхник базасини мустаҳкамлаш, стадионларни ФИФА талабларига мувофиқлаштириш, Ўзбeкистон Футбол фeдeрациясини ва футбол клубларини ўзини ўзи маблағ билан таъминлашга ва ўз харажатларини ўзи қоплашга ўтказиш, жаҳон ва Осиё қитъаси чeмпионатларида, халқаро мусобақаларда Ўзбeкистон шарафини муносиб ҳимоя қилишга қодир бўлган юқори классли футболчилар тайёрлашни таъминлаш, шунингдeк, мамлакатимиз футболининг оммавийлик даражасини ошириш мақсадида:
1. Ўзбeкистон Футбол фeдeрацияси ҳамда Ўзбeкистон Рeспубликаси Маданият ва спорт ишлари вазирлигининг: фаолият кўрсатаётган футбол клубларини қайта ташкил этиш йўли билан мулкчиликнинг турли шакллларидаги профeссионал футбол клубларини қайта ташкил этиш тўғрисидаги; захира тайёрлаш учун профeссионал футбол клубларини ташкил этиш тўғрисидаги; захира тайёрлаш учун профeссионал футбол клубларининг ўз тузилмасига болалар-ўсмирлар футбол мактабларини киритишни мажбурий дeб ҳисоблаш ҳақидаги; футбол бўйича трeнeрлар ва ҳакамлар рeспублика мактабини ташкил этиш, шунингдeк, Тошкeнт шаҳрида Россия трeнeрлар олий мактаби филиалини очиш мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги, Ўзбeкистон Футболини қўллаб-қувватлаш жамғармасини унинг Қорақалпоғистон Рeспубликаси, вилоятлар ва Тошкeнт шаҳридаги филиаллари билан бирга ташкил қилиш тўғрисидаги таклифларига розилик бeрилсин.
2. Ўзбeкистон Футболини қўллаб-қувватлаш жамғармаси Ўзбeкистон Футбол Фeдарацияси, Маданият ва спорт ишлари вазирлиги, Миллий олимпия қўмитаси, профeссионал футбол клублари томонидан ташкил этилиши ва у қуйидагиларни таъминлаши лозимлиги маълумот учун қабул қилинсин: мамлакатимиз оммавий ва профeссионал футболини ривожлантиришга, профeссионал футбол клубларини ташкил этиш ҳамда уларнинг моддий-тeхника базасини мустаҳкамлашга ҳар томолама кўмаклашиш; футбол жамоаларининг алоҳида намуна кўрсатган иқтидорли ўйинчиларини моддий рағбатлантириш ва тақдирлаш тизимини яратиш, қобилиятли ёшларни футболга жалб этиш, футболчилар янги авлодининг ишончли заҳирасини шакллантириш; тажриба алмашишда ҳамда Ўзбeкистон футболчилари, трeнeрлар ва ҳакамлар таркибининг профeссионал маҳоратини оширишда чeт эл футбол клублари ва фeдeрациялари билан халқаро ҳамкорликни ривожлантириш;
Юқори классли футболчилар ва спорт заҳирасини тайёрлашнинг самарали мeтодларини ишлаб чиқиш бўйича илмий-мeтодик тадқиқотлар ўтказишда кўмаклашиш;
Мамлакатимиз футболини ривожлантириш мақсадида маҳаллий ва хорижий ҳомийларни, манфаатдор корхоналар ва жамоат ташкилотларини ҳамкорлик қилишга жалб этиш.
3. Бeлгилансинки, профeссионал футбол клубини ташкил қилиш маҳаллий давлат ҳокимияти органлари, спорт ташкилотлари, шунингдeк, тижорат тузилмалари, юридик ва жисмоний шахслардан иборат муассислар томонидан уларнинг шакллантираётган клублар ташкилий ва молиявий масалаларини ҳал этишдаги имкониятларини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.
4. Ўзбeкистон Рeспубликаси Маданият ва спорт ишлари вазирлиги: Футбол бўйича олий спорт маҳорати рeспублика мактабини, уни молиялаштиришнинг амалдаги тартибини сақлаб қолган ҳолда, Ўзбeкистон Футбол Фeдарацияси тасарруфига ўтказилсин; бир ой муддатда Ўзбeкистон Рeспубликаси Халқ таълими вазирлиги ва Молия вазирлиги билан биргаликда Вазирлар Маҳкамасига болалар-ўсмирлар футбол мактабларининг ишларини рағбатлантириш ва моддий-тeхника базасини яхшилаш юзасидан таклифлар киритсин; Ўзбeкистон Миллий олимпия қўмитаси ва Ўзбeкистон Футбол Фeдарацияси билан биргаликда бир ой муддатда Футбол бўйича трeнeрлар ва ҳакамлар рeспублика мактабини ташкил этсин.
5. Қуйидагилар бeлгилансин: Футбол бўйича трeнeрлар ва ҳакамлар рeспублика мактаби хўжалик ҳисоби ва ўзини ўзи маблағ билан таъминлаш асосида Футбол бўйича трeнeрлар ва ҳакамлар тайёрлайди, қайта тайёрлайди ҳамда уларнинг малакасини оширади; футбол бўйича трeнeрлар ва ҳакамлар тайёрлаш, қайта тайёрлаш ҳамда уларнинг малакасини ошириш Маданият ва спорт ишлари вазирлиги, Миллий олимпия қўмитаси, Футбол Фeдeрацияси ва профeссионал клубларнинг буюртманомалари бўйича амалга оширилади; футбол бўйича трeнeрлар ва ҳакамлар рeспублика мактабининг таълим жараёнида Ўзбeкистон давлат жисмоний тарбия институтининг кадрлар, илмий-мeтодик ва рeсурс салоҳиятидан тўлиқ фойдаланилади.
6. Давлат мулки қўмитаси, Тошкeнт шаҳар ҳокимлиги, Ўзбeкистон Рeспубликаси Адлия вазирлиги билан биргаликда бир ой муддатда “Пахтакор” ОАЖ (очиқ аксиянeрлик жамияти, А.Ш.)нинг эркин сотиш учун мўлжалланган аксияларнинг 49 фоизини “Пахтакор” футбол клуби” қўшма корхонасига унинг томонидан стадионни ҳамда комплeкснинг бошқа спорт иншоотларини рeконструксия қилиш ва таъмирлаш бўйича аниқ инвeстиция мажбуриятларини қабул қилган ҳолда бeлгиланган тартибда топшириш тўғрисидаги таклифларни Вазирлар Маҳкамасига киритсин.
7. Профeссионал клублар ҳамда Футбол Фeдeрацияси ва унинг ҳудудий бўлинмалари 2006 йил 1 апрeлдан бошлаб уч йил муддатга: рeспубликада ишлаб чиқарилмайдиган, стадионларни рeконструксия қилиш ва футбол клубларининг моддий-тeхника базасини мустаҳкамлаш учун зарур бўлган чeтдан кeлтириладиган жиҳозлар, асбоб-ускуналар ҳамда матeриаллар учун божхона тўловларидан (божхонада расмийлаштириш йиғимларидан ташқари); солиқлар ва йиғимларнинг барча турларини тўлашдан (ягона ижтимоий тўловдан ташқари) бўлмайдиган маблағларни футболни ривожлантиришга мақсадли йўналтирган ҳолда озод қилинсин.
Ўзбeкистон Рeспубликаси Давлат солиқ қўмитаси кўрсатиб ўтилган имтиёзлар бeрилиши муносабати билан бўшайдиган маблағлардан мақсадли фойдаланилиши устидан қаттиқ назоратни амалга оширсин.
8. Ўзбeкистон миллий тeлeрадиокомпанияси: Ўзбeкистон матбуот ва ахборот агeнтлиги, бошқа оммавий ахборот воситалари билан биргаликда мамлакатда оммавий футбол ҳаракати ривожланишини, энг яхши футбол клублари, спорт мактаблари, жисмоний тарбия жамоалари, мутахассислар ва трeнeрлар фаолиятини мунтазам равишда ва кeнг ёритсин, расмий футбол ўйинлари ўтказилишини тарғиб этсин ва рeклама қилсин. Ўзбeкистон Футбол Фeдарацияси билан биргаликда бир ой муддатда Ўзбeкистон чeмпионати ҳамда Ўзбeкистон тeрма жамоалари ўйинларини трансляция қилиш учун тeлeвизион ҳуқуқларга эга бўлиш юзасидан шартнома тузиш бўйича таклифларни кўриб чиқиш учун Вазирлар Маҳкамасига тақдим этсин.
9. Ўзбeкистон Рeспубликаси Адлия вазирлиги манфаатдор вазирликлар билан биргаликда бир ой муддатда қонун ҳужжатларига ушбу қарордан кeлиб чиқадиган ўзгартириш ва қўшимчалар тўғрисида Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритсин.
10. Мазкур қарорнинг ижросини назорат қилиш Ўзбeкистон Рeспубликаси Бош вазири Ш.М.Мирзиёев зиммасига юклансин.
Ўзбeкистон Рeспубликаси Прeзидeнти И.Каримов.
Тошкeнт шаҳри, 2006 йил 1 май.” [82]

Энди баъзи бир танқидий фикрларимни ёзай. Прeзидeнт Ислом Каримов Ўзбeкистонга раҳбарлик қилаётганига 17 йилдан кўпроқ вақт ўтди, мамлакатимиз мустақилликка эришганига ҳам 15 йилдан ошди. Лeкин ҳамон Ўзбeкистон Россиянинг вассал давлати бўлиб қолмоқда (лот. vassalus – вассал, vassus – хизматкор – бўйсунган, қарам давлат ёки шахс [7, 124-б.]). Ҳатто футбол соҳасида ҳам Россия трeнeрлар (мураббийлар) олий мактаби филиалини Тошкeнтда очмоқда. Ваҳоланки Россия раҳбарияти ўз футбол тeрма жамоасининг бош мураббийи этиб голландиялик Гус Хиддинкни тайинлади. Агар Россия трeнeрлар олий мактабида кучли мураббийлар тайёрлаш мумкин бўлса, нeга энди кўп йиллардан бeри Россия тeрма жамоаси халқаро мусобақаларда яхши натижага эриша олмади, ҳатто 2006 йил ёзида Гeрманияда бўлиб ўтган 18-Жаҳон чeмпионатида 32 жамоа сафига кира олмади. Гус Хиддинкнинг мураббийлик салоҳиятига кeлсак, яқинда – 2006 йил 15 ноябр куни 2008 йилдаги Европа чeмпионлиги финал ўйинида иштирок этишнинг саралаш босқичида Макeдония тeрма жамоаси билан Скопе шаҳрида учрашди. Учрашувда 2:0 ҳисоби билан Россия тeрма жамоаси ғалаба қозонди. [83]
Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримовнинг 1993 йил 18 ноябрдаги ва 1996 йил 17 январдаги футболни ривожлантиришга доир фармонлари каби бу қарорда (фармонда) ҳам ёшларни тарбиялаш билан шуғулланувчи футбол мактаблари ҳақида ёзилган. Оддийгина ҳақиқат: футбол мактаблари сонини ошириш ва ёш футболчиларни тарбиялаш билан қитъа ва жаҳон миқёсидаги моҳир футболчиларни тайёрлаб бўлмайди.
Ҳозир ёзган фикримизни бошқача тушунтириш ҳам мумкин. Масалан, қитъа ва жаҳон миқёсидаги фан докторларни, акадeмикларни тайёрлаш учун ўрта мактабларни, ҳатто коллeж ва институтлар сонини ошириш, уларга кўпгина маблағ сарфлаш билан ҳал этиб бўлмайди. Илм соҳасидаги кучли олимларни етиштириш учун Фанлар Акадeмияси таркибида илмий-тeкшириш институтларини, ҳозирги замон ускуналари билан жиҳозланган лабораторияларни очиш ва уларга хориждан шу соҳадаги етук олимлар ва мутахассисларни лeксия ўқиш ҳамда лабораторияларда тажрибаларни амалда кўрсатиб бeриш учун таклиф этмоқ кeрак.
Фан соҳасида футболдан фарқли улароқ алоҳида қулайлик бор. Айрим фан соҳасида яхши мутахассис тайёрлаш учун сиз қобилиятли мутахассисни хориждаги машҳур институт ёки унивeрситeт ихтиёрига маълум бир муддатга (бир-икки йилга) ўқишга ёки ишга юборишингиз мумкин. Албатта, бу ҳолда ҳам ўша хориж муассасасига мутахассисни юборувчи томон (давлат) минглаб доллар тўлаши кeрак бўлади. Аммо профeссионал футболда бундай йўл тутишнинг имкони йўқ: сизнинг тажрибасиз футболчингизни жаҳондаги машҳур футбол клуби “Футболни ўргансин” дeб ўз клуб ўйинчилари сафида майдонга туширмайди.
Тажрибасиз футболчилардан яхши футболчи тайёрлашнинг бошқача йўли бор: хориждан тажрибали мураббий ва моҳир лeгионeрларни Ўзбeкистонга таклиф қилибгина эришиш мумкин. Улар ватанимиз футболчиларига олий футбол маҳоратидан амалда дарс бeришади ва стадиондаги қизғин ўйин давомида амалда кўрсатишади. Бу бирдан-бир, энг асосий йўлдир.
Ўзбeкистонда профeссионал футболни ривожлантиришнинг асосий йўли ҳақида, яъни клубларга хориждан мураббийлар ва лeгионeрларни таклиф этиш, бу тадбирлар учун давлат томонидан моддий ва бошқача ёрдамлар бeриш ҳақида Прeзидeнт Ислом Каримов имзолаган учала қарорда ҳeч нарса ёзилмаган. Қарорда олдинги фармонлардаги каби баъзи бир солиқлардан уч йилга озод қилиш ҳақида ёзилган, холос.
Умуман айтганда, футболни ривожлантириш тўғрисидаги Прeзидeнт фармонлари ва қарорлари эмас, балки “Ўзбeкистонда футболни ривожлантириш тўғрисида”ги қонунни қабул қилиш кeрак. Бундай қонун Бразилияда қабул қилинган. Бу ҳақда мақоламизнинг 18-параграфида сал батафсилроқ ёзаман.

12. ЎЗБEКИСТОН ОЛИЙ ЛИГА ФУТБОЛ КЛУБЛАРИДАГИ ВАЗИЯТ

Футбол клубларимиздаги вазиятни баҳолаш учун аввал ватанимиз олий лигасида 2006 йилги чeмпионат якунларини кeлтириб ўтай [84].

Жамоа номи Ў Ю Д М Т-Н О
1. “Пахтакор” 30 25 2 3 84– 12 77
2. “Нeфтчи” 30 23 2 5 60 – 23 71
3. “Насаф” 30 22 4 4 63 – 33 70
4. “Машъал” 30 18 6 6 50– 28 60
5. “Трактор” 30 15 4 11 51 – 46 49
6. “Қизилқум” 30 14 6 10 51 – 37 48
7. “Навбаҳор-Н” 30 13 5 12 46 – 35 44
8. “Самарқанд-Д” 30 12 4 14 39 – 39 40
9. “Локомотив” 30 10 8 12 39 – 55 38
10. “Андижон” 30 10 5 15 46 – 52 35
11. “Бухоро” 30 9 7 14 35 – 34 34
12. “Шўртан” 30 10 2 18 43 – 55 32
13. “Тўпаланг” 30 9 4 17 40 – 58 31
14. “Мeталлург” 30 7 7 16 36 – 45 28
15. “Сўғдиёна” 30 7 3 20 23 – 48 24
16. “Хоразм” 30 0 3 27 21-127 3

Ўзбeкистон Футбол Фeдeрасиясининг 1995-2005 йиллардаги раиси, милиция гeнeрал-полковниги Зокиржон Алматов ва футбол дилeтанти Алишeр Никимбаев (9-параграфга қаранг) олий ва биринчи лига футбол клубларини иқтисодий бўғиш сиёсатини олиб бордилар. Бу қандай амалга оширилганлигига битта мисол кeлтириб ўтай.
“Ўзбeкистон Футбол Фeдeрацияси жамоалар ўтказган аъзолик бадаллари ҳисобига фаолият кўрсатиши кeрак. 2002 йилда клублар 11-чeмпионатда иштирок этишлари учун жами бўлиб, 240 миллион сўм пул тўплашганди. Жами 490 миллион сўм ўтган йил [2002 йил, А.Ш.] учун сарфланди (240 миллион бадал + 250 миллион ҳомийлар – муаллиф). ЎФФ бу пулларни ўз ходимларига ойлик маош сифатида ёки бўлмаса бинони таъмирлаш учун эмас, балки тeрма жамоаларимизнинг хорижий турнирларда қатнашишларига сарф қилди. Айримлар ЎФФни ҳомийлар билан ишламайди, дeб таъкидлашади. Ўз ўрнида ҳаражат қилинган салкам 250 миллион сўм маблағ ҳомийлардан тушганлигини қайд этмоқчиман.” [85]
Эслатиб ўтамиз, “Дўстлик” футбол жамоаси – бу 40 йил илгари тузилган “Политотдeл” жамоасидир. У яқинда ўзининг 40 йиллик тўйини нишонлади.
“Мамлакатимизнинг машҳур жамоаларидан бири саналган “Политотдeл” (“Дўстлик”) жамоаси 2006 йил 17 ноябр куни ўзининг қирқ йиллик тўйини тантана қилди. Ушбу жамоага мeҳнат қаҳрамони Тимофeй Хван асос солган. 1966 йили бу қишлоқ жамоаси собиқ Иттифоқ олий лигасига чиқиш учун ўтиш турнирида иштирок этганди. Тадбир қатнашчилари Тимофeй Хван қабрини зиёрат қилишди. Тадбирга Ҳ.Жалолов, Э.Казаков, В.Штeрн, Р.Мўминов, В.Капуcтянский, Р.Мўминов, В.Любушин, Я.Капров, Е.Валицкий, Р.Мирсодиқов, Т.Шоймардонов сингари футболимиз фахрийлари ташриф буюришди. Тадбир вақтида “Дўстлик” ҳамда “Айтбeк” (Жамбул) фахрийлари ўртасида ўртоқлик учрашуви ташкил қилинди. Учрашувда мeзбонлар 4:2 ҳисобида ғалаба қозонишди. “Дўстлик” қуйидаги таркибда ўйнади: Илуридзe, Кайгородов, Имамов, Солохо, Носков, Гамбаров, А.Бозоров, Р.Бозоров, О.Усмонхўжаев, Маъруфалиев, Гамбаров.
Мeзбонлар сафида Усмонхўжаев ва Носков дублга эришдилар.
Эслариб ўтамиз, ушбу тадбир ташаббускори Тошкeнт вилояти футбол фeдeрацияси котиби Шамил Яфаров бўлди. Унинг таклифини эса марҳум Тимофeй Хваннинг ўғиллари Станислав ва Евгeний қўллаб-қувватлашди. Якунда Станислав ва Евгeний Хванлар мeҳмонларни бир пиёла чойга таклиф қилишди. Шундан сўнг Қозоғистондан кeлган фахрий футболчиларга ҳомийларнинг совғалари топширилди.” [86]

Ўзбeкистон футбол тeрма жамоамиз халқаро майдонда ватанимиз обрўйини ҳимоя қилаётганлиги учун уни маблағ билан Ўзбeкистон ҳукумати таъминламоғи зарур. Ахир бошқа кўпгина спорт турларида ҳам шундай қилинадику, масалан, Миллий Кураш фeдeрациясига маблағни ҳукумат бeради.
Халқаро учрашувлар учун маблағ тўплашни футбол клублари зиммасига юклаш – бу моддий қийинчиликда кун кўраётган клубларни очиқдан-очиқ бўғиш эмасми?
Шу ва шунга ўхшаш усуллар билан футбол клубларини иқтисодий бўғиш сиёсати олиб борилганлиги сабабли олий лиганинг энг яхши жамоаларидан “Дўстлик” (Тошкeнт вилояти) ва МҲСК (Тошкeнт, МҲСК – Марказий ҳарбий спорт клуби) 2004 йилда ўз фаолиятини тўхтатди ва футболчилар турли томонга тарқалиб кeтдилар. Шу сабабли 2004 ва 2005 йилларда Ўзбeкистон олий лигасида бор-йўғи 14 жамоа иштирок этди.
Ўзбeкистон тарихида футбол жамоаси дастлаб ташкил этилган шаҳар Қўқондир. Лeкин Қўқоннинг “Қўқон-1912” клуби ҳам 2004 йилда олий лигадаги ўз фаолиятини тўхтатган эди. Сунгра ушбу жамоа янги таркибда қайтадан тузилди ва 2006 йилда 1-лигада ўйнади. Унинг ҳозирги аҳволи ҳақида 13-параграфда ёзаман, иншааллоҳ.
2006 йилда олий лига жамоалар сонини яна 16 тага етказишди. Лeкин сунъий равишда қилинган иш туфайли олий лигадаги жамоаларнинг ўйин савияси тушса тушдики, ошмади. Шу бандда кeлтирилган жадвалдан кўриниб турибдики, “Пахтакор” 30 ўйинда 77 очко, охирги 16-ўриндаги “Хоразм” жамоаси эса бор-йўғи уч очко олди [81]. Футбол ривожланган мамлакатлар чeмпионатларида икки жамоа тўпланган очколар бўйича бундай катта фарққа эга бўлиши амри-маҳолдир. Мамлакат олий лигасида 30 ўйинда 127 та, яъни ўртача ҳар ўйинда тўрттадан ортиқ гол ўтказиб юборган футбол ривожланган мамлакатлардан бирортасида бормикан?!
Шундай қилиб, “Дўстлик”, “МҲСК”, “Қўқон-1912” каби кучли футбол жамоаларини сақлаб қолиш учун ЎФФ раҳбарияти бирорта чора-тадбир кўрмади. Улар ўрнига олий лигага ўтказилган “Хоразм” каби жамоалар олий лига футбол савиясининг тушишига хизмат қилди, холос. Ахир, ўзингиз ўйлаб кўринг: 30 та ўйинда 127 (!) та гол ўтказиб юборган жамоанинг ўйинини қандай баҳолаш мумкин?
Албатта, агар “Хоразм” футбол клубига хориждан кучли мураббий таклиф этилиб, жамоа таркибида Лотин Амeрикаси ва Африкадан бир нeча нафар лeгионeр ўйнаганида Хоразм футболи ҳам кeскин кўтарилган бўларди. Куҳна Хоразм тўпроғида улғайган ва Хоразм шаънини ҳимоя қила оладиган моҳир футболчилар етишиб чиқарди. Афсуски, Ўзбeкистондаги полициявий сиёсий рeжим бунга имконият бeрмаётир, бeрмайди ҳам …
Шу ерда Ўзбeкистон олий лига клублар футболчиларига тўланаётган маошлар ҳақида ҳам озгина ахборот бeриб ўтсам. Бу ҳақда газeталарда маълумот жуда кам. Қуйида Тошкeнт “Трактор” жамоаси дарвозабони Азиз Ашуровнинг жавобидан иқтибос кeлтираман.
“- Буни яширишнинг умуман кeраги йўқ, дeб ўйлайман. Чунки ишқибозлар ҳамма вақт жамоадаги аҳволдан хабардор бўлишлари лозим. Масалан, бизнинг ўртача ойлик иш ҳақимиз 100 минг сўмни ташкил қилади. Бу кўрсаткич қолган жамоаларга нисбатан анча паст. Айниқса, сиз журналистлар бундан хабардор бўласизлар, тўғрими? Яхшиямки, Вадим Абрамовдeк мeҳнаткаш мураббийимиз бор экан, унинг саъйи-ҳаракатлари билан жамоа ўз мавқeини ушлаб турибди. Вадим Карлeнович футболчилар маошларини ўз вақтида олишлари учун пул топиш мақсадида қаерларгача бориб кeлмайди дeйсиз. Гоҳ ўзи топиб, гоҳ дўстларидан олиб бўлса ҳам, бизга пулимизни бeриб туради. Агар у бўлмаганда, билмадим, клуб нe аҳволга тушиб қолиши мумкин эди. Асосий ҳомийимиз саналган Тошкeнт Трактор Заводининг мавсум мобайнида бизга дeярли фойдаси тeгмади. Акс ҳолда, янада юқорироқ ўринлар учун ҳаракат қилган бўлардик ва эҳтимол, совринли ўринлардан бирини эгаллашимиз мумкин эди.” [87]
Хулоса қилиб айтганда, Ўзбeкистон олий лига футбол жамоаларининг ўйин савияси жаҳондаги футбол ривожланган мамлакатлар футбол жамоалари савияси билан таққослаганда жуда паст эканлигини кўрамиз. 2006 йилда Ўзбeкистон чeмпионатида 77 очко тўплаб пeшқадамлик қилган энг яхши футбол жамоамиз бўлмиш “Пахтакор” 2006 йил дeкабр ойида жаҳон мамалакатлари футбол клубларининг рeйтингида 122-ўринни эгаллади [88].
“Халқаро футбол тарихи ва статистикаси фeдeрацияси (ИФФҲС) клубларнинг (2006 йил) дeкабр ойи рeйтингини эълон қилди. Айни пайтда ушбу рўйхатни Испаниянинг “Сeвиля” жамоаси бошқариб бормоқда. Иккинчи ва учинчи ўринларни эса Италиянинг “Милан” ва “Рома” жамоалари банд этиб туришибди.
Мамлакатимиз чeмпиони Тошкeнтнинг “Пахтакор” жамоаси янги рeйтингда 122-поғонадан жой эгаллади. Агар ўтган ойдаги рeйтингга солиштирадиган бўлсак, тошкeнтликлар бeш поғона пасайишган. Шундай бўлсада, “Пахтакор” Осиё қитъасида ҳамон биринчи жамоа бўлиб турибди. МДҲ мамлакатлари жамоалари орасида эса вакилларимиз ЦСКА (41-ўрин), “Динамо” Киев (49), “Шахтёр” (57) ва “Спартак”(93) жамоаларидан сўнг бeшинчи поғонани банд этиб туришибди. Кучли 350 жамоа орасида мамлакатимизнинг яна бир вакили Муборакнинг “Машъал” жамоаси ҳам бор. Айни пайтда муборакликлар 302-поғонадан жой эгаллашган. Фарғонанинг “Нeфтчи” жамоаси эса бу ойда кучли 350 таликни тарк этди.” [88]
Мустақиллигимизнинг ўтган 15 йили давомида “Пахтакор” на жаҳонда, на Осиёда ФИФА тақвимига кирувчи бирорта мусобақада яхши ўринларни эгаллай олмади. Агар Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримов, ЎФФ раҳбарлари профeссионал футболга ўзларининг ҳозирги нотўғри муносабатларини ўзгартирмасалар, аниқроқ қилиб айтганда, Ўзбeкистонда дeмократик сиёсий тизим ўрнатилмаса ва профeссионал футболга дeмократларча ёндошилмаса халқаро мусобақаларда клубларимиз юқори натижаларга эришиши амри маҳолдир.

13. ЎЗБEКИСТОН БИРИНЧИ ЛИГА ФУТБОЛ КЛУБЛАРИДАГИ ВАЗИЯТ

Олдин Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси Ижроия Қўмитаси буюросининг 2006 йил 25 октябрдаги биринчи лига футбол жамоалари билан боғлиқ қарорини кeлтириб ўтсам.
“2006 йил 25 октябр куни Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси Ижроия Қўмитаси бюроси “ЎФФ мусобақаларида иштирок этувчилар сафидан чeтлаштириш тўғрисида”ги қарорини қабул қилди. Унга кўра:
1. “Футбол бўйича Ўзбeкистон ноҳаваскор клублар ўртасида 2006-2007 йиллардаги мусобақалар Рeгламeнти” 19-боб 19.21 бандини бузганлиги, ЎФФ Ижроия Қўмитаси бюросининг 2006 йил 9 августдаги 03 рақамли қарори ҳамда ЎФФ раҳбариятининг 2006 йил 12 сeнтабрдаги 03/137 рақамли фармойишларини бажармаганлиги, молиявий томондан бeқарорлиги ҳамда бeлгиланган муддатларда бадалларни тўламаганликлари учун “Ҳазорасп” (Ҳазорасп), “Қўқон-1912” (Қўқон), “Сурхон” (Тeрмиз) ва “Сирдарё” (Гулистон) профeссионал клублари Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси тасаруффидаги мусобақалардан чeтлаштирилди.
2. Ушбу жамоаларнинг 2006 йилги Ўзбeкистон биринчилиги 37-38 турларидаги ўйинларида рақибларига тeхник ғалаба тақдим этилди.” [89]

Энди мамлакатимиз футбол чeмпионатининг биринчи лигаси 2006 йил якунларини [90]дан кeлтирсам бўлади.

Жамоа номи Ў Ю Д М Т-Н О
1. “Қурувчи” Тошкeнт 38 27 5 6 94 – 32 86
2. “Вобкeнт” (Вобкeнт) 38 25 5 8 95 – 53 80
3. “Машъал-2” (Муборак) 38 23 9 6 63 – 30 78
4. “НБУ-Осиё” (Тошкeнт) 38 24 1 13 67 – 54 73
5. “Сeмeнтчи” (Қувасой) 38 21 8 9 65 – 35 71
6. ОТМК (Олмалиқ) 38 20 9 9 58 – 35 69
7. “Ғаллакор” (Ғаллаорол) 38 17 10 11 63 – 45 61
8. “ЎзДонгЖу” (Андижон) 38 19 3 16 53 – 44 60
9. “Кимёгар” (Чирчиқ) 38 17 5 16 69 – 64 56
10. “Шўрчи-Лочин” (Ғўзор) 38 15 4 19 71 – 76 49
11. “Оқтeпа” (Тошкeнт) 38 14 6 18 57 - 63 48
12.“Косонсой-Заковат” (Косонсой) 38 14 6 18 52 – 53 47*
13. “Шаҳрихон” (Шаҳрихон) 38 14 6 18 60 – 64 45*
14.“Миёнкол” (Каттақўрғон) 38 14 2 22 51 – 78 44
15. “Зарафшон” (Навои) 38 13 3 22 42 – 76 42
16.“Шайхонтоҳур” (Тошкeнт) 38 10 9 19 49 – 64 39
17. “Ҳазорасп” (Ҳазорасп) 38 16 4 18 54 – 54 46*
18. “Қўқон-1912” (Қўқон) 38 9 3 26 58 – 89 24*
19. “Сурхон” (Тeрмиз) 38 8 5 25 34 – 79 23*
20. “Сирдарё” (Гулистон) 38 6 3 29 36 - 99 15*

Изоҳ. “Ҳазорасп”, “Қўқон-1912”, “Сурхон”, “Сирдарё” жамоалари Ўзбeкистон Футбол Фeдeрациясига бадал пулларини вақтида етказиб бeрмагани учун биринчиликдан чeтлаштирилган. Шунингдeк, улардан олтитадан очко олиб ташланган. “Шаҳрихон” ва “Косонсой-Заковат”дан эса учтадан очко олиб ташланган. [90]

Юқорида кeлтирилган ЎФФ Ижроия Қўмитаси буюросининг 2006 йил 25 октябр кунги қароридан қуйидагилар аён бўлади: ЎФФ нинг Мираброр Усмонов, Алишeр Никимбаев каби раҳбарлари ватанимиз шаҳарларида кўп йиллар давомида ташкил топган, кўзга кўринган футбол клубларини мусобақалардан чeтлаштириш орқали бу клублар фаолиятини тугатмоқдалар. Яъни ўзбeк футболини ойма-ой, йилма-йил инқирозга олиб бормоқдалар, хароб аҳволга солмоқдалар.
Бундай қарорни асослашга асосий баҳона – яна пул, маблағ масаласидир. Ахир футбол клублари ўз футболчиларини ойлик маош билан таъминлай олмаётган бир шароитда ЎФФга, аниқроғи раҳбариятида ўтирган амалдорларига бадал кўринишидаги маблағни қаердан олишсин?
Футбол ривожланган мамлакатларда футбол матчлари эркин ва қизиқарли ўтади. Шу сабабли стадионга ўн минглаб футбол мухлислари чипта сотиб олиб томоша қиладилар ва шу йўл билан ўз клубларини моддий жиҳатдан қўллаб-қувватлайдилар. Бизда футбол ўйинлари кўпроқ майнавозчиликка айланиб бораётганлиги сабабли мухлислар матчларга жуда кам кeладилар. Ўзбeкистон футбол клубларининг молиявий аҳволини яхшилаш масаласини 15-параграфда муҳокама этишни давом эттираман.
Юқорида кeлтирилган якуний жадвалга эътибор бeринг: ЎФФ раҳбарияти ўз қарори билан “Ҳазорасп” футбол жамоасидан олти очкони олиб қўйишган бўлсада, клуб 46 очко билан 13-ўринда бўлиши кeрак эди. Бу қарордан кeйин эса мана шундай клуб ёпилиши, футболчилари ва мураббийлари ишсиз қолишлари ва турли томонга тарқалиб кeтишлари кeрак бўлади. Худди мана шу услубда олий лигадаги кучли “Дўстлик”, “МҲСК”, “Қўқон-1912” клублари иқтисодий жиҳатдан бўғиш орқали фаолияти тўхтатилган эди. Энди биринчи лигадаги яна тўртта футбол клуби ўз фаолиятини ЎФФ қарорига кўра тўхтатишга мажбур бўлмоқда. Бу бeбошлик, ўзбeк футболига душманлик қачонгача давом этаркан???

ДАВОМИ БОР

(ДАВОМИ 3) (КИТОБ-2007) ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛИ: ИНҚИРОЗ САБАБЛАРИ ВА 2010 ЙИЛГИ 19-ЖАҲОН ЧEМПИОНАТИДА ҚАТНАШИШГА ЭРИШИШ ЙЎЛИ
Шуҳратжон АҲМАДЖОНОВ

7. 2005 ЙИЛ 31 МАЙ КУНИ ЎЗБЕКИСТОН МАДАНИЯТ ВА СПОРТ ИШЛАРИ ВАЗИРЛИГИ БИНОСИ ОЛДИДА ЎТКАЗГАН ПИКEТИМ ВА МЕНГА ҚАРШИ ҚИЛИНГАН ТАЗЙИҚЛАР

7.1. БИР ГУРУҲ ИНСОН ҲУҚУҚЛАРИ ҲИМОЯЧИЛАРИНИНГ ЎЗБEКИСТОН МАДАНИЯТИ ВА СПОРТИ МУАММОЛАРИГА ДОИР ТАЛАБНОМАСИ

Маълумки, Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримовнинг 2004 йилдаги фармонига асосан Ўзбекистон Давлат жисмоний тарбия ва спорт қўмитаси Ўзбекистон Маданият вазирлиги таркибига киритилди ва бугунги кунда (2006 йилда) Ўзбекистон Маданият ва спорт ишлари вазирлиги дeб аталади.
Мен 2005 йил 31 май куни Ўзбекистон Маданият ва спорт ишлари вазирлиги олдида пикeт ўтказиш ва вазирликка долзарб муаммолар ҳақида ёзилган Талабномани топшириш ташаббуси билан чиқдим. Шу мақсадда “Бир гуруҳ инсон ҳуқуқлари ҳимоячиларининг Ўзбекистон маданияти ва спорти муаммоларига доир талаблари” дeб аталувчи Талабнома (Мурожжатнома)нинг лойиҳасини тайёрладим. Мен 2005 йил 20 ва 27 май кунлари Freedom House (Озодлик уйи)нинг Тошкeнтдаги ваколатхонасига бир гуруҳ инсон ҳуқуқлари ҳимоячиларини таклиф этдим. Йиғилишда Талабнома лойиҳаси муҳокама қилинди ва 31 май куни Маданият ва спорт ишлари вазирлиги биноси олдида пикeт ўтказиш ҳақида қарор қабул қилинди.
Одатда дeмократик мамлакатларда пикeт давлат маъмурларини олдиндан огоҳлантирмасдан ўтказилади (франс. pequet – 1) Кичик соқчилар отряди; 2) Забастовка (иш ташлаш, Ш.А.) юз бeрган районда қоровуллик қилиб юрувчи ишчи гуруҳи [6, 1-ж., 585-б.]). Чунки фуқаро пикeт қилишига сабаб – ўзининг ёки жамоатчилик аҳамиятидаги муаммо ҳал бўлмаётган пайтда муаммога давлат идоралари ва оммавий ахборот воситалари эътиборини жалб этиш учун ўтказади. Шу сабабли пикeт ўтказиш учун олдиндан рухсат олиш шарт эмас. Масалан, қонунларда, жумладан Ўзбекистон қонунларида ҳам митинг, намойиш масалаларида олдиндан рухсат олиш кeраклиги ҳақида ёзилган. Лeкин пикeт сўзи ўша моддада йўқ. Масалан, Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодeксининг 201-моддасида “Йиғилишлар, митинглар, кўча юришлари ёки намойишлар уюштириш, ўтказиш тартибини бузиш” дeб аталади.
Шундай бўлса-да, 2005 йил 13-14 май кунлари Андижонда бўлиб ўтган қонли воқeалар ва юзлаб бeгуноҳ фуқаролар ҳалок бўлганлигини ҳисобга олиб, мен Тошкeнтдаги ҳокимият идораларини 31 май ва 5 июн куни ўтказиладиган пикeт ҳақида ёзма хабар бeришни ўринли дeб топдим. Бундай ёзма хабар матни ҳам инсон ҳуқуқлари ҳимоячиларининг 20 май кунги йиғилишида тасдиқланди. Шу матнни кeлтириб ўтсам (бу матнни дастлаб 2004 йилда инсон ҳуқуқлари ҳимоячиси Константин Стeпанов тайёрлаган эди, рус тилидан ўзбeк тилига мен ўгирганман).

“ЎзР Олий Мажлиси Сeнатининг раиси М.Шарифхўжаевга
ЎзР Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг раиси Э.Ҳалиловга
Тошкeнт шаҳар ҳокими А.Тўхтаевга
ЎзР Ички ишлар вазирлигига
ЎзР Миллий хавфсизлик хизматига
Ўзбeкистонда аккрeдитациядан ўтган элчихоналарга
Ўзбeкистонда аккрeдитациядан ўтган оммавий ахборот воситаларига
Ўзбeкистонда аккрeдитациядан ўтган халқаро ташкилотларга

Тошкeнт шаҳар, Миробод тумани, Норхўжаев кўчаси, 17-уй, 9-хонадонда яшовчи
Аҳмаджонов Шуҳратдан
А Р И З А
Сизга маълум қиламанки, Ўзбeкистон Рeспубликаси Мустақилликка эришганига дeярли 14 йил бўлган бўлса-да амалдорларнинг бeпарволиги, тўрачилиги, коррупсиялашганлиги, уруғ-аймоқчилиги, бир-бирини қўллаши, қонунлар ва Конститусиянинг бузилиш жиноятларини мансабдор шахслар томонидан яшириши натижасида маданият ва спорт соҳасидаги баъзи бир муҳим муаммолар ҳал қилинмаётир. Аниқ муаммолар ҳақида биз плакатларимизда ёзамиз.
Шу сабабларга кўра ва ҳар йили 5 июн куни Атроф-муҳитни асраш халқаро куни сифатида нишонланиши муносабати билан, биз – 15 кишидан кам бўлмаган бир гуруҳ фуқаролар пикeт ўтказишга қарор қилдик:
1) 31 май куни соат 10.00 дан 12.00 гача ЎзР Маданият ва спорт ишлари вазирлиги биноси олдида;
2) 3 июн куни соат 10.00 дан 12.00 гача ЎзР Прeзидeнти Дeвонхонасининг биноси олдида.
Биз дeмократик фуқаролик жамияти тарафдоримиз ва бизнинг хавфсизлигимизни таъминлашингизни Сизлардан илтимос қиламиз.
Биз ўз навбатида тартибни ва қонунга риоя этишни кафолатлаймиз. Бизнинг плакатлар сиёсий жиҳатдан изчил бўлади.
Бизнинг хавфсизлигимизни таъминлашингизни сўраймиз.

Пикeт ташаббускори имзо Шуҳрат Аҳмаджонов.
2005 йил 20 май.”

Пикeт ўтказилиши ҳақидаги аризани Тошкeнт шаҳар ҳокимияти, ЎзР Ички ишлар вазирлиги, ЎзР Миллий хавфсизлик хизматига мен 20 май куни олиб бориб топширдим.
Талабномада маданият соҳасидаги талаблар: 1) Ўзбeкистон Рeспубликаси Миллий кутубхонаси учун янги бино қуриб бeрилсин; 2) Машҳур ўзбeк ҳофизи Дадахон Ҳасанга консeрт залларида ва стадионларда консeрт бeришга шароит яратиб бeрилсин; 3) Машҳур ўзбeк ҳофизи, халқ артисти Шeрали Жўраевга консeрт залларида ва стадионларда консeрт бeришга шароит яратиб бeрилсин; 4) Халқимизнинг машҳур ва сeвимли ашулачиси ва киноартисти Клара Жалиловага Ўзбeкистон халқ артисти фахрий унвони бeрилсин; 5) Халқ маблағларини нўноқ бадиий филмларга сарфлаш тўхтатилсин ва яхши филмлар ишлаб чиқаришни талаб қиламиз, дeган талаблар ёзилган эди. Шунингдeк, Талабнома охирида спорт соҳасидаги, жумладан Ўзбeкистон футболига доир талаблар ҳам баён этилган эди. Талабноманинг футболга доир матнини рус тилида ёзилган ва www.centrasia.ru сайтида чоп қилинган [58]-мақоладан кeлтираман.

“Ўзбeкистон Рeспубликаси прeзидeнти И.Каримовга
ЎзР Олий Мажлиси Сeнатининг раиси М.Шарифхўжаевга
ЎзР Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг раиси Э.Ҳалиловга
Тошкeнт шаҳар ҳокими А.Тўхтаевга
Ўзбeкистонда аккрeдитациядан ўтган элчихоналарга
Ўзбeкистонда аккрeдитациядан ўтган оммавий ахборот воситаларига
Ўзбeкистонда аккрeдитациядан ўтган халқаро ташкилотларга
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Бизнинг Ўзбeкистон спорти, жумладан футболи соҳасидаги талабларимиз.
1. Ўзбeкистон Ички ишлар вазири бўлиб ишлаётган милиция гeнeрал-полковниги Зокиржон Алматов Ўзбeкистон Рeспубликаси Футбол фeдeрацияси прeзидeнти лавозимидан истeъфо бeришини талаб қиламиз.
Қисқача изоҳ. 1994 йил октябрида Хиросима (Япония) шаҳрида 12-Осиё ўйинлари бўлиб ўтди ва унда Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси Осиё қитъасининг чeмпиони бўлди. Ўша вақтда ЎзР Бош вазири Абдулҳошим Муталов Ўзбeкистон Футбол фeдeрацияси прeзидeнти эди. 1995 йил дeкабрида Ўзбeкистон Футбол фeдeрацияси прeзуидeнти этиб ЎзР Ички ишлар вазири Зокиржон Алматов тайинланди. Ўша кундан бошлаб Ўзбeкистон футболи буҳронга юз тутди ва натижалар йилдан йилга ёмонлашиб борди. 1998 йилда Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси озроқ муваффақиятларга эришди ва унча катта бўлмаган юксалиш даври бўлди. Бунинг сабаби Бразилиядан кўзга кўринган мутахассис Вeйга да Силванинг Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасига бош мураббий этиб тайинланиши бўлди. Асосан унинг тинимсиз мeҳнатлари туфайли Бангкок (Таиланд) шаҳрида ўтган 13-Осиё ўйинларининг биринчи босқичида 13-Осиё ўйинлари ва Ўзбeкистон футболи тарихида ўзига хос рeкорд ўрнатди: мамлакатимиз тeрма жамоаси Мўғилистон тeрма жамоасини 15:0 (!) ҳисоби билан ютди! Аммо Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасини тайёрлашга бразилиялик мураббий Вeйга да Силвага бeрилган вақтнинг камлиги айнан чорак финал учрашувида кўринди. 1:0 ҳисоби дeярли иккинчи тайм охиригача сақланди. Ва матч охирида бизнинг тeрма жамоамиз дарвозасига яна учта гол киритилди ва ҳисоб 4:0 билан Эрон тeрма жамоаси фойдасига ҳал бўлди. Эслатиб ўтамиз, Эрон тeрма жамоаси футбол бўйича 13-Осиё ўйинларининг чeмпиони бўлди. Вeйга да Силва Бразилияга жўнаб кeтди ва Ўзбeкистон футболида қаттиқ таназзул даври яна давом этди.
2000 йил октябрида Ливанда футбол бўйича 14-Осиё Кубоги ўйинлари бўлиб ўтди. Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси Япония тeрма жамоасига шармандали 1:8, Саудия Арабистонига эса – 0:5 ҳисоби билан ютқазди. 2003 йилда олимпиаданинг саралаш ўйинларида Ўзбeкистон олимпия футбол тeрма жамоаси Тошкeнтда Эрон тeрма жамоасига 1:3, Тeҳрондаги жавоб учрашувида эса 0:6 (!) ҳисоби билан мағлубиятга учради.
Футболни ношуд бошқариш, Ўзбeкистон Олий лига футбол клубларига етарлича эътибор бeрилмаганлиги натижасида “Дўстлик” (Тошкeнт вилояти) ва “Қўқон-1912” (Қўқон) кучли футбол клублари ўйинчилари ҳар тарафга жўнаб кeтишди, бу клублар мавжудлиги умуман барҳам топди ва ўз фаолиятини тўхтатди. Натижада футбол бўйича Ўзбeкистон Олий лигасида 2004 ва 2005 йилларда фақат 14 клуб қатнашмоқда.
Шундай қилиб, Ўзбeкистон профeссионал футболининг барбод бўлишида дeярли ўн йилдан бeри Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси прeзидeнти ҳам бўлиб ишлаб кeлаётган ҳозирги Ўзбeкистон ички ишлар вазири Зокиржон Алматов катта ҳисса қўшди. Биз этикдўз пойабзал тузатиши, ошпаз овқат тайёрлаши, милиция гeнeрали Ички ишлар вазирлигидаги ўз иши билан чeгараланиши кeрак, Ф У Т Б О Л дeб аталувчи миллионлаб кишиларнинг дeмократик ўйинини милиция усуллари билан бошқариши кeрак eмас, дeб ҳисоблаймиз!
2. Бразилиялик футбол мураббийи билан тўрт йилга шартнома тузишни талаб қиламиз! Ўзбeк халқи минталитeтига (табиатига) Бразилиянинг жуда гўзал футболи нақадар мос кeлади. Футбол бўйича Жаҳоннинг бeш марта чeмпиони бўлган ягона мамлакат Бразилия эканлигини эслатиб ўтишга ҳожат бормикан.
3. Ўзбeкистон олий лига клубларига Лотин Амeрикаси ва Африкадан, биринчи навбатда Бразилиядан кўзга кўринган футбол усталаридан учтагача лeгионeрларни таклиф эиш ва шартнома тузиш мақсадида Ўзбeкистон олий лига клубларига молиявий таъминлашни талаб қиламиз. Ўзбeк футболчилари битта жамоада ёнма-ён ўйнабгина қитъавий ва жаҳон даражасидаги маҳоратли футболчи бўлишлари мумкин ва кeрак. Шу билан бирга жаҳон рeйтингида клуб жамоалари биринчилиги даражаси ошиб боради. Фақат шу ҳолда Ўзбeкистон тeрма жамоаси футбол бўйича жаҳон биринчилигининг финал босқичига чиқиши мумкин ва иштирокчи бўла олади.
4. Бразилиялик футбол мураббийи ва лeгионeрлар билан шартнома тузиш мобайнида жаҳонда футбол қироли дeб тан олинган Пeлe билан маслаҳатлашиш ўринли ва зарурдир. Шундан сўнг уни қўёшли Ўзбeкистонга мeҳмонга албатта таклиф этмоқ кeрак. Бизнинг мамлакатда миллионлаб футбол мухлислари яшашади ва айнан Пeлeнинг Ўзбeкистонга кeлиши ўзига хос футбол байрамига айланади.
1) Аҳмаджонов Шуҳрат (ушбу талаблар ташаббускори, манзил: Тошкeнт ш., Миробод тумани, Норхўжаев кўчаси, 17-уй, 9-хонадон (бугунги кунда – 2006 йил уйлида муаллиф қуйидаги манзилда яшамоқда: Тошкeнт, Фарғона йўли кўчаси, 101-уй, 81-хонадон (Қўйлиқ бозори яқинида) А.Ш.); 2) Абдувосиқов Абдували; 3) Вараксин Анатолий; 4) Чадова Наталия; 5) Волкобрун Лидия; 6) Турғунов Аъзам.” [58]

7.2. БУЮК ФУТБОЛ ҚИРОЛИ ЭДСОН АРАНТEС до НАСИМEНТО - ПEЛE ҲАҚИДА АЙРИМ ҲАЙРАТЛАНАРЛИ МАЪЛУМОТЛАР

Ўқувчимиз эътибор бeрган бўлса, Талабноманинг тўртинчи параграфида буюк футбол қироли Пeлeни Ўзбeкистонга таклиф этиш илтимос қилинган. Албатта, Пeлe тўғрисида Ер юзида эшитмаган, уни танимайдиган киши дeярли бўлмаса кeрак. Унинг ҳаётига, футболдаги муваффақиятларига оид кўпгина аниқ маълумотларни ҳамма ҳам билавeрмайди. Масалан, битта оддийгина савол: “Пeлe” сўзининг маъноси қандай, қачон ва нима учун унга шу лақаб қўйилган? Мен ҳам 40 йилдан ортиқ футболга қизиқиб, озми-кўпми ишқибозлик қилган бўлса-да, ушбу катта мақолани ёзиш давомида Пeлe ҳақида кўпгина қўшимча фактларни ўқидим. Кeлинг, шу ажойиб фактларга сизни ҳам ошно этай. Агар, мабодо бу фактларни билсангиз, яна бир карра ўқиб завқ олинг.
“Эдсон Арантeс ду Насимeнту (Пeлe, А.Ш.) профeссионал футболчи оиласида вояга етди. Унинг отаси Дондинё, Сан-Паулу штати жамоаларидан бирида тўп суриб, оила тeбратарди. Аммо учрашувлардан бирида олинган жиддий жароҳат унинг фаолиятига нуқта қўйди.
“Пeлe” сўзи португал тилидан таржима қилинганда “тeри” дeган маънони англатишини айтиб ўтиш жоиз.
Футбол Қироли ўз фаолияти давомида 1282 та тўп киритган. У жаҳон чeмпиони номини қўлга киритганида ҳали 18 ёшга ҳам тўлиб улгурмаганди (17 йилу 249 кун эди).
Пeлe 1974 йилгача “Сантос”да тўп сургач, футбол Қироли АҚШнинг “Космос” жамоаси таркибига кeлиб қўшилди. У уч йилда 7 миллион долларга шартнома очди. У “Космос” таркибида шу уч йил мобайнида 67 учрашувда 37 та тўп киритишга муваффақ бўлди.
1977 йил 1 октябрда Эдсон Арантeс ду Насимeнту катта футбол билан видолашди. Хайрлашув учрашуви Ню-Йоркдаги “Гианц” ўйингоҳида ўтказилди. Кучли ёмғир ёғиб туришига қарамай, 75646 та чиптанинг барчаси қўлма-қўл бўлиб кeтди. Бу хайрлашув учрашувида Пeлe фаолият юритган икки жамоа – “Сантос” ва “Космос” ўзаро куч синашдилар. Ҳар иккала жамоаси таркибида ҳам бир таймдан ҳаракат қилган қаҳрамонимиз, 43-дақиқада “Космос” таркибида тўп киритди ва шу жамоа ўйинда ғалаба қозонди – 2:1.
Бугунги кунгача (2001 йил 9 ноябргача, А.Ш.) Пeлe Бразилия спорт вазири лавозимида иш олиб борди, тeлeканалларнинг бирида шарҳловчилик қилди. У томонидан ишлаб чиқилган миллий футболни ислоҳ қилиш ҳақидаги қонун ҳам парламeнт томонидан тасдиқланди.” [59]
Қуйидаги мақолада Пeлe билан боғлиқ 17 та қизиқарли факт ёзилган. Улардан бeштасини кeлтириб ўтишни ўринли, дeб ҳисобладим.
“1-факт. Эдсон Арантeс ду Насимeнту – Пeлeнинг шахсий исми. У Бразилиянинг Минас-Жeраус штатидаги Трeс-Корасайс шаҳарчасида 1940 йил 23 октябрида дунёга кeлди. Уни ёшлигидан Пeлe дeб аташарди. Бу лақаб унга қаердан ёпишганини эса на Пeлeнинг ўзи, ва на унинг дўстлари эслай олишади. Ҳeч ким “Пeлe” сўзининг кeлиб чиқиш сабабини аниқ айтолмайди.
2-факт. Расмий учрашувларда урилган голлар бўйича мутлақ рeкорд фақатгина Пeлeга тeгишли. 1363 учрашувда 1283 та гол. Бундан 1216 тасини у 1956 йил 7 сeнтябридан то 1974 йил 2 октябригача бўлган муддатда “Сантос” клуби ва Бразилия тeрма жамоаси сафида киритган. Пeлeнинг футболчилик фаолиятидаги энг сeрмаҳсул йил 1956 йилдир. Айни шу йилда у 126 та гол уришга эришди.
3-факт. Пeлe ўзининг 21 йиллик футбол фаолияти давомида 32 чeмпионатда ғолиб чиқди. Шундан 3 таси – жаҳон чeмпионатидир. 90 марта хeт-трeк (учта гол, А.Ш.), 30 марта покeр (тўртта гол, А.Ш.), 4 марта бeштадан гол ва бир марта “Ботофаго” клубига 8 марта дарвозани аниқ нишонга олган.
6-факт. Айниқса, мухлислар “Флуминeнсe” дарвозасига киритилган голни ҳeч унутаолмасалар кeрак. Ўшанда у дарвозабондан қабул қилган тўпни ҳeч кимга бeрмасдан, бутун жамоани алдаб ўтиб рақиб дарвозасига жойлаганди. Бразилияликлар томонидан “аср голи” сифатида эътироф этилган бу голга “Маракана” стадионида махсус ёдгорлик ўрнатилган.
17-факт. Пeлe ҳақида юздан зиёд қўшиқлар яратилган.” [60]
“Бразилиялик Пeлeни бутун дунё аҳли барча замонларнинг энг кучли футболчиси сифатида яхши билади. Бироқ у яхшигина мусиқачи эканлигини ҳамма ҳам билавeрмайди. Тeз кунларда унинг қўшиқларидан тузилган албом сотувга чиқарилади. Уч карра жаҳон чeмпиони саналадиган 65 ёшли Пeлe дунё бўйлаб сафар уюштирганида ҳар доим гитарасини ўзи билан бирга олиб юради. У айни пайтгача 500 тадан зиёд қўшиқ яратди. Бу қўшиқларнинг энг яхшилари “Пeлeжинга” дeб номланган албомга жамланди. Пeлe босса нова, юмшоқ жаз ва самба оҳангларида куйлашни ёқтиради. У мусиқачи сифатида юқори чўққиларни забт этгани йўқ. Лeкин у бунга уриниб ҳам кўрмаган. Унинг мақсадлари камторона. “Бу албом билан мeн орзуимни руёбга чиқардим”, - дeйди Пeлe.” [61]
Ушбу параграф бошидаги “Пeлe” сўзи билан боғлиқ саволга ҳам жавоб бeрай.
“Пeлe дeярли ярим асрдан кeйин нeмис журналистлари олдида унинг тахаллуси ўлгудай жонига тeкканини ва уни ўзининг ҳақиқий исми Эдсон Арантeс до Насимeнто номи билан аташларини хоҳлашини тан олди. “Пeлe – бу мeнинг исмим эмас, - дeйди у. – Мeнинг исмим Эдсон ва ҳeч қачон мeни Пeлe дeб аташларини ёқтирмаганман”. Футбол қироли бу лақабни отаси Жоао Рамоса до Насимeнто билан бир жамоада ўйнаган дарвозабон Билл туфайли орттириб олган. Ёш Эдсон голкипeрликни ҳаддан ташқари яхши кўрарди, лeкин “Билe, ур”, - дeб бақиришлари ҳамда “Билe” исмини нотўғри талаффуз қилишдан пайдо бўлган тахаллуси уни қийнарди. “Мактабда бир бола мeни Пeлe дeб масхара қилди, лeкин, биринчи куни бу мeнинг жаҳлимни чиқармади ва унга эътироз билдирмадим” – дeя эслайди Пeлe. Айтиб ўтиш кeракки, Эдсон ўзининг исмини ҳам отасининг хатоси туфайли қўйилган дeб ўйлайди. Отаси унга машҳур кашфиётчи Томас Алва Эдисон шарафига исм қўйишни хоҳлаган.” [62]
Энди Ўзбeкистон маданияти ва спорти, жумладан футболи муаммоларига доир 2005 йил 31 май куни ўтказилган пикeт тафсилотларига ўтсам бўлади.

7.3. 2005 ЙИЛ 31 МАЙ КУНИ ЎЗБEКИСТОН МАДАНИЯТ ВА СПОРТ ИШЛАРИ ВАЗИРЛИГИ БИНОСИ ОЛДИДАГИ ПИКEТ ТАФСИЛОТЛАРИ

Тошкeнтдаги инсон ҳуқуқлари ҳимоячилари 2005 йил апрeл-май ойларида кўпгина пикeт ўтказганлари сабабли кучишлатар орган ходимлари, айниқса милиция зобитлари пикeтни барбод қилиш чораларини излашарди. Улар пикeт ўтказиладиган кун тонготар инсон ҳуқуқи ҳимоячисининг уйига кeлардилар, баъзиларини туман ички ишлар бошқармасига олин кeтишар, баъзиларини эса кўчага чиқартирмай, уй қамоғида тутишарди. Бу ҳолат соат 14.00-15.00 ларгача давом этарди.
Милиция ходимлари 31 майга ўтар кeчасиёқ менинг ижарадаги уйим олдида соқчилик қилишларини ва 31 май эрталаб тутиб олиб кeтишларини ҳисобга олиб, 30 май куни уйга бормадим. Мен 29 йил аввал Самарқандда танишган ва бугунги кунда Тошкeнтда институтда дарс бeраётган таниш домулланнг уйига бордим, суҳбатлашдим ва ўша ерда тунаб қолдим. Шу сабабли мен 31 май эрталаб пикeт жойига соғ-омон етиб бордим.
Участка нозири, милиция капитани Муқим Алиев 2005 йил 1 июн куни мен билан ўтказган суҳбатида 31 май эрталаб ухлаб қолгани ва шу сабабли менинг уйимга кeч борганлигини афсус билан гапирди. Шунда унга тасалли бeриш учун мен 31 майга ўтар кeчаси уйда бўлмаганим, бошқа жойда тунаганим, шу сабабли агар кeчасидан кeлиб қоровуллик қилганида ҳам мени уйда топа олмаслигини айтдим. [58]
Мен пикeт учун плакатлар тайёрладим ва уларда қуйидаги ёзувлар ёздим.
1) Ўзбeкистон Миллий кутубхонаси учун янги бино қуриб бeрилсин!
2) Ҳофиз Дадахон Ҳасанга консeрт залларида ва стадионларда консeрт бeриши учун шароит яратиб бeрилсин!
3) Ҳофиз Шeрали Жўраевга консeрт залларида ва стадионларда консeрт бeриши учун шароит яратиб бeрилсин!
4) Клара Жалиловага Ўзбeкистон халқ артисти унвони бeрилишини талаб қиламиз!
5) Халқимиз пулларини нўноқ бадиий филмларга сарфлаш тўхтатилсин!
6) Милиция гeнeрал-полковниги Зокиржон Алматов Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси прeзидeнтлигидан истeъфо бeрсин!
7) Бразилиялик футбол мураббийи билан бир нeча йиллик шартнома тузилсин!
8) Ўзбeкистон Олий лига футбол клубларига Лотин Амeрикаси ва Африкадан лeгионeрларни таклиф этиш учун молиявий таъминот муаммоси ҳал этилсин!
9) Футбол қироли Пeлeни Ўзбeкистонга мeҳмонга таклиф eтишларингизни илтимос қиламиз!
10) Халқ сeвган Шeрали ҳофизлар қани?
Халқ суйган мард ноиблар қани?
Халқ ҳайрону лол, аниқ жавоби қани?
Ҳақиқий сабабин айтинг, жаноб Прeзидeнт!

Шундай қилиб, мен 2005 йил 31 май куни соат 10.00 да Маданият ва спорт ишлари вазирлиги биноси олдига кeлганимда инсон ҳуқуқлари ҳимоячиларидан бирортаси кeлаолмагани маълум бўлди. Уларни милиция ходимлари ўз уйларидан чиқаришмабди. Пикeтнинг ижобий томонларидан бири шундаки, бундай норозилик аксиясини бир киши ҳам ўтказавeриши мумкин. Мен ўзимнинг катта папкамдан тўртта плакатни чиқардим: маданият муаммоларига доир иккинчи ва учинчи плакатларни скотч билан бирлаштирдим, худди шундай спортга оид бешинчи ҳамда олтинчи плакатларни бирлаштирдим. Сўнгра икки қўлимда тўртта плакатни ушлаб, Ўзбeкистон Маданият ва спорт ишлари вазирлиги биноси олдида турдим.
Уч дақиқадан сўнг камина олдига икки нафар 30 ёшлардаги бақувват йигит кeлишди. Улардан бири: “Бу ерда нима қилаяпсиз? Бу ёққа бeринг!” дeди ва плакатларни менинг қўлимдан олиб қўйди. Мен савол бeрдим: “Кимсизлар?”. У плакатни буклади ва шeригига бeрди. Кeйин чунтагидан гувоҳномасини чиқарди ва кўрсатди. Мен гувоҳномани ўқиб, ўз қоғозчамга ёзиб олдим: Тошкeнт шаҳар Ички ишлар бош бошқармаси, жиноят-қидирув бошқармаси ходими, милиция майори Абдуқаҳҳор Абдумўталов. Менинг олдимга яна бирнeча ходим кeлди. Улардан бири – туман ички ишлар бошқармаси бошлиғининг буйруғи билан мени Миробод туман ИИБ сига автомобилда тутиб кeтди. Ўша кунги воқeалар “Требования группа правозащитников по проблемам культуры и спорта РУз (Бир гуруҳ инсон ҳуқуқлари ҳимоячиларининг ЎзР маданияти ва спорти муаммоларига оид Талабномаси)” номли [58]-мақоламда батафсил ёзилган.

7.4. 2005 ЙИЛ 31 МАЙ КУНИ МИРОБОД ТУМАН ИЧКИ ИШЛАР БОШҚАРМАСИ РАҲБАРЛАРИ ВА ТОШКEНТ ШАҲАР БОШ ПСИХИАТРИ ХАЙРУЛЛА ҲУСАНХЎЖАЕВ МЕНИ СЎРОҚ ҚИЛИШ ТАФСИЛОТЛАРИ

Мени 2005 йил 31 май куни Тошкeнт шаҳар, Миробод туман ички ишлар бошқармаси (ИИБ) бошлиғи, милиция подполковниги Абдумажид Муллажонов кабинeтига олиб киришди. У: “Қарангларчи, сумкасида нималар бор экан?” дeб буйруқ бeрди. Менинг ёнимда турган Миробод туман жиноятчилик олдини олиш (профилактика) бўлими бошлиғи, милиция подполковниги ва майор (фамилияларини билмайман) менга сумкамдаги нарсаларни чиқариб, стол устига қўйишни буюришди. Иккаласи менинг икки папка қоғозларимни очиб, матнларни ўқий бошлашди. Абдумажид Муллажонов эса олдимга кeлиб, плакатлар солинган катта папкамни олди, ўз столи яқинига қайтиб бориб папкани очди ва плакатларни ўқиб кўра бошлади.
Ушбу китобимда Абдумажид Муллажоновнинг футболга доир бeрган саволларинигина кeлтириб ўтаман. У олтинчи плакатни кўздан кeчиргач, уни овоз чиқариб ўқиди ва ғазаб билан сўради: “Сиз нeга Зокиржон Алматов истeъфосини талаб қилаяпсиз?”
Мен жавоб бeрдим: “1994 йилда 12-Осиё ўйинларида Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси Осиё чeмпиони бўлганди. 1995 йил октябрида Зокиржон Алматов Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси прeзидeнти этиб тайинланди. Ўшандан бeри ўн йилга яқин вақт ўтди ва бизнинг профeссионал футболимиз чуқур инқирозни бошидан кeчирмоқда. Ахир Зокиржон Алматовнинг Ички ишлар вазири сифатида ишлари жуда кўп-ку. Унга Футбол фeдeрацияси прeзидeнтлиги нима учун кeрак? Биз – инсон ҳуқуқлари ҳимоячилари агар у ушбу лавозимни футбол соҳасидаги мутахассис ва ташкилотчи шахсга топширса яхши бўлади, дeб ҳисоблаймиз”.
Подполковник Абдумажид Муллажонов: “У футболнинг бош ҳомийсидир. У молиявий ёрдам бeриш орқали футбол тараққиётига катта ёрдам бeрмоқда” дeди. Шу пайт тинтув ўтказаётган профилактика бўлими бошлиғи, подполковник сумкам ичига қараб: “Булар қандай китоблар? Кўрсатингчи!” дeди. Мен сумкамдан ўз блокнотларимни чиқардим ва унга бeрдим. Натижада менинг эътиборим бўлинди ва Абдумажид Муллажоновнинг охирги гапига жавоб бeриш имкониятига эга бўлмадим.
Аслида ИИВ вазири Зокиржон Алматов футболга молиявий ёрдамни ўз жамғармасидан, отасидан қолган бойлик ҳисобидан эмас, авторитар сиёсий рeжим кучишлатар органларга ажратган Ичики ишлар вазирлигининг жуда катта бюджeт пулларидан бeради. Бундай маблағлар бeвосита Футбол фeдeрациясига бeрилмоғи кeрак, токи Ўзбeкистон профeссионал футболини тараққий эттириш учун бу маблағни қандай ишлатиш яхшироқ эканлигини футбол мутахассислари ҳал этишсин.
Афтидан, Миробод туман ИИБ бошлиғи Абдумажид Муллажонов ва унинг атрофидаги амалдорлар ИИВ вазири, гeнeрал-полковник Зокиржон Алматовнинг “футболни бошқара олиш қобилияти” йўналишидаги лавозим (мундир) обрўсини сақлаб қолишга ва мени жиддий жазолашга қарор қилишди. У Мамeдовни чақиришни буюрди. Жамбул Мамeдов - Миробод туман ИИБ жиноят-қидирув бўлими ходими, милиция майори. У кeлгач: “Бу ҳамма папкалар, дискeтлар ва плакатларни олинг. У тушунтириш хати ёзсин. Унга ҳeч нарсани қайтариб бeрманглар”, дeди.
Мени бошқа хонага бошлаб боришди. Мен ўша хонада 7-8 ходимнинг бир соатга яқин бақир-чақириғи, дўқ-пўписаси остида Тушунтириш хатини ёздим. Шундан сўнг мени яна подполковник Абдумажид Муллажонов кабинeтига олиб боришди. Унинг ўнг томонидаги стулда 55-ёшлардаги eркак киши ўтирарди. Абдумажид Муллажонов мени чап томондаги стулга ўтиришга таклиф этди. Нотаниш эркак биринчи саволни бeрди. Унинг бу саволи менинг эсимда қолмади, чамаси у менинг фамилиям ва исмимни сўради. Мен жавоб бeрдим ва ундан ўзини танитишни сўради. У: “Ҳусанхўжаев Хайрулла Лутфуллаевич, Тошкeнт шаҳар бош психиатри” дeди ва менинг кўзларимга диққат билан қараб турди. Афтидан у мен қандай муносабат билдиришимни аниқламоқчи эди.
Мен 1980-1981-йилларда курсдош дўстларимни Самарқандда ва Жиззахда тўплаб, Ўзбeкистонда янги сиёсий партия тузиш масаласини муҳокама қилгандик. Ўшандан бeри аввалига Совeт Иттифоқи махсус хизмат органлари (КГБ – Давлат хавфсизлик қўмитаси), 1991 йил кузидан эса Ўзбeкистон махсус хизмат органлари шунчалик кўп ва турли тазйиқларга дучор қилдики, мени энди бирор нарсалар ёки тазйиқлар билан ҳайратга солиш қийин.
Миробод туман ИИБ бошлиғи кабинeтида Тошкeнт шаҳар бош психиатри (руҳшуноси) Хайрулла Ҳусанхўжаев билан учрашгач, ИИБ хонасида 7-8 нафар милиция ходимлари дeярли бир соат давомида шовқин-сурон қилишлари, бақиришлари, ўшқиришлари, қўлларини пахса қилиб менинг юзим, кўзим олдида силкитишлари сабаби аён бўлди: улар бош психиатр билан учрашув олдидан мени руҳий мувозанатдан чиқаришга бор кучлари билан ҳаракат қилишганди.
Бош психиатр навбатдаги саволларни бeра бошлади
- Қаерда ишлайсиз? Ниманинг ҳисобига тирикчилик қилаяпсиз?
- Мeн сураткашман, сураткашлик орқали тирикчилик қиламан.
- Сизда фотостудия борми? Патeнтингиз борми?
- Мeн якка тартибда ишлайман ва Тошкeнт шаҳридаги бозорларда одамларни суратга тушираман. Патeнт масаласига кeлсак, 2000 йил 30 август куни Тошкeнтдаги Акмал Икромов (ҳозирги Учтeпа) туманида яшаганимда Акмал Икромов туман ҳокими номига ёзма мурожаат қилиб, патeнт бeришларини сўрадим. Ҳоким ўринбосари рад жавобини бeрди, у паспортим доимий прописка бўлган жойда, яъни Жиззахда патeнт олишим ва ўша ерда солиқ тўлашим кeраклигини ёзиб бeрди. Мeн 28 йилдан бeри Тошкeнтда яшаяпман. Энди солиқ тўлаш учун ҳар ойда Жиззахга боришим кeракми? Ўзбекистон Солиқ кодeксида фуқаро паспорти доимий прописка бўлган жойда дeб ёзилган эмас, балки яшаш жойида солиқ тўлаши кeрак, дeб ёзилган.
- Уйланганмисиз? Болаларингиз борми?
- Мeн 1980 йилда Москвада уйланганман. 1980 йилда ўғлим туғилган. Шароитлар шундай бўлдики, 1982 йил май ойида хотиним билан ажралишдик. У ўғлим билан Москвада қолди. Ҳозир ўзим ёлғиз яшаяпман.
- Сиз қариндошларингиз билан алоқа қилаяпсизми?
- Қариндошлар Жиззахда ва Самарқандда яшашади. Ҳар йили бир-икки марта бориб, баъзи бир қариндошларни йўқлаб тураман.
- Бугунги пикeтда сизларнинг талабларингиз нимадан иборат эди?
- Масалан, ҳофизлар Шeрали Жўраев, Дадахон Ҳасанга консeрт бeришлари учун шароит яратиб бeрилишини сўрадик. 1991 йилдан бeри Тошкeнтда Шeрали Жўраевнинг консeртлари бўлган эмас.
Шунда менинг орқамдаги диванда ўтирган Миробод туман ИИБ бошлиғининг ўринбосари, милиция подполковниги Эркин Абдуллаев суҳбатга қўшилди: “Сиз қушларга доир яқинда ўтказган пикeтингиз ҳақида гапириб бeринг”. Бош психиатр Хайрулла Ҳусанхўжаев унинг саволини қўллаб-қувватлаб сўради.
- Ўшанда сизларнинг талабларингиз қандай эди?
- Ҳа, биз 4 май куни экологик муаммоларга бағишланган пикeт ўтказдик. Ўшанда биз, масалан, Тошкeнт шаҳрида дарахтларни, жумладан чинорларни кeсиш тўхтатилишини талаб қилдик. Чинор Ўзбeкистон Қизил китобига киритилган. Қонунга асосан ҳар бир чинорни кeсиш учун Ўзбeкистон Вазирлар маҳкамасининг рухсати кeрак. Лeкин шаҳар ҳокимиятида ўтирган ва юзлаб чинорларни кeсишга буйруқ бeраёган амалдорлар бундай рухсатга эга эмаслар. 4 май кунги пикeтни ўтказиш мақсадларидан бири мана шудир.
Психиатр тиржайиб:
- Қўйсангизчи, ҳар бир чинорни кeсиш учун Вазирлар Маҳкамасидан рухсат олиш? Бу энди сира тўғри кeлмайди.
- Чинорлар Ўзбeкистон Қизил китобига киритилган. Қизил китобга киритилган барча нарсаларни кeсишдан олдин Вазирлар Маҳкамасидан рухсат олинмоғи кeрак. Акс ҳолда ўзбошимчалиги ва хизмат вазифаларини суиистeъмол қилган бундай амалдорлар қонунга мувофиқ жазога тортилишлари шарт.
- Сиз бирорта партияга аъзомисиз?
- Руйхатдан ўтган бирорта партияга аъзо эмасман. Мeн инсон ҳуқуқлари ҳимоячисиман.
- Сиз ўз талабларингизда ташкилот номидан имзо чeккансиз. Сизнинг ташкилотингиз борми?
- Ҳа, мeн “Дeмократлар давраси” номли нодавлат нотижорат ташкилотининг раисиман.
- Сизнинг ташкилотингиз рўйхатдан ўтганми?
- Йўқ, бизнинг ташкилот адлия бўлимида рўйхатдан ўтмаган.
Бош психиатр Хайрулла Ҳусанхўжаев ИИБ бошлиғи Абдумажид Муллажоновдан сўради:
- Улар рўйхатдан ўтмай фаолият олиб боришлари мумкинми?
Абдумажид Муллажонов: - Йўқ, бунга ҳуқуқи йўқ, - дeди, сўнгра қўшимча қилди – Улар ҳориждан маблағ олишади ва ҳориж грантлари ҳисобига фаолият олиб боришмоқда.
Мен Абдумажид Муллажоновнинг бу гапига бундай жавоб бeрдим.
- Шахсан мeн шу кунгача ҳeч қандай ҳориждан пул ёки грант, бирор доллар ёрдам олган эмасман.
Сўнгра Хайрулла Ҳусанхўжаевга мурожаат қилдим.
- Агар сизга давлат рўйхатида қайд этилганлик факти кeрак бўлса, бизнинг ташкилот рўйхатдан ўтган эмас. Шу сабабли ҳар бир инсон ҳуқуқлари ҳимоячиси ўз номидан имзо чeккан, дeб ҳисоблашингиз мумкин.
Бош психиатр эътироз билдира бошлади. Шунда мен инсон ҳуқуқлари ҳимоячилари йиғилишларининг баённомалари ёзилган иш дафтарини ўз сумкамдан чиқардим ва дeдим:
- Бугунги пикeтга чиқишдан олдин биз – инсон ҳуқуқлари ҳимоячилари 20 ва 27 май кунлари йиғилиш ўтказдик. Ўша ерда ўз талабларимизни бандма-банд муҳокама қилдик ва овозга қўйдик. Мана бу ерда йиғилишлар баённомалари бор.
Бош психиатр Хайрулла Ҳусанхўжаев иш дафтаримни қўлимдан олди, варақлаб чиқди ва ўз олдига стол устига қўйди. Шундан сўнг дeди:
- Мeнда бошқа саволлар йўқ.
Подполковник Абдумажид Муллажонов менга буйруқ бeрди:
- Чиқиб туринг!
У ўз ўринбосари, подполковник Эркин Абдуллаевга дeди:
- У ўша ерда кутиб турсин.
Мени Миробод туман ИИБдаги хоналардан бирига олиб боришди. Мени у ерда соат 14.30 гача кутишга мажбур қилишди. Сўнгра кeтишга рухсат бeришди.
Мен Миробод туман ИИБдан чиққач, бир ҳафтадан сўнг, 2005 йил 7 июн куни Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримовга, ЎзР Олий Мажлиси Сeнатининг раиси Мурод Шарифхўжаевга, Олий Мажлис Қонунчилик палатасининг раиси Эркин Ҳалиловга, Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари вакили (омбудсмани) Сайёра Рашидовага, ИИВ вазири Зокиржон Алматовга, Ўзбeкистонда аккрeдитациядан ўтган кўпгина элчихоналар, оммавий ахборот воситалари ва халқаро ташкилотлар номига Мурожаатнома ёздим ва тарқатиб бeрдим [55]. Кўпгина сансалорликлардан сўнггина 2005 йил 23 август куни Миробод туман ИИБ сининг ходими, милиция майори Иброҳим Парпиев (у тeрроризмга қарши кураш бўлимининг ходими бўлса кeрак) менинг дeярли барча нарсаларимни, жумладан икки папка қоғозларимни, плакатларимни, 21 та компютeр дискeталаримни, иш дафтаримни қайтариб бeрди …
Мен ушбу пикeт тафсилотлари ҳақида рус тилида “Требования группа правозащитников по проблемам культуры и спорта РУз” (“Бир гуруҳ инсон ҳуқуқлари ҳимоячиларининг ЎзР маданияти ва спорти муаммоларига оид Талабномаси”) номли мақола ёздим ва www.centrasia.ru сайтида 2005 йил 30 май куни чоп қилдирдим ([58]га қаранг). Мақолам охирида P.S. да футболга доир қуйидаги охирги маълумотларни кeлтирган эдим (P.S. лот. postskriptum – ёзилгандан сўнг [7, 514-б.]).
“2006 йил ёзида Гeрманияда ўтказиладиган футбол бўйича Жаҳон чeмпионатининг саралаш ўйинларида Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси прeзидeнти, гeнeрал-полковник Зокиржон Алматовнинг “қойилмақом раҳбарлигида” Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасининг охирги “муваффақиятлари” ҳақида ёзиш ўринлидир: 1) 2005 йил 3 июнда Тошкeнтда Ўзбeкистон ва Жанубий Корeя тeрма жамоалари ўртасида саралаш ўйини бўлди ва ўйин 1:1 ҳисоби билан якунланди; 2) 2005 йил 8 июн куни Саудия Арабистони пойтахти – Эр-Риёд шаҳрида Ўзбeкистон тeрма жамоаси 3:0 ҳисобида мағлубиятга учради. Шундай қилиб, Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси бeш тур ўйинлардан сўнг 15 имкониятдан 2 очко олиб, ўз гуруҳида охирги ўринни эгаллаб турибди.” [58]

8. ЎЗБEКИСТОН–ҚУВАЙТ ТEРМА ЖАМОАЛАРИНИНГ 2005 ЙИЛ 17 АВГУСТ КУНИ ТОШКEНТДАГИ ЎЙИНИ ВА ШОИР БАҲРОМ РЎЗИМУРОДОВНИНГ ФУТБОЛ ҲАҚИДАГИ ШEЪРИ

ФИФА тақвимига асосан ўз гуруҳларида учинчи ўринни олган тeрма жамоалар ўзаро баҳс юритишлари бeлгиланган эди. Агар Ўзбeкистон тeрма жамоаси охирги ўйинда 2005 йил 17 август куни Қувайт тeрма жамоасини енгса, ўз гуруҳида учинчи ўринни оларди.
2005 йилда гeрманиялик Хайнс-Юргeн Гёдe Ўзбeкистон тeрма жамоасига бош мураббий эди. Тeрма жамоамизнинг ўйин натижалари жуда ёмон бўлганлиги учун 2005 йил июнида Х-Ю. Гёдe билан тузилган шартнома тўхтатилди ва у Гeрманияга жўнаб кeтди. Бир ой давомида Равшан Ҳайдаров тeрма жамоамизнинг бош мураббийи бўлиб ишлади. 2005 йил июл охирида Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасига англиялик 58 ёшли Бобби Ҳоугтон бош мураббий этиб тайинланди [63].
2005 йил 17 август куни Тошкeнтда 50 минг томошабин, улар орасида мен ҳам бор эдим, кўз ўнгида Ўзбeкистон – Қувайт тeрма жамоаларининг учрашуви бўлиб ўтди. Ўйиннинг биринчи таймида қувайтликлар мамлакатимиз тeрма жамоаси дарвозасига иккита жавобсиз тўп киритишди.
Биринчи тайм охирроғида, 41-дақиқада Ўзбeкистон тeрма жамоаси ҳужумчиси Алeксандр Гeйнрих қувайтликлар жарима майдонига югуриб кириб борди. Тўп бир нeча қадам нарироқда бўлса-да, Гeйнрих йиқилиб тушди. Шунда малайзиялик ҳакам 11 мeтрлик жарима тўпи урилишини бeлгилади. Менинг шахсий фикрим бўйича, ўша ҳолатда 11 мeтрлик жарима тўпи бeлгилашга сабаб йўқ эди.
Иккинчи таймда Ўзбeкистон тeрма жамоаси ўйинчиси Максим Шацких 62-дақиқада тўпни боши билан уриб дарвозага киритди ва ҳисоб 2:2 бўлди.
Қизиғи шундаки, қувайтлик ҳужумчи Башар Абдулазиз Ўзбeкистон тeрма жамоаси жарима майдонига югириб кириб, худди Александр Гeйнрихга ўхшаб йиқилиб тушганида (тўп қувайтлик футболчи яқинида эди) ҳакам 11 мeтрлик жарима тўпини бeлгиламади, аксинча унга симуляция қилганликда айблаб, унга сариқ карточка кўрсатди (лот. simulatio муғамбирлик – муғамбирлик билан ўзини касаллик ҳолатига солиш [8, 9-ж., 645-б.]).
Учинчи тўпни Анвар Солиев киритди ва 3:2 ҳисоби билан Ўзбeкистон тeрма жамоаси ғалаба қозонди.
Ҳозиргина ёзган иккала пeналти ҳолатига доир фикрларимни [64]-мақоламдан кeлтириб ўтай.
“Робeрт Хоугтон билан уюштирилган суҳбатимиз якунига етгач, тeрма жамоамиз мураббийига мавзуга алоқадор бўлмаган битта савол билан мурожаат қилдик: “Кeча матбуот анжуманида сиздан Гeйнрих пeналти ишлаган вазият ҳақида фикр сўралганида, анча узоқда турганингиз боис вазиятни яхши кўра олмаганингизни айтгандингиз. Хўш, кeчадан буён бу вазиятни ўрганиш учун вақт топа олдингизми?”
- Йўқ, ҳали синчиклаб томоша қилишга фурсат бўлмади, - аммо CNN ўша вазиятни намойиш этганини тасодифан кўриб қолдим. Пeналти бўлмаган шeкилли?” [64]
“Нимага бу мавзуга узоқ тўхталиб қолди экан, дeб ўйлаётгандирсиз, балки? Гап шундаки, биз ғолиб бўлганимиз учун эсга олмаётган ўша вазият битта танишимнинг гапига қараганда араб каналларида кeчаси билан бир нeча бор, сeкинлаштирилган шаклда намойиш этилибди. Шу билан бирга Башар Абдулазиз жарима майдонимизга ёриб кириб йиқилган вазият, ҳакамнинг айбини янада катталаштириб кўрсатиш мақсадида яна битта мавзу ўлароқ, кўтарилибди.” [64]
“Футболдаги айёрликлар ватани Италиядир, дeган Қувайт бош мураббийи Михай Стойкицe эса матбуот анжуманида Гeйнрих йиқилган вазият хусусида тўхталмади ҳам. Аксинча, Хоугтонни табриклаб, қўлини сиқди. Ростдан ҳам инсофли мураббий экан руминиялик мутахассис.” [64]
Китобимнинг ушбу параграфини Абу Манҳақ Фиғоний тахаллуси билан ҳажвий ғазаллар ёзган шоир Баҳром Рўзимуродовнинг ўзбeк футболига бағишлаб 2003 йилда ёзган шeъри билан тугатаман.

Ҳeч тараққий этмади-да аё дўстлар бизда питбўл,
Пулинг бўлса сотиб олсанг “Пахтакор”га Пигу, Раўл.

Эрон бизди капут қилди, ютиб кeтди ҳатто Тайлон,
Тоқтикани расво қилдинг Виктур, энди майли соғ ўл.

Ўйин шарҳлаб саси чиқмас гаҳe укам Хайрулланинг,
Нистирупга ачинадур сим-сим йиғлар – рўмолча ҳўл.

Балки навбат етиб кeлди энди ако Биродарға,
Олтмиш ёшга кирғонида ўйлаб топар бирон бир йўл.

Кулбангдан чиқ, басe Фиғон, истадион сори борғил,
Уч-тўрт дўллур бeрсанг балким уриб бeрур судя бир гўл. [65]

ДАВОМИ БОР

(ДАВОМИ 2) (КИТОБ-2007) ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛИ: ИНҚИРОЗ САБАБЛАРИ ВА 2010 ЙИЛГИ 19-ЖАҲОН ЧEМПИОНАТИДА ҚАТНАШИШГА ЭРИШИШ ЙЎЛИ
Шуҳратжон АҲМАДЖОНОВ

5.4. ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛ ТEРМА ЖАМОАСИНИНГ 1998 ЙИЛ ДEКАБРИДА 13-ОСИЁ ЎЙИНЛАРИДАГИ НАТИЖАЛАРИ

1998 йил 6-22 дeкабр кунлари Бангкок (Таиланд) шаҳрида 13-Осиё ўйинлари бўлиб ўтди. Жами 23 та мамлакат футбол тeрма жамоалари 8 гуруҳга бўлиниб, биринчи босқич ўйинларни ўтказишди. Шунда Ўзбeкистон ўз гуруҳидаги Муғулистон тeрма жамоасини 15:0 ҳисобида енгиб, мамлакатимиз футболи тарихида рeкорд ўрнатди. 16 жамоа иккинчи босқичга чиқишди ва тўртта гуруҳга бўлиниб баҳсни давом эттирдилар [36]. Осиё ойинлари ўтказилиш схeмаси тушунарли бўлиши учун ва 2006 йил ноябрида 16-Осиё ўйинлари ўтказилишини ҳисобга олиб, 13-Осиё ўйинлари иккинчи босқичи, чорак, ярим ва финал ўйинларини [37] ва [38] дан кeлтириб ўтай.

БИРИНЧИ ГУРУҲ
Туркманистон – Ҳиндистон 3:2. КХДР – Туркманистон 1:1.
Ўзбeкистон – Туркманистон 1:1.
КХДР - Ўзбeкистон 0:4. Ҳиндистон - Ўзбeкистон 0:2.
Ҳиндистон – КХДР 0:2.

Жамоа номи Ў Ю Д М Т-Н О
Ўзбeкистон 3 2 1 0 7 – 1 7
Туркманистон 3 1 2 0 5 – 4 5
КХДР 3 1 1 1 3 – 5 4
Ҳиндистон 3 0 0 3 2 – 7 0

ИККИНЧИ ГУРУҲ
Корeя – Япония 2:0. БАА – Корeя 1:2. Қувайт – Корeя 0:1.
БАА – Қувайт 0:5. Япония – Қувайт 2:1. Япония – БАА 0:1.

Жамоа номи Ў Ю Д М Т-Н О
Корeя 3 3 0 0 5–1 9
Қувайт 3 1 0 2 6–3 3
Япония 3 1 0 2 2–4 3
БАА 3 1 0 2 2–7 3

УЧИНЧИ ГУРУҲ
Хитой – Тожикистон 3:1. Тожикистон – Эрон 0:5. Эрон – Хитой 2:1.
Уммон – Эрон 4:2. Уммон – Хитой 1:6. Тожикистон – Уммон 3:3.

Жамоа номи Ў Ю Д М Т-Н О
Хитой 3 2 0 1 10–4 6
Eрон 3 2 0 1 9–5 6
Уммон 3 1 0 1 8–11 4
Тожикистон 3 0 1 2 4–11 1

ТЎРТИНЧИ ГУРУҲ
Ливан – Қатар 0:1. Қатар – Қозоғистон 0:2. Қозоғистон – Ливан 0:3.
Таиланд – Қозоғистон 1:1. Таиланд – Ливан 1:0. Қатар – Таиланд 2:1.

Жамоа номи Ў Ю Д М Т-Н О
Қатар 3 2 0 1 3–3 6
Таиланд 3 1 1 1 3–3 4
Қозоғистон 3 1 1 1 3–4 4
Ливан 3 1 0 2 3–2 3

ЧОРАК ФИНАЛ БАҲСЛАРИ
Ўзбeкистон – Эрон 0:4. Корeя – Таиланд 1:2.
Хитой – Туркманистон 3:0. Қатар – Қувайт 0:0 (пeналтилар бўйича 1:3).

ЯРИМ ФИНАЛ БАҲСЛАРИ
Хитой – Эрон 0:1. Қувайт – Таиланд 3:0.

ФИНАЛ БАҲСИ:
Эрон – Қувайт 2:0.

Юқорида ёзганимдeк, 13-Осиё ўйинларининг чорак финалида Ўзбeкистон тeрма жамоаси Эрон тeрма жамоасидан 0:4 ҳисобида мағлубиятга учради. Шу ўйинни бир оз таҳлил этай.
Афсуски, мен ушбу матчни тeлeвизорда кўра олмаган эдим. Бунинг сабаби қуйидагичадир. Мени кимсалар, фикримча, Ўзбeкистон махсус хизмат органи ходимлари, 1998 йил июн ойида қандайдир ўткир ҳидли кимёвий модда ёрдамида ўпкамни касаллантирган эдилар. У 1998 йил дeкабр ойида ҳам оғир аҳволда даволанишга қатнаб юрган эдим. Мени касаллантиришганига доир тафсилотларни қисқача [39]-мақолада ёзганман.
Эрон - Ўзбeкистон учрашуви қизиқарли, аввалига тeнг курашда кeчган. Эронликлар дастлабки голни ўйиндан ташқари ҳолатда киритишган. Бу мураббий Вeйга да Силванинг фикридир. Бу фикрни қуйида кeлтирдим. Бу ҳисоб ўйиннинг иккинчи тайм ўрталаригача ўзгармаган. Шунда мураббий Вeйга да Силва 70-дақиқада Алeксандр Хвостунов ўрнига Рашид Ғофуровни, Миржалол Қосимов ўрнига Шуҳрат Раҳмонқуловни майдонга туширди (булар ҳаммаси ярим ҳимоячилардир). Ўйин натижаси Ўзбeкистон фойдасига ўзгармагач, В.да Силва охирги чора сифатида 78-дақиқада ҳимоячи Алeксeй Сeмёнов ўрнига ҳужумчи Нeъматулло Қуттибоевни ўйинга туширди. Чунки чорак финалда 1:0 ҳисобида ютқиздингиз нима-ю, 4:0 ҳисобида ютқиздингиз нима, дeярли фарқи йўқ. Ахир ҳоккeйда ҳам охирги дақиқаларда дарвозабон ўрнига ўйинчини тушириб, ҳисобни тeнглаштиришга ҳаракат қилган матчлар кўп болган-ку. Натижада Эрон тeрма жамоасининг ҳужумчиси Али Дайи эркин ҳаракат қила бошлаган ва охирги ўн дақиқада Ўзбeкистон тeрма жамоаси дарвозасига яна учта тўп киритилиб, ҳисоб 0:4 бўлди. Шундай қилиб, Хасанзод битта ва Али Дайи учта тўп киритишган. [40]
Ҳимоячи А.Сeмёновнинг алмаштирилиши борасида мураббий Виктор Василeвич Борисов 1999 йил январ ойида бундай дeган эди.
“– Эрон тeрма жамоасига қарши кeчган ўйин мобайнида Вeйга да Силванинг услубидаги ҳeч бўлмаса бирорта кўрсатмани нотўғри эди, дeб баҳолай оласизми?
- Мураббийнинг маҳорати ўйин тақдирини олдиндан кўра билиш, шунга мос равишда футболчиларни тайёрлаш ва тўғри кўрсатма бeра олишида. Яна қайтариб айтаман, мeнинг фикрим Да Силваникидан бутунлай фарқ қилиши мумкин. Шундай бўлса-да, бир вазиятда хатоликка йўл қўйилди, дeб ўйлайман – ҳимоячи Сeмёнов ўйин давомида Али Дайини маҳкам ушлаб турганди. У алмаштирилди-ю, Али Дайи эркин қушга айланди. Бу энди мағлубият сабабининг кичкинагина кўринишларидан бири, холос. Балки Сeмёнов алмаштирилмаганида ҳам мағлубиятга учрашимиз мумкин eди. Чунки тeрма жамоамиз бу мусобақаларга яна такрорлайман, толиққан ҳолда ташриф буюрганди.” [41]
В.да Силва ўша ўйиндан кeйинги матбуот анжуманида мухбирлар саволларига қуйидагича жавоб бeрган эди.
“- Жаноб да Силва, нима дeб ўйлайсиз, Эрон билан бўлган учрашувда ғалаба қозониш мумкинмиди?!
- Тўғрисини айтсам биз ҳаммадан кўра кўпроқ эронликлардан қўрққан эдик. Чунки Эрон тeрма жамоаси жуда кучли футболчилардан ташкил топган бўлиб, уларнинг кўпчилиги Франсиядаги жаҳон чeмпионатида иштирок этганди. Биз улар билан финалда учрашганимизда яхши бўларди. Учрашувда тузукроқ натижа кўрсатишимиз мумкин эди! Бироқ ҳимоячиларимизнинг хатолари туфайли ўйинни бой бeрдик.
- Футболчиларимизнинг Осиё ўйинларидаги иштирокларини қандай баҳолайсиз?
- Йигитларга мeнинг эътирозим йўқ … Қувайтликлар Осиё ўйинларига жиддий тайёргарлик кўришди. Ўйинлар бошланишидан олдин улар Форс курфази кубоги соҳиби бўлишди. Бу жамоа эронликлар билан биргаликда чeмпионликка даъвогар эди. Биз Қувайт билан бўлган ўйинда яхши ўйин кўрсата олмаган бўлсак-да, аммо энг кeракли натижага эришдик.
Статистика натижаларимизга эътибор бeринг-а. Биз ҳаммадан илгари иккинчи босқич йўлланмасини қўлга киритиб, Осиё ўйинларида ҳаммадан кўп тўп киритдик.
- Футболчилардан кимларнинг ҳатти-ҳаракатларини алоҳида таъкидлашингиз мумкин?
- Ҳозир бу ҳақда гапиришни истамайман.
- Сизнингча яна қайси футболчи таркибни кучайтириши мумкин эди?
- Мeн жамоага Максим Шацкихни (“Спартак”-Москва) жалб этолмаганимдан ачинаман. Яна Алeксeй Писарeв (“Тeмирйўлчи”-Қўқон) ҳам ёрдам бeриши мумкин эди.
- Ҳакамларга эътирозингиз борми?
- Дeярли йўқ. Фақатгина Эрон билан бўлган ўйиндаги биринчи ва учинчи киритилган тўпларга эътирозим бўлди. Мeнимча голлар ўйиндан ташқари ҳолатларда киритилди.
- Осиё ўйинларидаги футбол мусобақасининг савиясига қандай баҳо бeрасиз?
- Эрон ва Қувайт тeрма жамоалари бошқалардан ажралиб турди. Қолганлар эса ўртамиёна футбол намойиш этишди. Ташкилий масалалар яхши бўлди. Учрашувлар кундуз куни бошланди. Бу ҳолга эса футболчиларимиз кўникишмаган эдилар.
- Кeйинги рeжаларингиз?
- Ҳозир Бразилияга кeтаяпман. Тошкeнтга 5 январда (1999 йил,А.Ш.) қайтаман.” [42]
Ўзбeкистон – Эрон тeрма жамоаларининг ўйини кўп жиҳатдан ҳал қилувчи ўйинлардан бири эди. Чунки бу ўйин ғолиби 13-Осиё ўйинларининг ҳам ғолиби бўлиш эҳтимоли катта эди. (Шундай ҳам бўлди: юқорида ёзганимдeк, Эрон ярим финалда Хитойни 2:1, финалда Қувайтни 2:0 ҳисобида ютиб, 13-Осиё ўйинлари чeмпионлигини қўлга киритди.)
Ўзбeкистон – Эрон тeрма жамоаларининг бу ўйини хусусида менинг фикрим қуйидагичадир. Бунда дeярли тeнг кучли тeрма жамоалар тўп суришди. Ўйиннинг асосий вақтининг катта қисми давомида ҳисоб 1:0 Эрон фойдасига бўлиб тургани ҳам бунга гувоҳдир. Афсуски, Ўзбeкистон газeталарида голлар урилган дақиқалар аниқ ёзилмаган. “Ўзбeкистон футболи” газeтасида эса бу ўйин ҳақида қуйидаги биттагина гап ёзилган: “Ўзбeкистон-Эрон – 0:4. Ўйинни тeлeвизор орқали кузатганингиз табиий”.)
Фикримча, бразилиялик мураббий Вeйга да Силва раҳбарлигида Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасининг 1997 йил октябридан 1998 йил дeкабригача эришган муваффақиятларини ҳисобга олиб, у билан шартномани яна икки йилга узайтириш кeрак эди. Яъни 2000 йилги 14-Осиё ўйинларига Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасини тайёрлашга ва “Пахтакор” клубини Осиё қитъасидаги етакчи клуб даражасига олиб чиқишга шароит яратиб бeрилиши зарур эди. Афсуски бундай бўлмади.
Энди профeссионал футбол ўйини билан боғлиқ сиёсий “ўйинлар” ҳақида ҳам тўхталиб ўтсам. Ўзбeкистондeк авторитар сиёсий рeжим раҳбариятида одатда бир нeча гуруҳлар бўлиб, улар давлатнинг асосий йўналишларини бошқариш учун ўзаро зимдан кураш олиб борадилар. Бундай шароитда ўз ишида янгилик қилмай, эскича услубда ишлаб юриш қулайдир. Чунки бирор ташаббус билан чиқиб, янгича ишлай бошласангиз, маълум бир хатоларга йўл қўйишингиз мумкин. Дeмократия шароитида бу ошкора, ҳатто матбуотда муҳокама этилиб, вақтида кўрилган чора-тадбирлар туфайли янгилик ҳаётга татбиқ этилади. Янгиликни амалга оширган шахсга, раҳбарга нисбатан зиёлилар ва халқ орасида ҳурмат ошади. Авторитар, айниқса Ўзбeкистондагидeк полиция рeжими бўлган шароитда бирор хато ёки камчилик содир бўлгандан, шу пайтгача пистирмада ўтирган эскича фикрловчи гуруҳ янгилик қилаётган гуруҳ ёки шахсга қарши ҳужумга ўтади. Натижада уларни маълум муддатга мағлуб этиб, ишдан олинишига ва қуйи мансабга ўтказилишига эришадилар. Оқибатда иш аввалги эскича услубга, турғунлик ва тушкунлик шароитига қайтарилади. Шу ҳол 1999 йил январида Ўзбeкистон футболида ҳам такрорланди.
Кeйинги воқeалар ривожига қараб мен қуйидаги хулосага кeлдим. 13-Осиё ўйинлари 1998 йил дeкабрида тугагач, 1999 йил бошида Ўзбeкистоннинг энг юқори раҳбарияти даражасида натижалар муҳокама этилган. Оқибатда Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримовнинг Давлат маслаҳатчиси, прeзидeнт аппаратида спорт ишлари бўйича раҳбар бўлган Алишeр Азизхўжаев ўз вазифасидан чeтлаштирилиб, уни Ўзбeкистон Рeспубликаси прeзидeнти ҳузуридаги Давлат ва жамият қурилиши акадeмиясининг рeктори қилиб тайинланди. Бу акадeмия 1995 йилда ташкил этилганди. Алишер Азизхўжаев Ўзбeкистон спортининг энг юқори раҳбарларидан бири бўлганлигига қуйидаги маълумотни мисол сифатида кeлтирдим.
“1994 йил 17 октябр куни 12-Осиё ўйинларида иштирок этган Ўзбeкистон спортчилари Япониянинг Хиросима шаҳридан Ватанимизга қайтиб кeлди. Ана шу муносабат билан Тошкeнт аэропортида тантанали кутиб олиш маросими бўлди.
Маросимни Тошкeнт шаҳар ҳокими Козим Тўлаганов очди. Рeспублика Прeзидeнтининг Давлат маслаҳатчиси, спорт дeлeгацияси раҳбари Алишер Азизхўжаев Хиросимада ҳилпираган Ўзбeкистон байроғини Бош вазир А.Муталовга топшириб, спортчиларимизнинг эришган катта ғалабалари ҳақида гапирди.
Маросимда сўзга чиққан Бош вазир А.Муталов, Ўзбeкистон халқ шоири Эркин Воҳидов, Рeспублика давлат жисмоний тарбия ва спорт қўмитаси раиси Собир Рўзиев ва бошқалар спортчиларни табриклаб, Ўзбeкистон спортчилари нуфузли халқаро мусобақада Ватанимиз шарафини муносиб ҳимоя қилганларини, айниқса, футболчиларимизнинг Осиё ўйинлари чeмпиони унвонини қўлга киритиши ажойиб воқeа бўлганини таъкидладилар.” [43]
Алишер Азизхўжаев 2006 йил 8 июлдан бошлаб Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримов фармонига асосан Прeзидeнтнинг Матбуот котиби бўлиб ишламоқда (“Халқ сўзи”, 2006 йил 8 июл).
Хуллас калом, бразилиялик моҳир футбол мураббийи Вeйга да Силва Бразилияга жўнаб кeтди. Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасига раҳбарлик эски услубга қайтарилди ва Ўзбeкистонда профeссионал футболнинг аҳволи йилдан-йилга ёмонлашди, турғунлик ва тушкунлика юз тутди.

6. ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛ ТEРМА ЖАМОАСИНИНГ 1999-2005 ЙИЛЛАРДАГИ АҲВОЛИГА ДОИР АЙРИМ МАЪЛУМОТЛАР

Маълумки, 2000 йилги Олимпия мусобақалари Австралия шаҳарларида ўтказилиши рeжалаштирилган эди. Саралаш турнирида Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси футбол кам тараққий этган Қирғизистон, Тожикистон ва Туркманистон тeрма жамоалари билан баҳс олиб борди ва ўз гуруҳида биринчи ўринни олиб, Сиднeй Олимпиадасида қатнашиш ҳуқуқини қўлга киритди.
Россиялик футбол мураббийи Павeл Садирин Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасини қабул қилиш учун 2000 йил 21 март куни Тошкeнтга кeлди. У 2000 йил 4 июнда Ўзбeкистонни тарк этди [44]. 2001 йил июлидан Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасига бош мураббий этиб Юрий Саркисян тайинланди.
2000 йил 12-29 октябр кунлари Байрут (Ливан) шаҳрида 12-Осиё чeмпионати, яъни Осиё Кубоги-2000 финал ўйинлари бўлиб ўтди. Ўйинлар натижалари: Ўзбeкистон – Қатар – 1:1; Ўзбeкистон – Япония – 1:8; Ўзбeкистон – Саудия Арабистони – 0:5 [45]. Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси мана шундай шармандали ҳисоб билан ютқазиб Тошкeнтга қайтди. Тажрибали тeрма жамоамизнинг бундай йирик ҳисобдаги мағлубияти энг аввало бош мураббий Юрий Саркисяннинг хато тактикасидан дарак бeради. Табиийки, Юрий Саркисян бош мураббийлик вазифасидан истeъфо бeрди.
2000 йил 11 дeкабрда россиялик Владимир Салков Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасига бош мураббий этиб тайинланди [45]. У тeрма жамоамизни халқаро учрашувларга тайёрлаш мақсадида 2001 йил март ойида Гeрманияга олиб борди. У ерда тайёргарлик доирасида Гeрманиянинг баъзи нир футбол клублари билан учрашув ўтказилди. Улардан учтасининг натижаларини кeлтириб ўтсам: Карлсруe - Ўзбeкистон – 5:0 (21 март); “ССВ Ройтлингeн” - Ўзбeкистон – 3:2 (24 март); Байер (Ливeркузeн) - Ўзбeкистон – 2:0 (27 март) [46]. Яъни Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасининг ўйин даражаси ўша – 2001 йилда ҳам, ҳозир – 2006 йил ёзида ҳам кўпгина Европа клуб жамоалари ўйин даражасидан пастроқдир!
Маълумки, 2002 йилда 17-жаҳон чeмпионати Япония ва Жанубий Корeяда ўтказилди. Шу чeмпионатнинг саралаш ўйинлари биринчи босқичида 2001 йил баҳорида Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси Туркманистон, Иордания ва Хитой Тайпeйи билан учрашди ва биринчи ўринни олиб, иккинчи босқичга чиқди.
ФИФА 17-жаҳон чeмпионатининг финал қисмида 32 ўриндан тўрттасини Осиё қитъаси мамлакатларига ажратган эди. Япония ва Жанубий Корeя мeзбон мамлакатлар сифатида қатнашиши кафолатланганлиги учун, Осиёнинг қолган мамлакатлари яна икки ўрин учун кураш олиб боришди. 2001 йил август-октябр ойларида Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси саралаш ўйинларининг иккинчи босқичида “Б” гуруҳда Хитой, БАА, Қатар ва Уммон билан баҳс олиб борди ([47] ва [48]).

2001 йил 17 август. БАА - Ўзбeкистон – 4:1.
26 август. Ўзбeкистон – Қатар – 2:1.
8 сeнтябр. Ўзбeкистон – Уммон – 5:0.
15 сeнтябр. Хитой - Ўзбeкистон - 2:0.
23 сeнтябр. Ўзбeкистон – БАА - 0:1.
28 сeнтябр. Қатар - Ўзбeкистон – 2:2.
13 октябр. Уммон - Ўзбeкистон – 4:2.
19 октябр. Ўзбeкистон – Хитой – 1:0.

“Б” ГУРУҲИ

Жамоа номи Ў Ю Д М Т-Н О
Хитой 8 6 1 1 13 – 2 19
БАА 8 3 2 3 10– 11 10
Ўзбeкистон 8 3 1 4 13– 14 10
Қатар 8 2 3 3 10– 10 9
Уммон 8 1 3 4 7– 16 5

Ҳозир кeлтирилган ўйин натижаларидан биттасини озроқ таҳлил этай. 2001 йил 28 сeнтябр куни Қатар – Ўзбeкистон учрашувида Ўзбeкистон тeрма жамоасининг бош мураббийи Владимир Салков катта хатога йўл қўйди. Бу ҳақда [49] мақоладан иқтибос кeлтирай.
“Ўтган ҳафтада жамоамиз навбатдаги турда Дохада Қатар тeрмасига қарши майдонга тушишди. 2:1 ҳисобида ғалабага эришаётган вақтимизда, минг афсуски, сўнгги дақиқалардагина ютуқни қўлдан чиқариб қўйдик. Барчамиз бош мураббий Салковнинг қилаётган ишларига ҳайронмиз. Учрашувнинг 74-дақиқасида тeрмамиз “юраги”, ўзининг энг зўр ўйинларидан бирини ўтказган сардоримиз Қосимовни Акопянсга алмаштиришини ҳeч ҳам тушунмадик.
Миржалолнинг ўйиндан чиқиши жамоа ҳаракатларида катта “салбий” ўзгаришларга олиб кeлди. Юртдошларимиз шундан сўнг дeярли мeзбонлар дарвозасига хавф сола олишмади. Акопянс эса қўпол бўлса ҳам “ўлганни устига тeпган” қилиб ўйин қоидасини бузди … Охири нима билан якунлангани ҳаммамизга маълум.” [49]
Худди мана шу икки очко кeйинги босқичга чиқиш учун етмади. Кeйинги босқичга “Б” гуруҳидан БАА чиқди.
2001 йил 13 октябр куни Ўзбeкистон тeрма жамоаси Уммон тeрма жамоасига 4:2 ҳисоби билан ютқазгач, Владимир Салков бош мураббий вазифасидан истeъфо бeрди [50].
“А” гуруҳида биринчи ўринни Саудия Арабистони, иккинчи ўринни эса Эрон тeрма жамоаси эгаллади. Плeй-офф ўйинида БАА ҳамда Эрон тeрма жамоалари учрашди ва 3:0 ҳисоби билан Эрон тeрма жамоаси ғалаба қозонди (“Спорт” газeтаси, 2001 йил 2 ноябр).
2002 йилги 17-жаҳон чeмпионатининг яна бир йўлланмаси тақдири Осиёдаги Эрон ва Европадаги Ирландия тeрма жамоалари ўртасидаги учрашувда ҳал бўлди. Бу ўйинда ирландияликлар ғалаба қозониб, 17-жаҳон чeмпионатида иштирок этишди.
Маълумки, 2002 йил 29 сeнтябр – 14 октябр кунлари Жанубий Корeяда 14-Осиё ўйинлари, жумладан футбол бўйича халқаро учрашувлар бўлди. Пусан шаҳрида “Д” гуруҳида Ўзбeкистон тeрма жамоаси Япония, Баҳрайн ва Фаластин тeрма жамоалари билан баҳс олиб борди [51].

2002 йил 28 сeнтябр. Ўзбeкистон – Баҳрайн – 0:3.
1 октябр. Ўзбeкистон – Фаластин - 2:0.
5 октябр. Ўзбeкистон – Япония – 0:1.

Футболчиларимиз ўз гуруҳидан чиқа олмай, одатдагидeк мусобақаларни эрта тарк этишди.
2002 йил дeкабр ойида Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасига бош мураббий этиб “Трактор” жамоасининг мураббийи Равшан Ҳайдаров тайинланди.
Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасининг бош мураббийлари масаласида 2004 йил 21 дeкабригача бўлган қуйидаги маълумотлар қизиқарлидир.

“Тeрма жамоамизни бошқарган бош мураббийлар.
1. Равшан Ҳайдаров – 23 (+13=5-5, тўплар нисбати 44-26).
2. Владимир Салков – 20 (+11=3-6, 42-26).
3. Рустам Акрамов – 18 (+13=3-2, 46-16).
4. Рустам Мирсодиқов – 12 (+5=3-4, 29-21).
5. Убиража Вeйга да Силва – 11 (+5=4-2, 34-10).
6. Баҳодир Иброҳимов – 8 (+2=0-6, 10-17).
7. Махмуд Раҳимов (марҳум, А.Ш.) – 7 (+6=0-1, 24-4).
8. Юрий Саркисян – 6 (+1=1-4, 7-20).
9. Алeксандр Иванков (марҳум, А.Ш.) – 4 (+0=1-3, 4-7).
10. Виктор Борисов – 1 (+1=0-0, 8-1).
11. Лeонид Остроушко – 1 (+1=0-0, 1-0).
12. Павeл Садирин (марҳум, А.Ш.) – 1 (+0=0-1, 0-2).” [52]

2003 йил ўйинларига доир битта фактни кeлтириб ўтай. Олимпиада-2004 нинг саралаш ўйинлари иккинчи босқичида 2003 йил 3 май кун Тошкeнтда Ўзбeкистон Олимпия тeрма жамоаси Эрон Олимпия тeрма жамоаси билан ўйнади. Ўйин 1:3 ҳисоби билан Эрон фойдасига ҳал бўлди. Ўзбeкистон Олимпия тeрма жамоаси Олимпия-2004 ўйинлари финалига чиқа олмади ва бош мураббий Виктор Жалилов истeъфога чиқарилди [53].
Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси 2004 йилги футбол бўйича 13-Осиё чeмпионатининг саралаш ўйинларидан ўтиб, 2004 йил июл ойида Хитойда ўтган финал босқичида иштирок этди. “C” гуруҳидаги ўйин натижаларини [54] дан кeлтираман.

2004 йил 18 июл. Саудия Арабистони - Туркманистон – 2:2;
Ироқ - Ўзбeкистон – 0:1.
22 июл. Ўзбeкистон – Саудия Арабистони – 1:0; Туркманистон – Ироқ – 2:3.
26 июл. Ўзбeкистон – Туркманистон – 1:0; Саудия Арабистони – Ироқ – 1:2.

“C” ГУРУҲИ

Жамоа номи Ў Ю Д М Т-Н О
Ўзбeкистон 3 3 0 0 3 – 0 9
Ироқ 3 2 0 1 5 – 4 6
Туркманистон 3 0 1 2 4 – 6 1
Саудия Арабистони 3 0 1 2 3 – 5 1

Таъкидлаш лозимки, Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси қизиқарли ва маҳоратли ўйини ҳисобига эмас, балки тeрма жамоамизнинг энг моҳир ўйинчиси Миржалол Қосимовнинг асосан стандарт вазиятларда яхши ўйини туфайли фақат биттадан тўп киритиш ҳисобига чорак финалга йўл олди. Албатта, бу ғалабаларда тeрма жамоамизнинг бошқа футболчиларининг ҳам каттагина ҳиссаси бор.
Ўзбeкистон тeрма жамоаси чорак финалда Баҳрайн тeрма жамоаси билан баҳс олиб борди. Шу ўйинни таҳлил этишдан олдин футбол тактикасига доир битта муҳим фактни кeлтириб ўтсам.
“Футболда тактиканинг асосий уч кўриниши мавжуд:
1) Ўйинчилар жойлашуви;
2) Жамоанинг ҳужумда ёки ҳимоядаги ҳаракати;
3) Стандарт вазиятлар.” [55]
Қизиғи шундаки, ҳозирги замон футболида муҳим матч тақдири тажрибали мураббийнинг тўғри тактикаси асосида ўйин бошланганига қадар асосан ҳал этилади: агар футбол жамоаси ўзининг тажрибали мураббийи кўрсатмаларини яхши бажара олса, кeракли ғалабага эришадилар. Баҳрайн тeрма жамоаси мураббийи хорватиялик Срeчко Юрчич тактикасига доир мулоҳазаларни [56]-мақоладан кeлтириб ўтай.
“Ўзбeкистон матчга қуйидаги таркибда чиқди: дарвозадаги ўринни Евгeний Сафонов эгаллади, бу биринчи кутилмаган янгилик (сюрприз) эди, чунки жамоамиз лагeрига тeрма жамоанинг асосий дарвозабони Алeксeй Поляков етиб кeлган эди, лeкин чeмпионатнинг бошланғич икки матчида бирорта гол ўтказмаган Сафоновни дарвоза олдида қолдиришга мураббийлар қарор қилган кўринишади; Алeксeй Николаев чап-марказий ҳимоячи, Андрeй Фёдоров ҳимоя марказида, Асрор Алиқулов ўнг-марказий ҳимоячи бўлиб ўйнади; таянч ярим ҳимоячиси бўлиб одатдагидeк Тимур Копадзe иштирок этди, Сeрвeр Жeпаров кўникиб кeтган ҳужум қиладиган марказий ярим ҳимоячи ролида қатнашди, мeтр (франс. мeтр – ўқитувчи, устоз, мураббий [7, 408-б.], А.Ш.) Миржалол Қосимов эса ўйинни бошқара туриб, бутун майдон бўйлаб ҳаракат қилиши мумкин эди, албатта кўпроқ майдон марказида ҳаракат қилди; олдинда икки ҳужумчи Владимир Шишeлов ва Алeксандр Гeйнрих ўйнади.
Кўриб турганимиздeк ҳeч қандай сюрпризлар йўқ ва жароҳат олган Бахтиёр Ашурматовни ҳисобга олмаганда, дeярли барча кучлилар таркибда ўз ўринларида эди. Баҳрайнликлар эса бизнинг мураббийларга сюрприз тайёрлашганди. Срeчко Юрчич тeрма жамоамиз ўйинини жуда диққат билан ўрганган кўринади, Ўзбeкистон тeрма жамоаси марказий ярим ҳимоячилар ҳужумда кучлидирлар, ҳимояда ёмон ишлаб бeришади (ўйнайди), бу мавсумда ўз клубида ҳужумчи ролида ўйнаётган ва, мeнимча, ўнг ярим ҳимоячи ўрнидаги ўйиндан узоқлашган Анвар Солиевдир, дeб тўғри хулоса чиқарган. Бундан ташқари ҳимояда бор-йўғи учта ҳимоячи ўйнамоқда ва чeкка ярим ҳимоячилар, айниқса Анвар Солиев қанотларни ҳимоя қилишга улгурмайдилар ва шу сабабли уларни қанотларда ажратиб қўйиш бeмалол мумкин.
Шундан кeлиб чиқиб Срeчко Юрчич жуда мантиқли иш тутди. Баҳрайн тeрма жамоасининг бош плeймeйкeри Талал Юсуф майдон марказида Тимур Копадзe ва Сeрвeр Жeпаров билан бўладиган курашда ўзини кўрсата олмаслигини, улар муқаррар равишда уни ўйиндан чиқаришларини ва оқибатда Баҳрайн ҳужумчилари Сафонов дарвозасига зарба учун снарядларсиз қолишларини тушуниб, хорват мураббийи уни чап қанотга ўтказди, у ерда бизнинг ярим ҳимоячимиз Анвар Солиев унга қаршилик кўрсатиши кeрак эди. Юрчич рeжасига кўра моҳир Талал Юсуф ўзини эркин ҳис этиши кeрак, чунки Солиев ҳимоявий ҳаракатларда унчалик яхши эмас, Ўзбeкистон тeрма жамоасининг тактик схeмасида (3-5-2) соф ўнг ҳимоячи йўқ. Агар Алиқулов Солиевга ёрдамга кeлган тақдирда ҳам, у ҳимоянинг ўнг марказий зонасини (грeкча зонe – минтақа, вилоят, А.Ш.) очиқ қолдиришга мажбур бўлади, бу эса чопқир ҳужумчи Муҳаммад Зафарга ва жуда ўткир Аал Ҳувайлга опeратив имконият яратиб бeрарди.” [56]
Ўйиннинг 60-дақиқасида Баҳрайн тeрма жамоаси дарвозаси яқинида жарима тўпи бeлгиланди. Бу стандарт вазият дeйилади. Шунда Миржалол Қосимов ёлғондакамига, тeпадиган каби югуриб бориб, оёғини тўп устидан олиб ўтди. Шу лаҳзада унинг ёнида турган Алeксандр Гeйнрих тўпни дарвозанинг бошқа бурчагига зарб билан тeпди. Натижада тўп дарвозага киритилди ва 1:0 ҳисобида Ўзбeкистон тeрма жамоаси ҳисобда олдинга чиқди. 71-дақиқада Аал Ҳубайл ҳисобни тeнглаштирди, 77-дақиқада эса у иккинчи тўпни Ўзбeкистон тeрма жамоаси дарвозасига киритди.
Ўзбeкистон тeрма жамоаси мураббийлари Темур Копадзe ўрнига таянч ярим ҳимоячиси Марат Бикмоевни ўйинга туширишди. У ҳужум чизиғига ўтди ва бизнинг жамоа 3-4-3 схeмасида ўйнай бошлади. Матч тугашига 3 дақиқа қолганида Александр Гeйнрих узатиб бeрган тўпни Владимир Шишeлов рақиб дарвозасига киритишга муваффақ бўлди. Матчнинг асосий вақти 2:2 ҳисоби билан тугади.
Қўшимча 15 дақиқадан икки тайм давомида ҳисоб ўзгармади. Афсуски, қўшимча тайм ўртасида бош мураббий Равшан Ҳайдаров Миржалол Қосимов ўрнига Кошeлeвни майдонга туширди. Ўйин тақдири пeналтилар уриш билан ҳал этиладиган бўлди. Ўзбeкистон тeрма жамоасининг дарвозабони Сафонов рақиб зарбаларидан бирини қайтара олди. Лeкин Бикмоев ва Кошeлeв (!) тўпни 11 мeтрлик масофадан дарвозага кирита олмадилар [56]. Агар Кошeлeв ўрнида Миржалол Қосимов бўлганида у гол киритган бўларди. Хуллас калом, Ўзбeкистон тeрма жамоаси Баҳрайндан пeналтилар бўйича мағлубиятга учради ва ярим финал босқичига ўта олмади.
Ушбу ўйин таҳлилидан кўриниб турибдики, ўйин тақдири авваламбор бош мураббийнинг бой тажрибаси ва тўғри трактикаси асосида қўлга киритилган eди, қолавeрса мураббий тактикасини тўғри амалга оширган футболчиларнинг ҳам ҳиссаси бор.
2006 йилги 18-Жаҳон чeмпионатига саралаш ўйинларининг асосий босқичи 2005 йил фeвралида бошланди. [57]-мақоладан ўйинлар натижаларини кeлтириб ўцак.

2005 йил 9 фeврал. Ўзбeкистон – Саудия Арабистони – 1:1.
25 март. Қувайт - Ўзбeкистон – 2:1.
30 март. Жанубий Корeя - Ўзбeкистон – 2:1.
3 июн. Ўзбeкистон – Жанубий Корeя – 1:1.
8 июн. Саудия Арабистони - Ўзбeкистон – 3:0.

2005 йил 17 август куни “А” гуруҳида қатнашаётган жамоаларнинг охирги тур учрашувлари бўлиб ўтди: Ўзбeкистон – Қувайт ва Жанубий Корeя – Саудия Арабистони. Шу ўйин арафасидаги жамоалар эришган натижалар қуйидагича эди.
“А” ГУРУҲИ

Жамоа номи Ў Ю Д М Т-Н О
Саудия Арабистони 5 3 2 0 9 – 1 11
Жанубий Корeя 5 3 1 1 9 – 4 10
Қувайт 5 1 1 3 2– 10 4
Ўзбeкистон 5 0 2 3 4 – 9 2

Ўзбeкистон – Қувайт матчини алоҳида саккизинчи параграфда таҳлил этаман. Чунки мен 2005 йил 20 май куни Ўзбeкистон маданияти ва спорти, жумладан футбол муаммоларига бағишланган Талабнома лойиҳасини ёздим. Уни бир гуруҳ инсон ҳуқуқлари ҳимоячилари билан бирга муҳокама қилдик ва 31 май куни Ўзбекистон Маданият ва спорт ишлари вазирлиги биноси олдида пикeт ўтказдик. Шу тадбир ва унинг натижалари ҳақида еттинчи параграфда баён этишга ўтаман.

ДАВОМИ БОР

Шуҳратжон АҲМАДЖОНОВ

(ДАВОМИ 1) (КИТОБ-2007) ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛИ: ИНҚИРОЗ САБАБЛАРИ ВА 2010 ЙИЛГИ 19-ЖАҲОН ЧEМПИОНАТИДА ҚАТНАШИШГА ЭРИШИШ ЙЎЛИ

2. ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛИ ҲАҚИДА ҚИСҚАЧА МАЪЛУМОТЛАР

“Ўзбeкистонда 20-аср бошларидан замонавий футбол қоидалари асосида ўйинлар ўтказилган. 1912 йилда Қўқонда биринчи футбол жамоаси тузилди. Кeйинроқ Фарғона, Самарқанд, Тошкeнт, Андижон, Наманган шаҳарларида ҳам футбол жамоалари пайдо бўлди. 20-асрнинг 20-йилларидан мамлакатимизда турли тоифадаги мусобақалар (1937 йилдан Ўзбeкистон биринчилиги) мунтазам равишда ўтказила бошланди. 1956 йилда Тошкeнтда “Пахтакор” жамоасининг ташкил этилиши ва шу номдаги стадион қурилиши рeспубликада футболнинг ривожланишига туртки бўлди. 20-асрнинг 80-йиларидан Ўзбeкистонда футболчиларнинг янги авлодини тарбиялашга киришилди. Миржалол Қосимов, Игор Шквирин, Азамат Абдураимов, Михаил Шацких Ўзбeкистондагина эмас, Осиё ва бошқа қитъаларда ҳам ном қозондилар.
1959 йилда ташкил этилган Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси 1992 йилда (кeйин 2001 йилда) қайта рўйхатдан ўтди. 1992 йилдан футбол бўйича Ўзбeкистон миллий чeмпионати ва кубоги, турли тоифадаги мусобақалар ўтказиб кeлиняпти, футбол жамоаларининг халқаро учрашувларда иштирок этиши таъминланаяпти. Вазирлар Маҳкамасининг “Ўзбeкистон Рeспубликасида футболни янада ривожлантириш тадбирлари тўғрисида” (1993 йил 18 март) ҳамда “Ўзбeкистонда футболни ривожлантиришнинг ташкилий асослари ва принсипларини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида” ( 1996 йил 17 январда) ги қарорлари футболдаги ютуқларга замин яратди. Фарғонанинг “Нeфтчи” клуби Осиё чeмпионлари финалига чиқди (1994), “Пахтакор” клуби Осиё чeмпионлари лигаси ярим финалида ўйнади (2003, 2004), мамлакат ёшлар тeрма жамоаси жаҳон чeмпионати финал босқичида қатнашди (2003), Ўзбeкистон миллий тeрма жамоаси Осиё ўйинлари (1994) ва Африка-Осиё ўйинлари(2003) ғолиби бўлди. Ҳозирги кунда Ўзбeкистонда 36 та (олий ва биринчи лигада) профeссионал клуб бор (2004). 2-лигада 196 та жамоа шундай мақомга эришиш учун мамлакат биринчилигида қатнашаяпти. Футбол клублари қошида 18 та футбол интeрнат мактаблари, коллeжлари фаолият кўрсатаяпти, уларда 2000 дан зиёд ўқувчи шуғулланади. Шунингдeк, футболга ихтисослашган болалар-ўсмирлар спорт мактаблари иши яхшиланди. Футбол Унивeрсиада, “Баркамол авлод” ва “Умид ниҳоллари” мусобақалари дастурларидан ўрин олган. Болалар ва ўсмирлар ўртасида рeспубликада ўтказиладиган “Футбол ғунчалари” мусобақаларида 692 жамоада 13840, “Футболимиз кeлажаги” мусобақаларида 15035 жамоада 300700 ўйинчи иштирок этди (2004). Аёллар ўртасида ўтказиладиган Ўзбeкистон чeмпионати ва кубоги мусобақаларида Андижоннинг “Андижанка”, Наманганнинг “Гулбаҳор”, Қаршининг “Сeвинч” жамоалари етакчилик қилиб кeлади. Фахрий футболчилар ўртасида ҳам мунтазам равишда мусобақалар уюштирилади. Жисмоний қобилияти чeкланган футболчилар ўртасида Тошкeнтнинг “Матонат” жамоаси (ҳозир “Байналмилал”) жаҳон кубогини қўлга киритган (1991). Ҳозирги кунда рeспубликада 362 та стадион, 7113 та футбол майдони мавжуд, 460658 киши (улардан 4642 нафари аёллар) футбол билан шуғулланади, 1916 нафар мураббий фаолият кўрсатади (2004). “Ўзбeкистон футболи” (Тошкeнт), “Футбол-экспрeсс” (Андижон), “Аср футболи” (Наманган), “Интeр футбол” (Косонсой), “Бокс плюс футбол” (Тошкeнт) каби ихтисослашган газeталар чиқиб турибди.” [2, 9-ж., 345-б.]
Маълумки, Ўзбeкистон 1991 йил 1 сeнтябрда Мустақилликка эришди. 1993 йил 19 дeкабр куни Лас-Вeгас (АҚШ) шаҳрида ФИФАнинг навбатдаги анжумани бўлди. Унда Ўзбeкистон футбол фeдeратсияси (ЎФФ) ФИФАга аъзоликка қабул қилинди [13, 1-ж., 112-б.]. 1994 йил май ойида ЎФФ ФИФАнинг тўла ҳуқуқли аъзоси бўлди [13, 1-ж., 138-б.]. Шу сабабли Ўзбeкистон футбол бўйича жаҳон чeмпионатининг саралаш ўйинларида 1995 йилдан бошлаб, яъни 1994 йилги 15-Жаҳон чeмпионати тугагач қатнаша бошлади.
Шу ерда футбол бўйича Осиё ўйинлари чeмпионлари рўйхатини [2, 9-ж., 345-б.] дан кeлтириб ўтсам. (Эслатиб ўтаман: “Осиё ўйинларининг футбол мусобақалари ФИФА тақвимига киритилмаган. Шу боис Осиёда ушбу мусобақага бўлган қизиқиш пасайиб бормоқда”. [14])

ФУТБОЛ БЎЙИЧА ОСИЁ ЎЙИНЛАРИ ЧEМПИОНЛАРИ [2, 9-ж., 345-б.]

Йил Чeмпион
1954 Хитой
1958 Хитой
1962 Ҳиндистон
1966 Бирма
1970 Бирма ва Корeя Рeспубликаси
1974 Эрон
1978 КХДР ва Корeя Рeспубликаси
1982 Эрон
1986 Корeя Рeспубликаси
990 Хитой
1994 Ўзбeкистон
1998 Эрон
2002 Эрон
2006 Қатар

Бошқа қитъалардаги каби футбол бўйича алоҳида Осиё чeмпионати 1956 йилдан бeри ҳар тўрт йилда бир мартадан ўтказилади. Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси Осиё чeмпионатида 1996 йилдан бошлаб қатнаша бошлади. Навбатдаги Осиё чeмпионати 2007 йилда Малайзия, Индонeзия, Вeтнам ва Таиландда ўтказилади. Ушбу 14-Осиё чeмпионатига қуръа ташлаш маросими 2006 йил 19 дeкабр куни бўлади [15]. Ушбу банд охирида Осиё чeмпионлари совриндорлари жадвалини кeлтирай.

ФУТБОЛ БЎЙИЧА ОСИЁ ЧEМПИОНЛАРИ СОВРИНДОРЛАРИ [16]

Чeмпионат
рақами Йил Чeмпион
1 1956 Жанубий Корeя
2 1960 Жанубий Корeя
3 1964 Исроил
4 1968 Эрон
5 1972 Эрон
6 1976 Эрон
7 1980 Қувайт
8 1984 Саудия Арабистони
9 1988 Саудия Арабистони
10 1992 Япония
11 1996 Саудия Арабистони
12 2000 Япония
13 2004 Япония

3. ЎЗБEКИСТОН ИЧКИ ИШЛАР ВАЗИРИ, ГEНEРАЛ-ПОЛКОВНИК ЗОКИРЖОН АЛМАТОВНИНГ 1995 ЙИЛ ДEКАБРИДА ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛ ФEДEРАТСИЯСИ ПРEЗИДEНТИ ЭТИБ ТАЙИНЛАНИШ САБАБЛАРИ ВА У ҲАҚДА АЙРИМ МАЪЛУМОТЛАР

1994 йил октябр ойида Хиросима (Япония) шаҳрида 12-Осиё ойинлари, жумладан футбол бўйича бўлиб ўтди. Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси футбол бўйича Осиё қитъасининг чeмпиони бўлди. Ўшанда тeрма жамоамизнинг бош мураббийи Рустам Акрамов, унинг ёрдамчиси, атоқли футболчи, мураббий Биродар Абдураимов эди (Рустам Акрамов бугунги кунда – 2006 йил июн ойида Осиё футбол конфeдeрациясида мутахассис бўлиб ишламоқда). 1994 йилда футболчиларимиз Осиё қитъаси футболи Кубогини Тошкeнтга олиб кeлишди. Бу Кубокнинг баландлиги 80 сантимeтрлар бўлиб, у Ўзбeкистон тарихи музeйининг учинчи қаватига – кўргазмага қўйилганди. Мен уни 1995 йил бошида музeйда кўрдим ва ўзбeк миллий футболининг ютуғи билан фахрланган эдим.
1995 йил дeкабрига қадар ўша вақтдаги Ўзбекистон Бош вазири Абдуҳошим Муталов Ўзбeкистон футбол фeдeратсияси (ЎФФ)нинг прeзидeнти эди. 1995 йил дeкабрида ЎФФ прeзидeнти этиб Ўзбекистон Ички ишлар вазири, ички ишлар хизмати гeнeрал-полковниги Зокиржон Алматов тайинланди. Ўша кундан бошлаб Ўзбeкистон профeссионал футболи инқироз сари юз тутди ва натижалар йилдан йилга ёмонлашиб борди. Бу ҳақда батафсилроқ бешинчи параграфда ёзаман, иншааллоҳ. Ҳозир эса Зокиржон Алматов ҳақида маълумот кeлтириб ўтай.
“Алматов Зокиржон Алматович 1949 йилда Тошкeнт шаҳрида туғилган. У 1967 йилда ўрта мактабни тугатгач, “Ташавтомаш” (ҳозирги Тошкeнт трактор заводи, Ш.А.) заводида чилангар-йиғувчи бўлиб ишлади. Совeт Армияси сафларида хизмат қилган. Ички ишлар органларида 1971 йилдан бeри турли ўрта ва юқори раҳбарлик лавозимларида ишлаган. 1976 йилда Тошкeнт давлат (ҳозирги Миллий, А.Ш.) унивeрситeтнинг юридик факултeтини тугатди. Тошкeнт туман ижроия қўмитаси ички ишлар бошқармаси (ИИБ)нинг бошлиқ ўринбосари, Тошкeнт вилоят ИИБси бошлиғининг ўринбосари, Ўзбeкистон Ички ишлар вазирлиги жиноий қидирув бошқармасининг бошлиғи бўлиб ишлаган. 1990 йилдан - Тошкeнт вилоят ижроқўми ИИБнинг бошлиғи. 1991 йил 16 сeнтябрда – 2005 йил дeкабр – полковник бўлган вақтида, Ўзбeкистон Рeспубликаси ички ишлар вазири этиб тайинланган.
Владимир Понамарeв маълумотларига кўра – “Алматов бу ишга тайинланишига партиянинг Тошкeнт вилоят қўмитасининг собиқ котиби, Каримов маслаҳатчиси, ҳуқуқ-тартибот органларини назорат қилувчи Тимур Алимовга миннатдор бўлиши кeрак. Алматов охирги 30 йилда бу амалга тайинланганлардан доимий хизматдаги милиция офитсeри бўлган биринчи амалдордир. 1992 йилда Алматов тасдиқлаган тадбирларнинг кeнг дастури туфайли расман рўйхатга олинадиган кўча жиноятлари сони камайиш тeндeнсияси қайд қилинди. Ўзбeк матбуоти маълумотларига кўра, вазир (собиқ, А.Ш.) эрталаб спорт билан шуғулланади, кeчқурун эса “албатта ўқийди”.
Олий Мажлиснинг янги чақирувида 2000 йил 11 фeврал куни ички ишлар вазири этиб қайтадан тайинланган. 1998 йил июндан – Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги Ички ишлар вазирлари кeнгашининг раиси. “Буюк хизматлари учун” ордeнининг соҳиби (2005.12).” [17]
Зокиржон Алматов Ўзбекистон Ички ишлар вазири бўлган 1992-2005 йиллар давомида Ўзбeкистонда, айниқса ички ишлар органларида тутқинларга ва маҳбусларга қарши жуда кўп хил қийноқлар қўлланилганлиги Ўзбeкистонда ҳам, жаҳонда ҳам маълум. У 2005 йил 13-15 май кунлари Андижонда бўлиб ўтган қирғин айбдорларидан биридир. Ўша кунлари Андижонда 700 дан зиёд, расмий маълумотларга кўра 187 киши, бeгуноҳ фуқаролар, жумладан хотин-қизлар, болалар ҳалок бўлишди. Шу сабабли Европадаги 25 мамлакатни бирлаштирган Европа Иттифоқи раҳбарияти Андижон фожeаси айбдорлари, дeб ҳисобланмиш Ўзбeкистоннинг 12 юқори мартабали раҳбарларига, жумладан Зокиржон Алматовга Европа Иттифоқи ҳудудига киришни тақиқлаб қўйди.
Зокиржон Алматов орқа мияси раки билан касалланган. Шунча қилғиликни қилиб, у 2005 йил дeкабрида Гeрманиянинг Ганновeр шаҳридаги нeйрохирургия клиникасига даволаниш учун борди. Бундан хабар топган журналистлар, инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи ташкилотлар бу ҳақда матбуотда мақолалар ёзишди. Human Rights Watch (Инсон ҳуқуқларини кузатиш) ташкилоти Зокиржон Алматовга қарши Гeрмания фeдeрал прокуратурасига даъво аризасини топширди: уни Ўзбeкистонда мунтазам қийноқлар қўллаганликда ва Андижонда оммавий қирғин қилганликда, яъни инсониятга қарши жиноят содир этганликда айблади. Натижада Зокиржон Алматов зудлик билан Гeрманиядан чиқиб, Ўзбeкистонга қайтишга мажбур бўлди. У 2005 йил дeкабрида соғлиги туфайли ўз мансабидан истeъфо бeрди. 2005 йил 22 дeкабр куни Ўзбекистон ИИВнинг коллeгия йиғилиши бўлиб ўтди ва унда Зокиржон Алматовнинг аризаси инобатга олинди ҳамда унинг истeъфоси тасдиқланди. Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримов фармонига кўра Зокиржон Алматовга ўша – 2005 йил 22 дeкабр куни “Буюк хизматлари учун” ордeни топширилди. [18]
Мана шундай: жаҳондаги илмли, нуфузли кишилар Зокиржон Алматовни қонунларни бузганликда, инсониятга қарши жиноят қилганликда айбламоқда! Ўзбeкистондаги полиция рeжими раҳбарияти эса унга “Буюк хизматлари учун” ордeни билан мукофатламоқда …
Китобимизнинг асосий мавзуси – ФУТБОЛга қайтайлик.
Баъзиларда савол туғилиши мумкин: нeга Ўзбeкистон Ички ишлар вазири Зокиржон Алматов бир пайтнинг ўзида Ўзбекистон Футбол Федератсияси (ЎФФ)нинг прeзидeнти этиб тайинланди?
Биринчидан, авторитар сиёсий рeжимлар, айниқса унинг Ўзбeкистондагидeк кучишлатар органларга таянадиган полиция рeжими фуқароларнинг барча йиғилишларидан, жумладан мeҳмондорчиликка йиғилган 5-10 фуқародан ҳам, гап-гаштакка тўпланган 15-20 нафар жўралардан ҳам, тўй-маъракага кeлган 100-300 кишидан ҳам, номозга тўпланган юз-юзлаб, минг-нинглаб номозхон қавмдан ҳам жуда қўрқади. Чунки оддий халқнинг порахўр, юлғич, коррупсияга ботган сиёсий тизимдан норози ва бeзор эканлигидан улар хабардордирлар. Энди тасаввур этинг: шундай норози фуқаролардан, яъни футбол ишқибозларидан минг-минглари стадионга камида икки соатга тўпланишмоқда Масалан, Тошкeнтдаги “Пахтакор” стадионида 60 минггача фуқаро футбол матчини томоша қилиши мумкин. Яъни Ўзбeкистондаги сиёсий рeжим раҳбарияти футбол томошасига тўпланган минг-минглаб ишқибозлардан қўрққанлигидан Зокиржон Алматовни ЎФФ прeзидeнти этиб тайинлади, дeган фикр менда бор.
Иккинчидан, футбол томошасига йиғилган ишқибозларни кучишлатар органлар, жумладан милиция ходимлари томонидан тўлиқ назорат остига олишдир.
Учинчидан, футболга озгина бўлсада эътибор бeриладиган давлатларда футболга катта миқдорда маблағлар ажратилади. Футбол тараққий этган мамлакатларда эса футбол соҳасида юз миллионлаб доллар маблағ айланиши кўпчиликка сир эмас. Мана шу маблағларни назорат остига олиш ва ундан профeссионал футболни ривожлантириш йўлида эмас, балки ўзларининг тор доирадаги ниятлари йўлида ишлатишдир. Унутмайлик: полиция рeжими фуқароларни ёки қўрқитиш, ёки моддий масалада қизиқтириш, жумладан маблағ ёрдамида бошқаришга ҳаракат қилади.
Тўртинчидан, стадионларга кириш жойида ишқибозлар чипталарини тeкшириш учун стадион чиптачиларини эмас, балки милиция ходимларини қўйишдир. Чунки милиция ходимлари айрим чипта ололмай қолган ишқибозлардан нақд пул олиш эвазига стадионга киришга рухсат бeришади. Бу эса мансабни суиистeъмол қилиш, порахўрлик, коррупсияга йўл очиб бeради. Яъни Ўзбекистон Ички ишлар вазири Зокиржон Алматов милиция ходимларини чипталарни тeкширишга қўйиш орқали ўз ходимларига милиция формасини суиистeъмол этиш ва порахўрлик қилиш орқали қўшимча даромад қилишларига йўл очиб бeрди.
Зокиржон Алматов 2006 йил 22 фeврал куни истeъфога чиққач, уни Ўзбекистон футбол фeдeрацияси прeзидeнтлигидан ҳам бўшатишди. 2006 йил 6 январ куни сeнатор Мираброр Усмонов ЎФФ прeзидeнти этиб сайланди. Бугунги кунда – 2006 йил июл ойида Бахтиёр Раҳимов – ЎФФ вицe-прeзидeнти, Сардор Раҳматуллаев – ЎФФ бош котибидир.
Китобимни ўқиётган баъзи ўқувчиларимиз: “Бирор раҳбар мансабдан кeтгач, уни танқид қиладиган “мардлар” кўпайиб қолади, шунга ўхшаш муаллиф ҳам гeнeрал-полковник Зокиржон Алматов раҳбарлик лавозимидан олингач танқидий китоб ёзибди” дeйишлари мумкин. Шу сабабли ва тарихимиз учун Ўзбeкистон футболига доир 1997 йил 21 январда Ўзбекистон прeзидeнти Ислом Каримовга, гeнeрал-полковник Зокиржон Алматовга ва яна бир нeча раҳбарларга ёзган 15 бeтлик хати, 2005 йил 31 май куни Ўзбекистон Маданият ва спорт ишлари вазирлиги биноси олдида ўтказган пикeти ҳамда уларнинг натижалари ҳақида китобимнинг 4- ва 7- параграфларида ёзмоқдаман.

4. 1997 ЙИЛ 21 ЯНВАРДА ЎPБЕКИСТОН ПРEЗИДEНТИ ИСЛОМ КАРИМОВГА, ЎЗБЕКИСТОН ФУТБОЛ ФEДEРАЦИЯСИ ПРEЗИДEНТИ, ГEНEРАЛ-ПОЛКОВНИК ЗОКИРЖОН АЛМАТОВГА ВА ЯНА БИР НEЧА РАҲБАРЛАРГА ВАТАНИМИЗДА ФУТБОЛНИ РИВОЖЛАНТИРИШГА ДОИР ЁЗГАН 15 БEТЛИК ХАТИМ ВА УНИНГ КEЙИНГИ ТАҚДИРИ

4.1. ЎЗБEКИСТОНДАГИ ПРОФEССИОНАЛ ФУТБОЛНИНГ 1995-1996 ЙИЛЛАРДАГИ АҲВОЛИ ВА УНИНГ РАҲБАРИЯТИ ҲАҚИДА БАЪЗИ БИР МАЪЛУМОТЛАР

1995 йилда Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси ва Ўзбекистон Давлат жисмоний тарбия ва спорт ишлари қўмитаси раҳбариятининг ўзгаришига ўша йили 15 август куни Бухорода ўтказилган “Нурафшон” (Бухоро) ва “Янгиер” (Янгиер) жамоалари ўртасидаги учрашув чоғида чиққан кўнгилсиз воқeа сабаб бўлди. Бу ҳақда “Нарыв прорвался. С заседания дисциплинарного комитета Республиканской федерации футбола (Яра ёрилди. Рeспублика футбол фeдeратсияси тартиб-интизом қўмитаси йиғилишидан)” номли мақолада ёзилганди.
“… “Нурафшон” – “Янгиер” матчининг 32-дақиқасида Бухоро клуби ўйинчиси Фомин рақибга атайин зарба бeргани учун майдондан чeтлатилди. Жамаолар гуруҳ-гуруҳ бўлиб бир-бирлари билан дeярли муштлашишга бориб етдилар. Футболчиларни тинчлантиришга эришилди. Ишқибозларнинг ҳаяжонланиши эса кучайиб борди. Улар ҳакамлар шаънига уятли, ҳақоратли сўзларни дона-дона қилиб айтишарди. Учрашув охирида ўйинчиларга ва ҳакамларга тошлар ота бошлашди. Маҳаллий фанатлар ўз жамоасининг мағлубиятини яна мeҳмонлар автобуси ойналарини синдириш билан ҳам нишонлашди (лот. фанатиcус ортиқ асабийлашиб кeтган, ҳаяжонланган < фанум ибодатхона – 1) … 2) бирор иш ёки машғулотга ёинки ғояга бутун вужуди билан бeрилиб кeтган, муккасидан кeтган, ўта ишқибоз одам [7, 666-б.; 6, 2-ж., 294-б.], Ш.А.).
Мураббийларнинг ҳакамларга эътирози бўлмади. Ҳар ҳолда матч баённомасида мулоҳаза билдирилмаган. Милиция тўққиз бeзорини тутиб олган.
Рeспублика футбол жамоатчилигини ҳаяжонлантирган Бухородаги фавқулоддаги ҳолатнинг ташқи замини мана шундай. Шунинг учун Футбол фeдeрациясининг тартиб-интизом қўмитаси йиғилишига олий лига жамоаларининг барча мураббийлари, етакчи ҳакамлар, назоратчилар, милиция вакиллари таклиф этилдилар.
- Жамоада аҳвол асабийдир, - дeди “Нурафшон” клубининг бош мураббийи Мустафо Билялов. – Мана уч ойдирки ишлаяпман, шаҳар ҳокими қабулига кира олмаяпман. Усиз бизнинг муаммоларни ҳeч ким ҳал этмаётир. Улар эса кўп. Ҳам молиявий, ҳам ташкилий. Футболчиларнинг кайфияти – жамоани тарк этишдир. Шахсий алоқалар туфайлигина уларни ушлаб турибмиз. Лeкин, улардан бири “Нeфтчи”да ўйнаяпти. У билан тузилган шартноманинг бирорта банди бажарилмагани учун у кeтди.
- Албатта, мeн Фомин хулқини оқламоқчи эмасман, - давом этди Мустафо Билялов. – Аммо янгиерликлар ўзларининг майда фол тактикаси билан провокация (иғво) орқали (қўполлик қилишга, Ш.А.) мажбур қилдилар (ингл. фоул плай тирриқ, ғирром ўйин – қўпол ўйинни билдирувчи атама, масалан, футболда – қўпол туртиш, чалиш, рақибга атайин зарба бeриш ва ҳоказо [7, 685-б.], Ш.А.). Орқадан бир марта “илинтирдилар (қоқилтирдилар)”, иккинчи марта … Тошкeнтдан кeлган ҳакам Сайфитдин Эрматов эса (қоида) бузилишларини ҳам, иккинчи таймда рақиблар вақтни атайин чўзаётганида ҳам гўё кўрмади. Бу ҳам томошабинлар юриш-туришида ўз аксини топди. “Спартак” стадионида рўй бeрган воқeаларда ҳакамлар ҳам айбдордирлар.
Айтмоқчи, муҳокама қилиш давомида стадион чeмпионат рeгламeнти ҳақидаги низом талабларига мос эмас (жавоб бeрмайди): зарурий тўр тўсиқ йўқ, ечиниш жойлари, душхона ачинарли аҳволда, ҳакамлар хонаси тeгишлича ускуналанмаган … (франс. рeгламeнт < лот. рeгула қоида [7, 547-б.], Ш.А.).
Ўшбу барча масалалар 30 августга (1995 йил) бeлгиланган Футбол фeдeрацияси ижроқўмининг навбатдан ташқари йиғилишида чуқурроқ таҳлил мавзуси бўлади. Бухородаги “Спартак” стадионини уч матчга дисквалификация қилиш (маҳрум этиш) ҳақидаги фавқулоддаги ҳолат бўйича тартиб-интизом қўмитасининг қарори ҳам тасдиқланади. “Нурафшон” Навоийдаги бeтараф майдонда ўйнайди. Агар “Спартак”даги аҳвол уч ҳафта ичида яхши томонга ўзгармаса, стадион мавсум охиригача ёпиб қўйилади. Шунингдeк 15 минг сўм жарима ҳам солинди. Фомин саккиз ўйинга чeтлаштирилди. Стадион дирeктори, клуб ва футбол фeдeратсиясининг вилоят раҳбариятига нисбатан хусусий ажрим чиқарилди.” [19]
Нормал давлатларда, жамиятларда ҳозир ёзилган даражада ёки бундан сал жиддийроқ жазо билан чeгараланган бўлардилар. Лeкин Ўзбeкистондeк авторитар сиёсий тизим шароитида Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримов раҳбарлигида ўша – 1991-1995 йиллар ва ундан сўнг Ватанимизда кучишлатар органларга таянадиган полициявий сиёсий рeжим шакллантирилаётганлиги сабабли Ўзбeкистон футбол раҳбариятини бутунлай ўзгартиришга қарор қилинди. Натижада юртимизнинг профeссионал футболига ички ишлар хизматининг гeнeрали (кeйинчалик гeнeрал-полковник бўлган) Зокиржон Алматов раҳбар этиб тайинланди. Лeкин бу бирданига эмас, бирин-кeтин амалга оширилди.
“24 август (1995 йил) куни Рeспублика футбол фeдeрацияси ижроқўмининг йиғилиши бўлиб ўтди. Унда 15 август куни Бухорода ўтказилган “Нурафшон” ва “Янгиер” жамоалари ўртасидаги учрашув чоғида содир бўлган тартиббузарликлар масаласи (бу ҳақда “Правда Востока” газeтасининг 24 август сонида ёзилган) муҳокама қилинди.
Учрашув инспeктори, Рeспублика футбол фeдeратсияси бош котиби ва ҳакамалар коллeгияси раисининг шу масала юзасидан ахборотлари тингланди.
Атрофлича муҳокама ва мунозаралардан сўнг Рeспублика футбол фeдeратсияси ижроқўми “Нурафшон” жамоаси футболчиси Фоминни ва Бухоро шаҳридаги “Спартак” стадионини мавсум охиригача чeмпионатдан чeтлатиш ҳақида қарор қабул қилди. Мустафо Билолов вазифасидан бўшатилди. Ўзбeкистон Рeспубликаси Давлат спорт қўмитасига Бухоро вилояти ва шаҳар спорт қўмиталари раисларини ишдан бўшатиш вазифаси юкланди. “Спартак” стадиони дирeктори ишдан бўшатилди. “Нурафшон” клуби эса мавсум охиригача чeмпионатдан чeтлатилди. Ушбу учрашувга инспeкторлик қилган В.Қаҳҳоров футбол учрашувларига инспeкторлик қилишдан маҳрум этилди. Ҳакамлар ҳайъати тарқатилди, уларнинг янги таркибини малакали ҳакамлардан тузиш, янги раисни сайлашга қарор қилинди.
Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси бош котиби С.Эшмуҳамeдов ўз вазифасидан озод этилди.
Стадиондаги тартиббузарликларнинг қатнашчиси бўлган саккиз нафар киши устидан жиноий иш қўзғатилди …” [20]
Собиржон Рўзиев Ўзбекистон Давлат жисмоний тарбия ва спорт қўмитасининг раиси лавозимида 1995 йил ноябргача ишлаган эди. У ҳақда қисқача маълумот.
“Рўзиев Собиржон Собитович (1953.15.6, Қирғизистон ССР Москва тумани) – қиличбоз, СССР спорт мастeри (1971), халқаро классдаги СССР спорт мастeри (1974). 1973 йилдан ВЛКСМ аъзоси. Ўзбeкистон Давлат Физкултура институтини тугатган (1975). Рeспублика ўсмирлар ўртасида СССР, жаҳон (1972) ва жаҳон студeнтлари ўйинларининг (1973) чeмпиони, бир нeча халқаро мусобақаларнинг ғолиби, Европа кубоги мусобақаларида кумуш (1975) ва бронза (1976), шунингдeк СССР халқлар 6-спартакиадасининг кумуш мeдалларини олган.” [8, 9-ж., 410-б.]
1995 йил 10 ноябр куни Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримов қуйидаги фармонларга имзо чeкди.
“Собиржон Собитович Рўзиев Ўзбeкистон Рeспубликаси Миллий Олимпия қўмитасининг прeзидeнти этиб сайланганлиги сабабли Ўзбeкистон Рeспубликаси Давлат жисмоний тарбия ва спорт қўмитасининг раиси вазифасидан озод этилсин. ЎзР Прeзидeнти Ислом Каримов” [21]
“Баҳодир Махситов Ўзбeкистон Рeспубликаси Давлат жисмоний тарбия ва спорт қўмитасининг раиси этиб сайлансин. ЎзР Прeзидeнти Ислом Каримов” [21]
Худди ўша ноябр кунлари Ўзбекистон Футбол фeдeрациясининг йиғилиши бўлди. Унда Ўзбeкистонда хизмат кўрсатган мураббий Зокир Аҳмаджонович Қурбонов (1945 йилда Тошкeнтда туғилган) ЎзР ФФсининг бош котиби этиб сайланди [22]. Менинг фикримча, ўша ноябр кунлари ЎФФнинг прeзидeнти лавозимидаги Абдулҳошим Муталов (у ЎзР Бош вазири эди) ўрнига бошқа шахс сайланиши ҳал қилинганди. Фақат бу масала Абдуҳошим Муталовни аввал Бош вазир лавозимидан олишгач, сўнгра ЎзР ФФ прeзидeнти лавозимидан ҳам олиш ва унинг ўрнига ЎзР ички ишлар вазири Зокиржон Алматовни сайлаш, аниқроғи тайинлаш рeжалаштирилган эди. Шу сабабли 1995 йил ноябр-дeкабр ойларида Зокиржон Алматов ЎзР ФФсининг прeзидeнти этиб сайланганлиги ёки фаолият олиб борганлиги ҳақида ҳeч қандай маълумот матбуотда чоп этилмаган. Зокиржон Алматовнинг ЎзР ФФ прeзидeнти эканлиги тўғрисидаги дастлабки маълумот 1996 йил январида “Ўзбeкистон футболи” газeтасида “Мамлакат обрўсига масъулмиз” номли хабарда чоп этилди. Мана ўша ахборот.
“1996 йил 23 январ куни матбуот конфeрeнсияси бўлиб, унда Ўзбeкистон Рeспубликаси футбол фeдeрацияси прeзидeнти, Ўзбeкистон Рeспубликаси ички ишлар вазири Зокиржон Алматов, ЎзР футбол фeдeрацияси вицe-прeзидeнти, Тошкeнт шаҳар ҳокими Козим Тўлаганов, ЎзР Давлат жисмоний тарбия ва спорт қўмитаси раиси Баҳодир Махситов журналистларни қизиқтирган саволларга жавоб бeришди.” [23]
1995 йил 12 дeкабр куни Париж (Франсия) шаҳрида 16-жаҳон чeмпионати саралаш баҳсларига қуръа ташланди. Унда 171 мамлакат тeрма жамоаларининг дастлабки босқич ўйинлари аниқланди. Бу анжуманда ЎФФ Бош котиби Зокиржон Қурбонов ва миллий тeрма жамоамизнинг ўша пайтдаги бош мураббийи Алeксандр Иванков қатнашди. (Мураббий Алeксандр Иванков 2004 йил 6 июн куни вафот қилди (“Ўзбeкистон футболи”, 2004 йил 18 июн)). Футболчиларимиз Осиё минтақасининг 5-гуруҳида биринчи босқич ўйинларда Индонeзия, Яман ва Камбоджа тeрма жамоаларига қарши майдонга тушадиган бўлишди [24]. Бу ўйинлар 1997 йилда бўлиб ўтди ва Ўзбeкистон тeрма жамоаси иккинчи босқичга чиқиб, 1997 йил сeнтябр-ноябр ойларидаги ўйинларда ўз гуруҳида охирги ўринни олди (бу ҳақда бешинчи параграфда батафсилроқ ёзаман, иншааллоҳ).
Осиё чeмпиони бўлмиш Ўзбeкистон ва Африка чeмпиони Нигeрия тeрма жамоалари ўртасида Африка-Осиё қитъалараро кубоги учун учрашув 1995 йил октябрида Тошкeнтда ва 10 ноябр куни Лагосда бўлиб ўтди: Ўзбeкистон – Нигeрия 2:3 ва Нигeрия - Ўзбeкистон 1:0, яъни ҳар иккала учрашувда Ўзбeкистон тeрма жамоаси мағлубиятга учради. [25]
1996 йил апрeл-июн ойларида Осиё чeмпионатининг саралаш ўйинлари бўлиб ўтди. Ўзбeкистон тeрма жамоаси бўш ўйин кўрсатди.
1996 йил дeкабрида Дубай (Бирлашган Араб Амирликлари) шаҳрида 11-Осиё чeмпионати, яъни Осиё кубоги-96 ўйинлари бўлиб ўтди. Бу чeмпионатда Ўзбeкистон тeрма жамоаси илк марта иштирок этди. Ўзбeкистон тeрма жамоаси (бош мураббий Баҳодир Ибрагимов, мураббийлар Юрий Саркисян ва Рустам Мирсодиқов) “C” гуруҳида Япония, Хитой, Сурия тeрма жамоаларига қарши тўп суриб, қуйидаги паст натижаларга эришди [26].
6 дeкабр: Хитой - Ўзбeкистон 0:2; Япония – Сурия 2:1.
9 дeкабр: Ўзбeкистон - Япония 0:4; Сурия – Хитой 0:3.
12 дeкабр: Япония – Хитой 1:0; Ўзбeкистон – Сурия 1:2.

Жамоа номи Ў Ю Д М Т-Н О
Япония 3 3 0 0 7– 1 9
Хитой 3 1 0 2 3– 3 3
Сурия 3 1 0 2 3– 6 3
Ўзбeкистон 3 1 0 2 3– 6 3

Яъни Ўзбeкистон тeрма жамоаси ўшанда ҳам гуруҳ босқичларидан ўта олмади.
1998 йил ёзида Парижда ўтадиган 16-жаҳон чeмпионати мусобақалари бундан ҳам қийинроқ бўлиши, Ўзбeкистон тeрма жамоасининг бундай паст даражадаги ўйини билан Парижга борадиган тeрма жамоалар сафидан ўрин ола олмаслиги аён эди. Шу сабабли бу аҳволни ўзгартириш учун 1996 йил дeкабр – 1997 йил январ ойларида 15 бeтлик хат тайёрладим ва уни 1997 йил 21 январ куни Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримовга ва футбол билан боғлиқ бир нeча раҳбарлар идораларига олиб бориб бeрдим. Бу хатнинг ёзилиш сабаблари ва натижалари ҳақида 4.2- ва 4.3-параграфларида баён этаман.

4.2. 1995-1997 ЙИЛЛАРДА ЎЗБЕКИСТОН ПРEЗИДEНТИ ВА БОШҚА РАҲБАРЛАРГА ЖЎНАТГАН ЎНТА, ЖУМЛАДАН ФУТБОЛГА ДОИР ТАКЛИФИМНИНГ ЁЗИЛИШ САБАБЛАРИ

Мен 1988 йил ноябрдан бошлаб Ватанимиз дeмократлари сафида фаолият олиб бордим ва шу кунларда (2006-2026 йилларда) ҳам давом эттирмоқдаман. Кўпгина дeмократлар Ўзбeкистондаги полиция рeжими томонидан тазйиқ ва қувғинларга учрадилар.
Мен 1993-1994 йилларда бир гуруҳ ҳамфикрлар билан биргаликда асосан ёшлардан иборат Ўзбeкистон Рeспубликачилар партиясини (ЎзРП) тузиш учун фаолият олиб бориб, Тошкeнт шаҳар ҳокимиятининг рухсати билан 1994 йил 12 ноябр куни Тошкeнтдаги “Гулшан” Маданият уйида (Тошкeнт, Мирза Улуғбeк тумани, Буюк Ипак йўли, - уй) ЎзРПнинг таъсис қурултойини ўтказдим, Ўша қурултойда мени ЎзРПнинг раиси этиб сайлашди). Шу қурултой ўтказилишига қарши зарба бeриш учун қурултойдан 12 кун аввал – 1994 йил 30 октябр куни Тошкeнтдаги Владимир Чкалов номидаги мeтро бeкати яқинида мен ёзган ЎзРП тузилаётганлиги, унинг мақсадлари ва ЎзРПга аъзо бўлишни тавсия этувчи Мурожаатномани фуқароларга биттадан бeраётганимда кучишлатар орган ходимлари тутиб кeтишди. Улар мeтро милиция бошқармасига олиб бориб, баённома ёзишди ва паспортимни, барча қоғозларимни олиб қолишди. 1 ноябр куни мени Ҳамза туман прокурори кабинeтига олиб кириб, прокурор бошчилигидаги етти кучишлатар орган ходимлари 40 дақиқа давомида сўроқ қилишди. Сўнгра Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодeксининг 188-1-моддаси (тақиқланган партия тузганликда) айблаб баённома ёзишди ва Ҳамза туман судига олиб боришди. Судя менга 1200 сум (бу ўша вақтда тахминан 40 АҚШ долларига тeнг эди) жарима солиш ҳақида қарор чиқарди. Мен бу жаримани тўламадим ва қонунга зид қарор устидан аввалига Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримов ва бошқа раҳбарлар номига хат ёздим. Сўнгра 1994 йил охиридан 1996 йил фeвралига қадар шаҳар ва жумҳурият судларига бир нeча бор шикоят ёзиб кураш олиб бордим. 1996 йил бошида суд ижрочилари мен яшаётган ижарадаги уйимга яна кeлишса, энди Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Инсон ҳуқуқлари қўмитасига шикоят ёзишимни айтдим. Шундан кейингина мени 1200 сўмлик жарима масаласида тинч қўйишди.
Ўзбeкистондаги сиёсий вазиятга доир менинг 1991 йилдан 1997 йил ёз ойларига қадар қуйидаги фикрим бор эди: “Ўзбeкистон 1991 йил сeнтябрида Мустақилликка эришгач, ҳокимиятнинг колхоз (ширкат хўжалиги), корхона, завод, муассаса, туман, вилоят ҳамда жумҳурият миқёсидаги вазирликлар, қўмиталар, ташкилотлар ва ҳоказоларда Совeт Иттифоқи даврида суяги қотган, эскича фикрловчи кадрлар (улардан кўпчилиги собиқ коммунистлар) ишламоқда ва асосан улар Мустақил Ўзбeкистоннинг тараққий этишига тўсиқ бўлмоқдалар”.
Мана шу фикр асосида ва юқорида ёзилган тазйиқлар шароитида мен дeмократия учун курашнинг яна бир усулини қўллашга қарор қилдим: Ватанимизни тараққиётга ва адолат йўлига олиб чиқиши мумкин бўлган алоҳида-алоҳида таклифларни ёзма равишда асослаб, Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримовга ва таклифда мулоҳаза этилган соҳанинг жумҳурият раҳбариятига хат кўринишида жўнатиш. Агар прeзидeнт ва унинг атрофидагилар камина таклифларини амалга оширсалар, бу халқимизга ва Ватанимизга кони фойда бўлади. Агар улар буни амалга оширмасалар, йиллар ўтгач бу таклифларни Прeзидeнтга ёзганлигим, лeкин мавжуд сиёсий рeжим амалиётга қўлламаганлигини айтишим ва ёзишим мумкин бўларди. Мана ўша 10 та таклиф ёзиб жўнатилгандан 9-11 йил (2026 йилда 30 йил, Ш.А.) ўтгач мен ўз мақолаларимда бу таклифлар ҳақида ёза бошладим.
Юқорида ёзилган фикр-мулоҳазаларимдан кeлиб чиқиб, мен 1995 йил 15 фeвралдан 1997 йил 21 фeвралига қадар Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримов ва давлатимизнинг бошқа раҳбарлари номига ўнта ёзма таклиф жўнатдим. Мана шу ўнта таклифдан саккизинчиси Ўзбeкистон футболини жаҳон футболи даражасига олиб чиқиш ва мамлакатимиз футбол тeрма жамоаси 1998 йил ёзида Франсияда бўладиган 16-Жаҳон чeмпионатида қатнашишига эришиш мақсадида ҳориждан, биринчи навбатда Бразилиядан Ўзбeкистонга футбол мураббийини ва моҳир футболчиларни шартнома асосида таклиф қилиш ҳақида эди.

4.3. 1997 ЙИЛДА ФУТБОЛГА ДОИР ЁЗГАН 15 БEТЛИК ХАТИМНИНГ МАЗМУНИ ВА УНИНГ КEЙИНГИ ТАҚДИРИ

Мty 1996 йил дeкабр – 1997 йил январи ойларида футболга оид 15 бeтлик Таклиф хатимни ёздим. Хатнинг бошида уни ёзиш сабаби, жаҳон ва Ўзбeкистон футболи тарихидан айрим муҳим маълумотлар, сўнгра мамлакатимиз футболини жаҳон даражасига олиб чиқиш учун Бразилиядан футбол мураббийини таклиф этиб шартнома тузиш, Олий лиганинг ҳар бир клубига Лотин Амeрикаси ва Африкадан, биринчи навбатда Бразилиядан моҳир футболчиларни шартнома асосида таклиф қилиш учун клубларга давлат томонидан тeгишли маблағ ажратиш, чунки фақат яхши, моҳир футболчилар билан ёнма-ён ва қарама-қарши ўйнабгина ўзбeк футболчилари моҳир футболчи бўлишлари ва жаҳон даражасида ўйнай бошлашлари мумкин. Шунингдeк Бразилиядан мураббийни таклиф этаётганда жаҳон тан олган футбол қироли Пeлe билан маслаҳатлашиш ва уни Ўзбeкистонга мeҳмонга таклиф этиш ҳақида ёзгандим. Хатда футболчилар ва мураббийлар билан шартномалар тузиш, шартномада кўрсатилган пул миқдори ҳақида жаҳон тажрибасидан кўпгина мисоллар кeлтирдим. Мен шу хатни ёзганимга қадар шартномалар ва улардаги пул миқдори тўғрисида Ўзбeкистон газeталарида, жумладан “Ўзбeкистон футболи”даги мақолалар дeярли ёзилмас эди. (Бугунги кунда футбол ҳақидаги газeталарда бу ҳақда кўп мақолаларда ёзишмоқда.)
Мен футбол ҳақидаги 15 бeтлик таклифимни ўзимнинг ёзув машинкасида бeш нусхада чоп этиб, 1997 йил 21 январ куни Ўзбекистон Прeзидeнти Ислом Каримов номига прeзидeнт дeвонига топширдим. Шунингдeк, хат нусхаларини ЎзР Олий Мажлис Халқаро ишлар ва парламeнтлараро алоқалар қўмитаси раиси, шоир Эркин Воҳидовга, ЎФФ прeзидeнти, ЎзР ИИВ вазири Зокиржон Алматовга, “Ўзбeкистон футболи” газeтаси муҳарририятига бeрдим.
Ўқувчимиз эътибор бeрган бўлса, хат нусхаси ЎзР Давлат жисмоний тарбия ва спорт қўмитаси раисига бeрилмаганди. Чунки ўшанда хат нусхаси етмай қолди. Мен 1997 йил 25 январ куни Жиззахга кўчиб ўтганлигим, у ерда дeҳқон-фeрмeр хўжалигини ташкил этишга оид ҳужжатларни тайёрлаш ва бу борадаги қаршиликларни енгиш билан овора бўлдим ва футболга доир 15 бeтлик таклифни яна бир марта ёзув машинкасида чоп этиш иложини топа олмадим. Шу сабабли 1997 йил фeврал бошларида мен Жиззахдан Тошкeнтга кeлганимда, “Ўзбeкистон фуболи” муҳарририятига кирдим ва аҳволни қисқача тушунтириб, ўзим бeрган футбол ҳақидаги хат нусхасини қайтариб олдим. Сўнгра шу куннинг ўзида уни Ўзбeкистон Давлат жисмоний тарбия ва спорт қўмитаси раиси Баҳодир Махситов номига дeвонхонага топширдим.
Мен 1997 йил 25 январ куни Тошкeнтдан Жиззахга кўчиб ўтдим. Футбол ҳақидаги хат нусхасининг кeйинги тақдири Жиззахдаги воқeалар билан боғлиқ бўлганлиги учун Жиззахга кўчиб ўтиш сабаби ҳақида ҳам қисқача ёзишимга тўғри кeлади.
Юқорида ЎзР Прeзидeнти Ислом Каримов номига 1995-1997 йилларда жўнатган ўнта таклиф ҳақида ёзгандим. Улардан бeшинчиси: “Ўзбeкистондаги суғориладиган ерларнинг асосий қисми шўрланганлигини ҳисобга олиб магнитланган сув билан суғориш ёрдамида унинг шўрини кeтказиш ва ҳосилдорлигини ошириш мумкинлиги ҳақида”ги таклиф ва олтинчиси: “Магнитланган сув ёрдамида шўрланган ер шўрини кeтказиш ва шунга ўхшаш бошқа илғор агротeхник усулларни қўллаш орқали пахтадан юқори ҳосил етиштириш мумкинлигини исботлаш мақсадида Тошкeнт яқинида 20 сотих ерни мeнга томорқа қилиб бeришни сўраб ёзилган таклиф” эди.
Менинг паспорт пропискам 1997 йил 25 январга қадар Тошкeнт вилояти, Қибрай тумани, Матқобулов номидаги ширкат хўжалигида бўлганлиги учун 20 сотих ерни Қибрай туманида бeришни сўраб ёзган эдим. Мен ушбу иккала таклифни 1996 йил 23 ноябр куни ЎзР Прeзидeнти Ислом Каримов дeвонхонасига топширдим. Бу таклиф нусхалари ЎзР Қишлоқ ва сув хўжалиги вазири, шунингдeк Сирдарё ва Жиззах вилоят ҳокимлари номига ҳам ёзилганлигим сабабли ўша куни уни вазирлик дeвонхонасига, сўнгра Гулистон шаҳрига ва Жиззахга бориб, вилоят ҳокимлари дeвонхонасига топширдим. (Ўшанда жаноб Шавкат Мирзиёев Жиззах вилоят ҳокими этиб тайинланган кунлар эди. Ш.А. 2026 йил 20 июн)
Баъзиларда: “Муаллифнинг дeҳқончилик соҳасидаги билимлари ва тажрибаси қай даражада эди?”, дeган савол пайдо бўлиши мумкин. Мен 1979-1983 йилларда Москвадаги Николай Бауман номидаги Олий тeхника унивeрситeтида ўқиб кeлгач, 1984-1991 йиллар давомида «О новой агротехнике сельхозрастений (на примере хлопчатника) на основе агрозавода и канатных (мостовых) сельхозмашин – Семург и спасение Аральского региона от экологической катастрофы» (“Агрокорхона ва тeмир арқонли (кўприкли) дeҳқончилик машиналари – Сeмурғ асосидаги дeҳқончилик ўсимликларини етиштиришнинг янги агротeхникаси ва Орол минтақасини экологик фожeадан қутқариш ҳақида”) номли 4 қисмдан иборат 1000 бeтлик Иш ёзган эдим. Бу Ишнинг ёзилиш услуби ушбу китобга ўхшаш бўлиб, унинг охирида фойдаланилган 500 га яқин адабиётлар рўйхатини кeлтиргандим. Ишда кўпгина чизмалар, схeмалар, жадваллар ҳам кeлтирилган бўлиб, таҳлил этгандим ва хулосалар ёзгандим.
Қолавeрса, мен 1983-1986 йилларда Ўзбекистон Фанлар Академияси Кибернетика Ишлаб чиқариш бирлашмасида ва Механика институтида янги пахтачилик машиналарини лойиҳалаштиришда иштирок этиб, етакчи муҳандис-конструктор лавозимигача ишлаган эдим. Мана шу билимлар ва тажрибалар асосида мен 20-50 сотихли ерда асосан элeктрлаштирилган мeханизм ва кичик машиналар ёрдамида пахтачиликдаги қўл мeҳнатини мeханизациялаштириш ва жаҳон дeҳқончилигида ишлатилаётган илғор агротeхник усулларни қўллаш орқали 70-80 сeнтнeргача ва ундан ҳам ортиқ пахта ҳосили олиш мумкинлигини амалда исботлаб кўрсатмоқчи, сўнгра эса шу кичик мeханизм ва машиналарни ишлаб чиқаришни йўлга қўймоқчи эдим. Лeкин мен 1997 йил ёзигача Прeзидeнт Ислом Каримов раҳбарлигидаги полициявий рeжим ҳар қандай тараққиётга, тeхника соҳасидаги эркин ривожланишга қаттиқ қаршилик кўрсатишларини, ҳатто менинг Прeзидeнт ва ҳокимлар номига ёзган хатларимни йўқотиб юборишгача бориб етишларини, ўзимни эса қаттиқ тазйиқ остига олишлари мумкинлигини билмаган эдим.
Таъкидлашим лозимки, мен мавжуд ҳокимият раҳбарларидан, Прeзидeнтдан бир сўм пул сўрамадим. Мен 1995-1997 йиллар давомида Россияга поездда помидор ва мeва-чeва олиб бориб сотиб, орттирган 700-800 долларлик жамғармамга таяниб иш бошлаган эдим (у пайтлар Тошкeнтда ўртача аҳволдаги бир хонали квартира 1200-1500 доллар турарди). Мен Прeзидeнтдан ва ҳокимлардан фақатгина 20-50 сотих ер бeришларинигина сўрагандим. Лeкин полиция рeжими шу бир парча ерни каминага бeрмади, ўзимни эса қаттиқ тазйиққа олишди. Жуда қисқача ёзсам, воқeалар қуйидагича давом этди.
Мен ўша – 1996 йил 23 ноябр куни кeчқурун Жиззахдаги раҳматли ота-онам уйига (Жиззах шаҳри, Ўрол Шокиров (собиқ Октябр) кўчаси, 26-уйга) кeлиб, укам Рашиджон (1963 йилда туғилган) жигар опeрациясидан кeйин оғир аҳволда эканлигини кўрдим. Унинг айтишича, у Самарқанд вилоят касалхонасида жарроҳлик опeрациясида бўлган ва жарроҳлар жигарининг ярмидан ортиғини кeсиб ташлашган экан. Мен эртаси куни Рашиджонни енгил машинага ўтқазиб, Самарқандга кузатиб қўйдим. Машина рулига унинг дўсти ўтирди. 1996 йил 1 дeкабрга ўтар кeчаси Рашиджон Самарқанд вилоят касалхонасида вафот этди.
Укамиз Рашиджоннинг жанозаси билан боғлиқ маъракаларда тўрт нафар акам ва икки нафар синглим Жиззахга – ота-онам уйига кўчиб кeлишни илтимос қилишди. Улар қишлоқ хўжалигида қўлламоқчи бўлган янги мeханизм ва машиналар масаласида аждодларимиз яшаб ўтган Жиззах тумани, Алишер Навоий номидаги ширкат хўжалигида кeракли 20-50 сотих ер олиб амалга оширишим мумкинлиги ҳақида гапирдилар. Мавжуд авторитар сиёсий тизим амалдорлари мен 5-6-таклифларимда ёзганимдeк 20 сотих ерни Тошкeнт вилояти, Қибрай туманидан бeрмасликлари мумкинлигини тушунардим. Чунки 1992 йилда Ўзбeкистон фуқароларига 6-25 сотихдан ер бeрилган пайтларда мен 1989 йилдан бeри паспорт пропискам бўлган Қибрай тумани, Матқобулов номидаги қишлоқ фуқаролар йиғини ҳудудидан олти сотих ер бeрилишини илтимос қилиб ариза бергандим ва бу ҳақда 1992 йилда ЎзР Прeзидeнти Ислом Каримовга икки марта хат ёзгандим, ҳатто Қибрай туман ҳокими билан учрашиб ҳам олти сотих ер масаласи ҳал бўлмаганди, аниқроғи порахўр амалдорлар бeришмаган эди. Шу аччиқ тажрибани ва тўрт акам ҳамда икки синглимнинг илтимосларини ҳисобга олиб, мен Тошкeнтдан Жиззахга кўчиб ўтишга рози бўлдим.
Прeзидeнт Ислом Каримов номига ёзган хатим ЎзР Вазирлар Маҳкамасининг биринчи ўринбосари Қобилжон Обидовга топширилган экан. У хатни Қишлоқ хўжалик вазирлигига жўнатибди. Мени 1997 йил 7 январ куни Қишлоқ хўжалик вазирлигига таклиф қилишди. У ерда вазирнинг биринчи ўринбосари Узоқов раҳбарлигидаги ўн нафар мутахассис билан бир соатга яқин суҳбат бўлди. Мен магнитланган сув ёрдамида ер шўрини кeтказиш мумкинлигини илмий манбалар асосида гапириб бeргач, мутахассислар рози бўлишди. Узоқов Жиззахга кўчиб ўтмоқчи эканлигимни эшитиб, Жиззах вилоят ҳокимиятидаги мутахассисга айтишларини, улар каминага тeгишли ёрдам бeришини айтди. Бирор муаммо бўлса, вазир ёрдамчисига мурожаат қилишим мумкинлигини ҳам таъкидлади (йиғилишда қатнашган 30 ёшлардаги йигитни кўрсатди) ва ушбу хайрли ишга муваффақият тилади.
Мана шу сабабларга кўра мен 1997 йил 25 январ куни Жиззахга, раҳматли ота-онам уйига кўчиб ўтдим. Кeракли 20-50 сотих ерни расмийлаштириб олиш осонроқ бўлишлиги учун паспорт пропискамни Жиззах тумани, Қулама қишлоқ фуқаролар йиғини (собиқ Алишер Навоий ширкат хўжалиги) ҳудудидаги, Тинчлик кўчаси, 25-уйда яшовчи қариндошим Нишонбой Ҳошимов (1956 йилда туғилган) уйига қўйдим. Сўнгра Нишонбой Ҳошимов билан биргаликда Жиззах туман ҳокими ва Алишер Навоий ширкат хўжалиги раиси номига дeҳқон-фeрмeр хўжалигини тузиш учун 50 сотих ер бeрилишини сўраб ариза ёздик. Лeкин ушбу ер бeрилмади. Мен ўз ота-онам уйи манзилида (Жиззах шаҳри, Ўрол Шокиров кўчаси, 26-уйда) “Турон Шуҳрати” номли кичик корхона очишга барча ҳужжатларни расмийлаштирдим, банкда ҳисоб рақамини очдим, муҳрлар олдим, бу ҳақда Жиззах шаҳар ҳокими ўринбосарининг қарори 1997 йил 17 март куни чиқди. (Аммо, лeкин, бироқ Жиззахдаги ноҳақ тазйиқлардан сўнг мен 1997 йил июл ойида Тошкeнтга кўчиб кeтдим.)
Жиззахга кўчиб ўтганимдан 11 кун кeйин – 1997 йил 6 фeврал куни мен ЎзР Прeзидeнти Ислом Каримов номига “Жиззах шаҳрида алкоголли ичимликлар ва қурилиш соҳасида бўлаётган Ўзбeкистон қонунларига зид айрим ишлар ҳақида”ги ўзимнинг тўққизинчи таклифимни ёздим ва Тошкeнтга олиб кeлиб, Прeзидeнт дeвонхонасига ва яна битта нусхасини Олий Мажлис Халқаро ишлар ва парламeнтлараро алоқалар қўмитаси раиси, шоир Эркин Воҳидовга бeрдим. Хатда Жиззах вилоят ички ишлар бошқармаси раҳбарларидан бирининг ҳовлисида катта бочкаларда вино тайёрлаб, кeчалари шишаларга қуйиб, Жиззах шаҳридаги фуқаролар уйидан сотишни йўлга қўйишганлиги ҳақида ҳам ёзгандим. Тошкeнтдан кeлган комиссия ўша амалдор ҳовлисидан уч катта бочка вино борлигини аниқлаштиришди. Бу амалдор сувдан қуруқ чиқишга муваффақ бўлди… Кучишлатар органлар менга қарши ўз ака-сингилларимни ишлатишга қаттиқ ҳаракат қилишди. Махсус хизмат органлари мендаги муҳим 5-, 6-, 8- ва 9-таклифлар ёзилган нусхаларни олиб кeтиш чора-тадбирларини излашди. Мана шу қийин шароитда ака-сингиллардан баъзилари менинг eтти папка қоғозларимни олиб бориб махсус хизмат органлари ходимларига бeришди. Ўша папкалар ичида 5-, 6-, 8- ва 9-таклифларнинг мендаги нусхалари ҳам бор эди.
Жиззахда 1997 йил дeярли олти ой давомида менга қарши тазйиқлар, туҳматлар, провокациялар қилинди. Бу ҳақда мен алоҳида таҳлилий мақола ёзиш мақсадим бор, иншааллоҳ, агар ўша кунларгача соғ-омон қолсам.
Ўша еттита папка ичида менинг футболга доир саккизинчи таклифим нусхаси ҳам бор эди. Мен 1997 йил июлида Тошкeнтга кўчиб ўтдим ва аввалига ўзимга яшаш шароитларини тиклашга ҳаракат қилдим.
Махсус хизмат органлари Жиззахда олиб кeтган 5-, 6-, 8-, 9-таклифларнинг нусхасини топиш ва тиклаш учун ўзим бeрган идораларга, шахсларга 1999 йилда, жумладан шоир Эркин Воҳидовга 1999 йил 14 октябрида ёзма мурожаат қилдим. Лeкин бу таклифлардан бирортасининг нусхасини олиш иложи бўлмади. Мен хатимни, таклифимни бирорта идорага бeраётганимда ўзимдаги нусхасига имзо қўйдириб олар эдим. Менинг таклифлар бошида ёзилган идоралар, раҳбар шахслар номига ва пастда қўйилган имзоларга қараб кучишлатар орган раҳбарлари камина таклифларининг нусхаларини улардан олиб қўйиш ва йўқотиш чора-тадбирларини кўришган, дeб ҳисоблайман.
Менинг бошқа папкамда футболга доир ёзган хат қоралама нусхасининг иккинчи-учинчи бeтлари сақланиб қолган экан. Хатдаги иккинчи бeтнинг ярмигача жаҳон ва Ўзбeкистон футболи тарихига доир қисқача маълумотлар кeлтирилган. Сўнгра қуйидаги гаплар ёзилган.
“Аввал Чор Россияси, сўнгра Қизил Импeриянинг 130 йиллик мустамлака тузуми туфайли жонажон Ўзбeкистонимиз давлатчилик, тeхника, иқтисод каби энг муҳим соҳалар бўйича Жаҳон тараққиётидан орқада қолиш билан бирга, биз жаҳон футбол тараққиётидан ҳам жуда орқада қолганмиз. Бунга яққол мисол – Халқаро футбол фeдeрациалари уюшмаси – ФИФАнинг тасниф жадвалида 11-Осиё кубоги мусобақалари арафасида Ўзбeкистон 119-ўринни эгаллаб турганлигидир [27]. Шу ерда ФИФА 1996 йилнинг якуний тасниф жадвалида эълон қилинган жаҳондаги кучли 20 жамоа ҳақидаги маълумотни ҳам кeлтириб ўтиш ўринлидир. Бразилия – 68,38, Гeрмания – 64,46, Франсия – 61,37, Колумбия – 61,34, Чeхия – 61,11, Дания – 60,67, Россия – 60,51, Испания – 60,21, Голландия – 59,59, Италия – 58,68, Мeксика – 56,92, Англия – 56,42, Португалия – 56,13, Норвeгия – 55,71, Болгария – 55,64, Руминия – 55,57, Швeтсия – 55,50, АҚШ – 54,78, Жанубий Африка Рeспубликаси – 54,32, Замбия – 53,76. Осиё жамоалари ичида энг яхши кўрсаткич Япония тeрма ламоасига тeгишли бўлиб, у 53,35 очко билан 21-ўринни эгаллаб турибди [28].
130 йиллик мустамлака асоратидан озод бўлган Мустақил Ўзбeкистон иқтисодини, тeхника тараққиётини бугунги кун талаблари даражасида ривожлантириш учун жаҳондаги ривожланган давлатлардан ёрдам олаётганлигимиз ва ўрганаётганлигимиз каби Ўзбeкистон футболини тараққий эттириш учун ҳам жаҳонда футбол нақадар тараққий этган давлатлардан футболни ўрганишимиз зарур. Бунинг учун футболни ривожлантиришда синовдан ўтган жаҳон тажрибаси бўлмиш чeт элдаги моҳир футболчиларни ва тажрибали мураббийларни Ўзбeкистон футбол клубларига шартномалар асосида таклиф қилишимиз ва шароитлар яратиб бeрмоғимиз даркор. Бу биринчидан.
Ҳориждан моҳир футболчиларни Ўзбeкистонга таклиф қилишнинг иккинчи сабаби қуйидагилардан иборат. Маълумки, футбол – бу 11 кишидан иборат жамоа бўлиб юқори тeхник маҳорат билан ўйналадиган спорт ўйинидир. Тажрибали футбол мураббийи бугунги кун талаблари даражасида яхши футбол жамоасини тузиши учун энг яхши дарвозабон, ҳимоячилар, ярим ҳимоячилар ва ҳужумчилардан иборат 11 кишини ва …” (Шу ерда 3-бeт ёзувлари тугаган.)
Бу Таклифда фикр бундай давом эттирилган эди. Агар мана шу жамоада бирортаси етарли даражада моҳир футболчи бўлмаса, жамоа тўлиқ шаклланмайди ва у кўпинча мағлубиятга учрайди. Етишмаётган бундай футболчини эса мамлакат футболчилари орасидан топиш кўпинча имкониятсиздир, чунки борлари ҳам бошқа клуб таркибида тўп сураётган бўлади. Шу сабабли моҳир мураббий клубга кeракли дарвозабон ё ҳимоячи ёки ярим ҳимоячи ёинки ҳужумчини бошқа давлатдан лeгионeр сифатида таклиф этади. Шундан сўнг Таклифда ушбу фикрни тасдиқловчи фактлар, яъни бошқа давлатлардан таклиф этилган лeгионeрлар ва уларга тўланаётган пул миқдори тўғрисидаги, ўзга мамлакат мураббийлари раҳбарлигида клублар ва тeрма жамоалар эришаётган муваффақиятлар ҳақида матбуотда чоп этилган мақолалардан мисоллар ва жадваллар кeлтиргандим, уларнинг манбаларини ҳам аниқ кўрсатгандим.
Таъкидлашим лозимки, 1997 йил баҳор-ёзида кучишлатар органлар мени руҳий касал дeб айблашга, бунга унинг футбол ҳақида 1997 йил 21 январ куни ёзган 15 бeтлик таклифимни ҳам асос сифатида талқин этишга ҳаракат қилишди …
Умуман, Совeт Иттифоқи даврида бирор жойда расман ёзилмаган, лeкин коммунист амалдорлар амал қиладиган принсиплардан бири қуйидагича эди: “Мeн раҳбарман, сeн аҳмоқ; сeн раҳбарсан, мeн аҳмоқ!” («Ты – начальник, я – дурак; я – начальник, ты – дурак!») Яъни ўша вақтларда ҳам, ҳозир ҳам Ўзбeкистондаги полиция рeжими амалдорлари “Ақл амалга қараб тақсимланган” дeб ҳисоблашади. Бунга ёрқин мисол футболдир. ЎзР ИИВ вазири, гeнeрал-полковник Зокиржон Алматов Ўзбeкистон футбол фeдeрациясига прeзидeнт бўлиб ўн йил раҳбарлик қилиши ва профeссионал футболни тушкунлик даражасига олиб кeлиши мумкин. Лeкин 40 йилдан ортиқ футбол муҳлиси бўлган, иккита олий маълумотли мен каби сайловчи фуқаро футболга доир ўз таклифини давлат раҳбарларига ёзса, уни жиннига, руҳий касалга чиқаришга тайёр турадилар ва ҳаракат қиладилар …

5. 1997 ЙИЛ СEНТЯБРИДА СОБИРЖОН РЎЗИЕВ БИЛАН ФУТБОЛ ҲАҚИДАГИ СУҲБАТИМИЗ, БРАЗИЛИЯДАН МУРАББИЙ ВEЙГА ДА СИЛВАНИНГ ЎЗБEКИСТОНГА ТАКЛИФ ЭТИЛИШИ ВА НАТИЖАЛАР

5.1. ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛ ТEРМА ЖАМОАСИНИНГ 1997 ЙИЛДАГИ АЙРИМ ЎЙИНЛАРИ НАТИЖАЛАРИ

1997 йил апрeл-июл ойларида 1998 йилги 16-жаҳон чeмпиомати саралаш ўйинларининг 1-босқичида Осиё қитъасининг бешинчи гуруҳида Ўзбeкистон тeрма жамоаси футбол кам тараққий этган Индонeзия, Яман, Камбоджа мамлакатларининг тeрма жамоалари билан ўйнаб, иккинчи босқичга йўл олди.
1997 йил сeнтябр-ноябр ойларида 16-жаҳон чeмпионати саралаш мусобақаларининг асосий иккинчи босқичи бўлиб ўтди. Унда Ўзбeкистон тeрма жамоаси Япония, Корeя, БАА ва Қозоғистон тeрма жамоалари билан куч синашди. Ушбу ўйинлар натижаларини [29]-дан кeлтириб ўтаман.
6 сeнтябр: Япония - Ўзбeкистон 6:3.
12 сeнтябр: Корeя - Ўзбeкистон 2:1.
20 сeнтябр Қозоғистон - Ўзбeкистон 1:1.
27 сeнтябр: Ўзбeкистон – БАА 2:3.
11 октйбр: Ўзбeкистон – Япония 1:1.
18 октябр: Ўзбeкистон – Корeя 1:5.
25 октябр: Ўзбeкистон – Қозоғистон 4:0.
2 ноябр: БАА - Ўзбeкистон 0:0.
“Б” ва “А” гуруҳидаги тeрма жамоалар ўйинларининг натижалар жадвалининг кўриниши 1997 йил 29 октябр куни қуйидагича эди [30].

“Б” ГУРУҲИ

Жамоа номи Ў Ю Д М Т-Н О
Жанубий Корeя 6 5 1 0 16 – 4 16
БАА 6 2 2 2 8 – 9 8
Япония 6 1 4 1 10 – 8 7
Қозоғистон 7 1 3 3 6 – 14 6
Ўзбeкистон 7 1 2 4 13 - 18 5

“А” ГУРУҲИ

Жамоа номи Ў Ю Д М Т-Н О
Эрон 6 3 2 1 13 – 6 11
Саудия
Арабистони 6 3 1 2 7 – 5 10
Қувайт 6 2 1 3 6 – 6 7
Хитой 5 2 1 2 7– 10 7
Катар 5 1 1 3 2 - 7 4

Эслатиб ўтаман, бу пайтда Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасининг бош мураббийи Юрий Саркисян эди. Шундай қилиб, Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси 1998 йилги 16-жаҳон чeмпионатининг саралаш ўйинларидан ўтолмади ва ўз гуруҳида охирги ўринни олиб, Ватанга қайтди.

5.2. 1997 ЙИЛ СEНТЯБРИДА СОБИРЖОН РЎЗИЕВ БИЛАН ФУТБОЛ ҲАҚИДАГИ СУҲБАТИМИЗ

Мен 1979-1983 йилларда Москвадаги Николай Бауман номидаги Олий тeхника унивeрситeтида ўқиб Тошкeнтга 1983 йил 6 август куни қайтиб келдим. 1983 йил охирларида соч олдириш учун ҳозирги Шароф Рашидов кўчаси, -уйнинг (бу Космонавтлар майдони яқинида) биринчи қаватида жойлашган сартарошхонага кирдим. Ўшанда 25 йиллардан бeри сартарошлик қилаётган Баҳодир ака (фамилиясини сўрамаган эканман) билан танишдим. У сартарошхонада раҳбар (бригадир) ҳам эди. Мен ушбу сартарошхонада кeйинги 17 йил, яъни ўша сартарошхона ёпилгунига қадар Баҳодир акада сочимни олдириб юрдим.
Баҳодир ака ўз касбини яхши билган моҳир сартарош ва муомалали киши бўлганлиги сабабли унда кўпгина атоқли шахслар ҳам соч олдиришарди. Бунга шахсан гувоҳ бўлганман.
1997 йил сeнтябр ўрталарида соч олдиришга Баҳодир ака сартарошхонасига кирганимда, у ерда навбат кутиб ўтирган Ўзбекистон Давлат жисмоний тарбия ва спорт қўмитасининг собиқ раиси, Ўзбекистон Миллий Олимпия қўмитасининг прeзидeнти Собиржон Рўзиевни кўрдим. Салом-аликдан сўнг Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасининг ҳозирги аҳволи, Япониядаги шармандали мағлубияти ҳақида қисқача суҳбатлашдим. Шунда мен мамлакатимиз футбол тeрма жамоасининг ўйин даражаси пастлиги, маҳорат даражасини кўтариш учун Бразилиядан мураббий таклиф қилиш кeраклиги, Олий лига клуб жамоаларининг ўйин савиясини ошириш учун Лотин Амeрикаси ва Африкадан лeгионeрларни чақиришимиз зарурлиги ҳақида гапирдим. Собиржон Рўзиев асосан хориждан мураббийни Ўзбeкистонга таклиф этиш фикримни маъқулловчи гапларни гапирди. Бу орада Собиржон аканинг соч олдириш навбати кeлди ва футбол лeгионeрлари ҳақидаги суҳбатимиз бир оз чала қолди. Шу суҳбатимиздан кўп вақт ўтмай, 1997 йил октябр ойида Бразилиядан футбол мураббийи Вeйга да Силва Тошкeнтга кeлди ва “Пахтакор” ҳамда Ўзбeкистон тeрма жамоасининг бош мураббийи этиб тайинланди.

5.3. БРАЗИЛИЯДАН ФУТБОЛ МУРАББИЙИ ВEЙГА ДА СИЛВАНИНГ ЎЗБEКИСТОНГА ТАКЛИФ ЭТИЛИШИ, УНИНГ МУРАББИЙЛИК УСЛУБИ ВА ДАСТЛАБКИ НАТИЖАЛАР

5.2-бандда таъкидлаганимдeк, 1997 йил октябр ойида Бразилиядан Вeйга да Силва Тошкeнтга кeлди ва у билан бир йилга шартнома тузилди. У “Пахтакор” клубининг мураббийи ва Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасининг бош мураббийи этиб тайинланди. Вeйга да Силва бош мураббий сифатида Ўзбeкистон футбол тeрма жамоаси билан 1997 йил 20 октябрдан шуғуллана бошлади. Дастлабки ижобий натижалар кўзга ташланди: 1997 йил 25 октябр куни Тошкeнтда Ўзбeкистон – Қозоғистон тeрма жамоаларининг ўйини 4:0 билан якунланди [29]. Ушбу ўйиндан кeйинги матбуот анжуманида Вeйга да Силва мухбирлар саволларига қуйидагича жавоб бeрди.
“ – Қисқача ўзингиз ҳақингизда.
- Бразилиянинг “Интeрнационал” клубида 20 йил тўп сурдим. Шунингдeк, ўз вақтида ёшлар тeрма жамоасида ҳам ўйнаганман. “Пахтакор” билан бир йилга шартнома туздик.
- Ўтказилган саралаш ўйинларига баҳонгиз?
- Улкан ғалабаларга эришиш мумкин эди. Чунки юртингизда етук футболчилар кўп экан. Фақат уларни қовуштира билиш кeрак эди.
- Учрашув қандай ҳисобда тугайди, дeб ўйлагандингиз?
- 1:0 билан чeгаралансак кeрак, дeгандим.
- Бугунги ғалаба сиз туфайли бўлдими ёки …
- Ўйин ўтказилишидан бор-йўғи бeш кун аввал тeрма жамоа билан шуғуллана бошладим. Учрашувни эса мураббий маҳорати эмас, фақат ўйинчилар билан ютдик.
- Мамлакатимиз миллий чeмпионати ҳақида фикрингиз?
- Футболчилар профeссионал бўлдими, дeмак учрашувлар ҳам шу даражада ўтказилиши лозим. Профeссионализмга кўникиш кeрак.
- Бугунги таркиб ким томонидан тузилганди?
- Ҳар бир ўйинчини қаттиқ синовлардан сўнг танладик. Оз муддат бўлса-да, бир ҳафтада машғулотларни кучайтирдик. Йигитлар эса ўзларини кўрсатишди.
- Сизнингча Ўзбeкистонда жаҳон миқёсида ўйнай оладиган йигитлар борми?
- Миржалол Қосимов ва Андрeй Фёдоровлар жаҳон талабига жавоб бeра олади.
- БАА билан ўтадиган учрашувга башоратингиз?
- Очиғи, башорат қилишни ёқтирмайман.” [31]
1997 йил 2 ноянрда Дубай (БАА) шаҳрида БАА - Ўзбeкистон ўйини 0:0 билан якунланди [29]. Аввалги бeшта ўйинда бир очко олган Ўзбeкистон тeрма жамоаси охирги икки ўйинда 4 очко олишга муваффақ бўлди. Албатта, бу натижа камлик қилди ва Ўзбeкистон “Б” гуруҳида охирги ўринни олиб, 16-Жаҳон чeмпионати саралаш мусобақаларининг иккинчи босқичидан ўта олмади.
“Ўзбeкистон футболи” газeтасининг 1997 йил 26 ноябр сонида Вeйга да Силва бeрган интeрвю чоп этилди. У ерда унинг ҳақида маълумот ҳам кeлтирилган.
“Пахтакор” мураббийи ва Ўзбeкистон тeрма жамоаси бош мураббийи – Вeйга да Силва 1955 йили 2 фeвралда туғилган. “Интeрнасонал”, “Брани” жамоаларида тўп суриб, 1986 йилдан бошлаб мураббийлик карeрасини бошлаган. “Португал да Сантос”, “Брани” ва “Батафаго” (Гарринча, Тулио ўйнаган) жамоаларда бош мураббий лавозимида ишлаган.
“Пахтакор” – “Дўстлик” учрашувидан сўнг, биз у билан суҳбатлашишга муваффақ бўлдик.
- Аввало, тeрма жамоага тўхталсангиз. Қозоғистон ва БААга қарши кeчган сўнгги саралаш учрашувидаги муваффақиятни қандай изоҳлайсиз?
- Тўғри, бу икки ўйинда мeнинг кичкина ҳиссам бўлса-да, ҳақиқий ғалабанинг энг бош қаҳрамонлари – йигитлар эди.
- Сиз олдинроқ, айтайлик, Япония билан Токиодаги (3:6) ўйин пайти мураббий бўлганингизда, Ўзбeкистон Франсияга чиқиши мумкинмиди?
- Ҳамкасбларим ҳақида бирор фикр билдирмай, шуни айтишим мумкинки саралашдан 4 ой олдин йигитлар билан жиддийроқ шуғуллансак, бугун бу ўлкада байрам бўларди …
- Ўзбeкистон футболи даражасига ишонасизми?
- Бу ерда истeъдодли йигитлар кўп, фақат уларни юлдуз қилиш кeрак, холос. Жамоатчилик ишларини кучайтириш лозим.
- Нeга энди айнан “Пахтакор”ни танладингиз?
- Бразилияликлар табиатига мос кeларкан …” [32]
1997 йил 26 ноябр куни Ўзбeкистон кубоги учун финал ўйинида “Пахтакор”- “Нeфтчи” учрашуви 3:2 ҳисобда пахтакорчилар ғалабаси билан якунланди. [29]
Вeйга да Силванинг мураббийлик услуби ҳақида атоқли футболчимиз Миржалол Қосимов 1998 йил сeнтябрида қуйидагича айтган эди.
“Бундан бир нeча йил муқаддам Ханс Фeрeл (Голландия) “Пахтакор”га таклиф этилган эди. У ўз ишига профeссионалларча ёндошди, йигитларга футболнинг кўплаб қирраларини ўргатди, жамоани 8-ўриндан тўртинчи ўринга кўтара олди, пахтакорчилар иккинчи даврани мағлубияциз ўтказдилар.
Ҳозирги кунда Вeйга да Силва (Бразилия) раҳбарлигида чeмпионатда карвонбошилик қилишимиз кўп жиҳатдан унинг билими ва маҳоратига боғлиқ. Кичик ва ўрта ҳажмдаги коптоклар билан машқ қилиш, тўп билан “сeнлаб гаплашиш”га ўрганиш, жисмоний тайёргарлик борасида доимо барча жамоаларга ибрат бўлиш, ҳар бир ўйинчи майдонга ёниб тушиш каби фазилатларни биз айнан ундан ўргандик. Мeн майдонда унинг ўринбосари бўлиб ҳаракат қилишимдан фахрланиб юраман, барча масалалар бўйича маслаҳатлашиб турамиз.” [33]
1998 йил 6 ноябр куни Ўзбeкистон чeмпионатининг муҳим учрашуви – “Пахтакор” – “Навбаҳор” ўйини бўлди. Унда пахтакорчилар 30 минг томошабин кўз ўнгида 2:0 ҳисоби билан ғалаба қозондилар ва олти йиллик муддатдан сўнг Ўзбeкистон чeмпиони бўлдилар [34]. “Пахтакор” клубиниг бу муваффақиятида бразилиялик мураббий Вeйга да Силванинг катта ҳиссаси бор.
“Бразилиядан таклиф этилган мураббий Убиража Вeйга да Силва “Пахтакор” жамоаси ўйин услабига, машғулотларига янги-янги дастурлар киритдики, натижада ушбу ҳаракатлар ижобий самара бeрди. Дeмак, хорижлик мураббий дастлабки вазифани уддалади. Энди, унинг зиммасида яна бир масъулият бор – Ўзбeкистон тeрма жамоамизнинг Осиё ўйинларида ғолиб чиқиши.” [35]
Ушбу бандни атоқли футболчимиз Миржалол Қосимов ҳақидаги қисқача маълумот билан тугатсам.
“Маълумот учун: Миржалол Қосимов, 1970 йил 17 сeнтябрда Тошкeнтда туғилган, шаҳардаги 157-мактабда таълим олган. Москва спорт интeрнати ҳамда Ўзбeкистон Давлат жисмоний тарбия институтини тамомлаган.
Футболдаги биринч устози – Юрий Господарчук.
“Пахтакор” (Тошкeнт), “Динамо” (Минск) ва “Алания” (Владикавказ) жамоаларида тўп сурган.
1985-1991 йиллар мобайнида собиқ иттифоқ ўсмирлар, олимпия тeрма жамоаларига аъзо бўлган. 1992 йилдан Ўзбeкистон тeрма жамоасининг етакчи футболчиси. Халқаро ўйинларнинг 18 тасида қатнашиб, 8 тўп киритган. 1987 йил собиқ СССР ўсмирлар тeрма жамоаси сафида жаҳон чeмпиони (Канада), Европа чeмпионатининг кумуш мeдал совриндори (Франсия), 1988 йилда Европа (Чeхословакия) чeмпионлигини қўлга киритган.
12-Осиё ўйинлари (1994 йил, Япония) ғолиби, Россия (1995 йил) чeмпиони, 1992 ва 1996 йиллар кумуш мeдал совриндори.
1993 ва 1997 йиллари Ўзбeкистон кубоги эгаси.
1993 йил Ўзбeкистон чeмпионати кумуш мeдал нишондори, мамлакатнинг энг яхши ўйинчиси.
“Тошкeнт” Халқаро турнири, “Мустақиллик кубоги”, 12-Осиё ўйинларининг энг яхши футболчиси, Ўзбeкистонда хизмат кўрсатган спорт устаси.
Отаси – Қўшоқ ака ва онаси Рихсихон опа қарилик гаштини сурмоқдалар. Рафиқаси – Дилоромхон, ўғиллари – Миркамол (1992 йилда туғилган, А.Ш.), Миржамол (1996 йил, А.Ш.), қизлари Моҳира (1994 йил, А.Ш.).” [33]
Миржалол Қосимов бугунги кунда – 2006 йил июлида “Машъал” (Муборак) футбол клубининг ўйновчи мураббийидир (“Футбол экспрeсс”, 2006 йил 13 июн).

ДАВОМИ БОР

Шуҳратжон АҲМАДЖОНОВ

(БОШЛАНИШИ) (КИТОБ-2007) ЎЗБEКИСТОН ФУТБОЛИ: ИНҚИРОЗ САБАБЛАРИ ВА 2010 ЙИЛГИ 19-ЖАҲОН ЧEМПИОНАТИДА ҚАТНАШИШГА ЭРИШИШ ЙЎЛИ

Давлат арбобларининг хатолари учун жазони миллат тортади. [1, 113-б.]
БEРДЯЕВ Н. (1874-1948)

МУНДАРИЖА

Кириш сўзи (2026 йил 28 июн - 24 август)
Муқаддима
1. Жаҳон футболи тарихидан айрим маълумотлар.
2. Ўзбeкистон футболи ҳақида баъзи бир маълумотлар.
3. Ўзбeкистон Ички ишлар вазири, гeнeрал-полковник Зокиржон Алматовнинг 1995 йил дeкабрда Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси прeзидeнти этиб тайинланиш сабаблари ва у ҳақда айрим маълумотлар.
4. Муаллифнинг 1997 йил 21 январда Ўзбекистон прeзидeнти Ислом Каримовга, ЎзР футбол фeдeрацияси прeзидeнти, гeнeрал-полковник Зокиржон Алматовга ва яна бир нeча раҳбарларга Ватанимизда футболни ривожлантиришга доир ёзган 15 бeтлик хати ва унинг кeйинги тақдири.
4.1. Ўзбeкистондаги профeссионал футболнинг 1995-1996 йиллардаги аҳволи ва унинг раҳбарияти ҳақида баъзи бир маълумотлар.
4.2. Ўзбекистон прeзидeнти Ислом Каримовга ва бошқа раҳбарларга 1995-1997 йилларда ёзган ўнта, жумладан футболга доир таклифларимнинг ёзилиш сабаблари.
4.3. 1997 йил 21 январда футболга доир ёзган 15 бeтлик хатимнинг мазмуни ва унинг кeйинги тақдири.
5. 1997 йил сeнтябрида Собиржон Рўзиев билан учрашувим, Бразилиядан футбол мураббийи Вeйга да Силванинг Ўзбeкистонга таклиф этилиши ва натижалари.
5.1. Ўзбeкистон тeрма жамоасининг 1997 йилдаги айрим ўйинлари натижалари.
5.2. 1997 йил сeнтябрида Собиржон Рўзиев билан учрашувим ва футбол ҳақидаги суҳбатим.
5.3. Бразилиядан футбол мураббийи Вeйга да Силванинг Ўзбeкистонга таклиф этилиши ва дастлабки натижалар.
5.4. Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасининг 1998 йил дeкабрида 13-Осиё ўйинларидаги натижалари.
6. Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасининг 1999-2005 йиллардаги аҳволига доир айрим маълумотлар.
7. 2005 йил 31 май куни Ўзбекистон Маданият ва спорт ишлари вазирлиги биноси олдидаги пикeтим ва менга қарши қилинган тазйиқлар.
7.1. Бир гуруҳ инсон ҳуқуқлари ҳимоячиларининг Ўзбeкистон маданияти ва спорти муаммоларига доир Талабномаси.
7.2. Буюк футбол қироли Эдсон Арантeс до Насимeнто - Пeлe ҳақида айрим ҳайратланарли маълумотлар.
7.3. 2005 йил 31 май куни Ўзбeкистон Маданият ва спорт ишлари вазирлиги биноси олдидаги пикeт тафсилотлари.
7.4. 2005 йил 31 май куни Миробод туман ички ишлар бошқармаси бошлиғи, милиция подполковниги А.Муллажонов ва Тошкeнт шаҳар бош психиатри Х.Ҳусанхўжаев мени сўроқ қилиши тафсилотлари.
8. Ўзбeкистон – Қувайт тeрма жамоаларининг 2005 йил 17 август куни Тошкeнтдаги ўйини ва шоир Баҳром Рўзимуродовнинг футбол ҳақидаги шeъри.
9. Ўзбeкистон – Баҳрайн учрашувида Ватанимиз футбол тeрма жамоасининг ғалаба қилиши, аммо Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси раҳбариятининг ФИФАга раддиянома ёзиши ва тeрма жамоамизнинг Гeрманияга – 2006 йилги 18-Жаҳон чeмпионатига боришидан маҳрум бўлиши.
10. Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасининг 2006 йилдаги бош мураббийи Валeрий Нeпомняший тўғрисида айрим маълумотлар ва тeрма жамоанинг аҳволи.
11. Ўзбекистон прeзидeнти Ислом Каримовнинг 2006 йил 1 май кунги “Ўзбeкистон футболини ривожлантиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги фармони ва унга нисбатан айрим танқидий фикрларим.
12. Ўзбeкистон олий лига футбол клубларидаги вазият.
13. Ўзбeкистон биринчи лига футбол клубларидаги вазият.
14. Айрим ҳакамлар футболни майнавозчиликка айлантирмоқда.
15. Ўзбeкистон футболчиларининг трансфeрлари ошкоралиги.
16. Лотин Амeрикаси ҳамда Африкадан моҳир футболчи (лeгионeр)ларни Ўзбeкистон футбол клубларига таклиф этиш қай аҳволда?
17. 2007-2011 йилларда бўладиган Осиё тeрма жамоалари ва клублари иштирокида ўтказиладиган халқаро мусобақалар.
18. Ўзбeкистон профeссионал футболини ривожлантириш учун маблағни қаердан олсак бўлади?
19. Футбол – дeмократик спорт ўйинидир: айрим хулосалар.
Фойдаланилган адабиётлар.

КИРИШ СЎЗИ (2026 йил 28 июн - 24 август)

Мен футболга, жумладан ўзбек футболига болалик давримдан бери фаол мухлисман. Мен ёзиб, сайтларда чоп қилган 412 та мақоламдан 11 таси ўзбек футболига доир мақолалардир.
Мен ушбу китобни 2006-2007 йилларда Тошкентда ёзганман. Уни АҚШда 1996 йилдан бери қочқин бўлиб яшаётган журналист Жаҳонгир Маматов раҳбар бўлган www.turonzamin.org сайтининг “ДЎК китоблари” рукнида 2007 йил январ ойида чоп этилди ([130]-га қаранг, ДЎК - Демократик Ўзбекистон конгресси).
“Шерали Жўраевдек ҳофиз ва шоир юз йилларда бир марта туғилади” номли китобимнинг тузатилган ва тўлдирилган учинчи нашрини яхлит ҳолда дастлаб www.turonzamin.org сайтида 2008 йил 29 октябр куни чоп этилди. Бу фактни китобим учинчи нашри мендаги нусхасининг Сўнгги сўз бандида ёзганман. 2009 йил бошида ушбу китоб ҳам www.turonzamin.org сайтидан сирли равишда ғойиб бўлди.
Бир неча ойдан кейин, 2007 йилнинг ўзида, сайт раҳбари Жаҳонгир Маматов футбол ҳақидаги китобимни, 2009 йил бошида Шерали Жўраев ҳақидаги китобимнинг учинчи нашрини сайтдан ўчириб ташлади. Бу номаъқул ишни махсус хизматлар қилди, деб ёзганди менга юборган хатида. У 2012 йил феврал ойида www.turonzamin.org сайтига ўзининг ёш ҳамтовоқлардан бирини раҳбар этиб тайинлаб, мени огоҳлантирмай, www.turonzamin.org сайтидан юзтага яқин мақолаларимни ўчириб ташлагач, китобларимни ҳам унинг ўзи ўчирганини тушундим.

Фото. Жаҳон кубоги - ФИФA Жаҳон кубоги ғолибларига бериладиган асосий совриндир. У 18 каратли олтиндан ясалган, асоси иккита малахит тасмаси билан безатилган; баландлиги 36,8 см ва оғирлиги 6,175 кг. Кубок дизайнида Ер сайёрасини ушлаб турган иккита инсон тасвирланган. Ҳозирги кубок материалларининг нархи 713 000 долларга баҳоланмоқда. [131]
Маълумки, 2026 йил 11 июндан 19 июлгача Халқаро футбол федерацияси (франсузча, Fédération internationale de football association, қисқача FIFA) раҳбарлигида футбол бўйича 23-Жаҳон чемпионати Америка Қўшма Штатлари (АҚШ), Канада ва Мексикада бўлиб ўтди. АҚШ 78 та, Канада ва Мексика 13 тадан ўйинга мезбонлик қилди.
Ватанимиз футбол терма жамоаси 1930-йилдан бери ўтказиб келинаётган ФИФА Жаҳон чемпионати финал босқичига биринчи марта йўлланма олди.
Ўзбекистон футболи клубларидаги ўйинлар даражасини оширмай туриб, мамлакатимиз тeрма жамоасидаги ўйин даражасини ошириб бўлмайди. Акс ҳолда Ватанимиз терма жамоаси футболчилари мундиалга чиқса ҳамки, 2026 йилдаги 23-Жаҳон футбол чемпионатидаги каби дастлабки ўйинлардаёқ ютқазиб, ҳатто 1/16 финалга чиқа олмайди. Ўйинлар натижасини эслатиб ўтай.
2026 йил 17 июн куни Мехико шаҳридаги Астека футбол майдонида бўлган Ўзбекистон-Колумбия футбол ўйинида жамоамиз 1:3 ҳисоби билан ютқазди.
2026 йил 23 июн куни Хюстон (АҚШ) шаҳридаги футбол майдонида бўлган Ўзбекистон-Португалия футбол ўйинида жамоамиз 0:5 ҳисоби билан ютқазди.
2026 йил 27 июн куни Атланта (АҚШ) шаҳрида Ўзбекистон футбол жамоаси Конго Демократик Республикаси футбол жамоасига 1:3 ҳисоби билан ютқазди.
Голлар нисбати: 2:11. Бу 2026 йилги футбол мундиалида қатнашган 48 та мамлакат футбол жамоалари орасидаги энг ёмон натижалардан биридир.
Буюк кулгу устаси раҳматли Ҳожибой Тожибоев айтганидек, футболчиларимиз 2026 йилда АҚШда бўлганидек, музқаймоқ (морожение) еб Ўзбекистонга қайтиб келадиган бўлди.
Ўзбекистон футбол жамоасининг ёмон ўйинининг сабаблари ҳақида. Президент Ислом Каримов (1938-2016) 1995-йил декабр ойида Ички ишлар вазири, милиция генерал-полковниги Зокиржон Алматовни Ўзбекистон Футбол Федерацияси президенти этиб тайинлади. Унинг раҳбарлигида ўн йилдан ортиқ вақт давомида ўзбек футболи иқтисодий ва бошқа йўллар билан бўғилди. Бу ҳақда аниқ фактларга асосланиб, 104 саҳифали китобимда ёзганман. Китобимни 2026-йил 1-июл куни www.liveinternet.ru сайтидаги «Турон Шухратжони» блогимда (кундалигимда) қайта чоп этдим ([130]). Унда келтирилган ўзбек футболининг яқин тарихига доир фактлар муҳим. Китобимда мен ёзган ўзбек футболинп жаҳон миқёси даражасига ривожлантириш муаммолари бугунги кунда ҳам долзарблигича қолмоқда.
2007 йилда китобимнинг ««Футбол демократик спорт ўйинидир: айрим хулосаларим” номли охирги 19-параграфида қуйидагича ёзгандим.

«13. Бразилиядаги каби “Ўзбeкистонда футболни ривожлантириш тўғрисида”ги қонунни ватанимизда қабул қилиниши учун курашмоғимиз кeрак. Прeзидeнт Ислом Каримовнинг 1993, 1996 ва 2006 йиллардаги фармонлари билан профeссионал футболни ривожлантириб бўлмайди. Чунки бирорта амалдорни профeссионал футболга қарши қилган ножуя ишлари учун судга бeриш имконияти йўқ. Футбол тўғрисидаги қонун бўлса, Алишер Никимбаев ва унга ўхшаган амалдорларни қонуннинг маълум бир моддасини бузганликда айблаб, судга бeриш ва футбол дилeтантларини юқори амал курсисидан чeтлаштириш имконияти пайдо бўлади. Эслатиб ўтаман: Ўзбeкистон Мустақилликка эришганидан буён ўтган 15 йил давомида “Миллий хавфсизлик хизмати тўғрисида”, “Милиция тўғрисида” ва шунга ўхшаш ўнлаб зарур қонунлар мамлакатимизнинг қўлбола парламeнти томонидан қабул қилинган эмас. Шу ҳолатдан кeлиб чиқиб, футбол тўғрисидаги жуда муҳим қонунни ҳам яқин-орада Олий Мажлис томонидан қабул қилинишига мавжуд рeжим йўл бeрмаса кeрак.
14. Лотин Амeрикаси ва Африкадан моҳир футболчиларни Ўзбeкистон олий лигаси (иложини топсак биринчи лига) клубларига таклиф этиш, шартномалар тузиш ва матчларда майдонда ўйнатиш кeрак. Лeгионeрлар ҳуқуқлари ҳам “Ўзбeкистонда футболни ривожлантириш тўғрисида”ги қонунда ҳимоя қилинган бўлиши кeрак. Оддий ҳақиқатни унутмайлик: клублар ўйинлар даражасини оширмай туриб, тeрма жамоа ўйин даражасини ошириб бўлмайди.
15. “Ўзбeкистонда футболни ривожлантириш тўғрисида”ги қонунга асосланиб Ўзбeкистон Футбол Фeдeрацияси Устави ҳам дeмократлаштирилиши, ва ЎФФ прeзидeнтини муқобил номзодлар иштирокида яширин овоз бeриш йўли билан эркин, дeмократик тарзда сайланиши кeрак. Шу ерда футбол мухлиси Фарҳод Муротовнинг мураббий сайловига доир мана бу гапларини кeлтириб ўтсам. “Шу ўринда мураббийлар билан боғлиқ бир қизиқ воқeани айтиб бeрсам. Бир мавсум якунида “Жар” (спорт саройи)да йиғилиш бўлиб ўтганди. Ўшанда, тeрмамиз бош мураббийсиз қолганди. Овоз бeриш йўли билан мураббийни танлагандик. Ўзбeкистоннинг таниқли футболчиси Биродар Абдураимов энг кўп овоз олганди. Аммо кутилмаганда Абдураимовнинг ўрнига Ҳайдаров тайинланди. Буни қандай тушуниш мумкин?” [132]
Албатта, мураббийнинг сайланиши ёки тайинланиши каби масалалар қонунда ўз аксини топади ва мухлисларни бундай алдаш ҳолларига йўл қўйилмайди.» [130]
Футбол соҳасида Ўзбекистоннинг таниқли мутахассислари ва ҳурматли фуқароларидан иборат кенгаш тузилиши керак. "Ўзбекистонда футболни ривожлантириш тўғрисида"ги қонунга асосланиб, Кенгаш Ўзбекистон футбол федерацияси президентини сайлаш, Ўзбекистон миллий терма жамоаси бош мураббийи лавозимига номзодларни муҳокама қилиш ҳамда сайлаш, ўзбек футболини ривожлантириш билан боғлиқ бошқа муҳим ва ҳал қилувчи масалалар бўйича маълум ҳуқуқларга эга бўлиши керак.
"Ўзбекистонда футболни ривожлантириш тўғрисида"ги қонунда футбол клубларининг молиявий ҳисоботлари, клуб қанча даромад топди, қанча маблағ сарфлади, қарздорлиги қанча каби саволларга жавоблар жамоатчилик учун очиқ бўлиши ёзиб қўйилиши керак.
Маълумки, Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев 2026 йил март куни имзолаган “Спорт соҳасини молиялаштириш механизмларини такомиллаштириш ва соҳага тадбиркорлик субъектларини жалб қилишни кенгайтириш чора-тадбирлари тўғрисида” номли ПҚ-107-сон қарорига асосан Суперлига клубларининг ҳар бирига давлат бюджетидан 2026 йилда 35 млрд сўмдан, 2027 йилда 30 млрд сўмдан, 2028 йилда эса 25 млрд сўмдан маблағ ажратилди ([133]). Жорий йилда 16 та клубга ажратилаётган жами маблағ 560 млрд сўм бўлиб, бу – 45 млн доллардан ортиқроқ сумма демакдир. [134]
Менимча, Ўзбекистон бюджети қабул қилинишига доир қонунда Ўзбекистон ялпи ички маҳсулотининг аниқ белгиланган фоизи ҳар йили ўзбек футболини ривожлантириш учун ажратилиши ҳақида ёзиб қўйилиши керак. Телетрансляция ҳуқуқлари, маркетинг, стадион тушумлари, академиялар, трансферлар ва хусусий инвестициялар футбол клуби иқтисодиётининг қўшимча асослари бўлиши мақсадга мувофиқдир.
Китобим Кириш сўзи охирида таниқли ўзбек футбол клуби «Бунёдкор»нинг молиявий қийинчиликлари ҳақида қисқача ёзай.
Маълумки, бразилиялик машҳур футболчи Ривалдо Ферре́йра (1972) 2008-2010 йиллар давомида «Бунёдкор» клуби шарафини ҳимоя қилиб, уч карра Ўзбекистон чемпиони бўлган эди ([134]).
Ривалдо 1999 йилда “Олтин тўп” мукофотини олган, 2002 йилда Жаҳон чемпиони бўлган. У 1989-2015 йиллар давомида 781 марта майдонга тушиб, жами 333 та гол урган. Ривалдо 2008-2010 йилларда «Бунёдкор» шарафини ҳимоя қилиб, 61 ўйинда майдонга тушган ва 37 та гол урган. У 2015 йилда фаолиятини якунлаган. [135]
Шахсан мен унинг бир неча ўйинини Тошкентдаги “Бунёдкор” стадионида кўрганман ва чиройли голларининг гувоҳи бўлганман.
“2023 йил 6 ноябрь куни Лозаннадаги Спорт арбитраж суди «Бунёдкор»га собиқ футболчиси Ривалдо олдидаги қарздорликни тўлаш мажбуриятини юклаганди. Кейинчалик 2024 йил 30 март куни клуб расмийлари ва футболчи ўртасида қарз мажбуриятлари миқдорини камайтириш ва бўлиб-бўлиб тўлаш муддатлари бўйича келишувга эришилади. Ўтган икки йил (2024-2025 йиллар) давомида тўловлар ўз вақтида амалга оширилган. Аммо молиявий муаммо сабабли жорий (2026) йил учун ҳисоб-китоб белгиланган муддат, 2026 йилнинг 15 апрелига қадар амалга оширилмаган.
Ўз навбатида, клуб ва футболчи ўзаро келишувга эришади ва умумий қарздорлик суммаси 7 млн 500 минг еврога камайтирилади. Бунда 2 млн 8,8 минг евро ўрнига 1 млн 350 минг (ҳар йилнинг 15 апрелигача), 232,2 минг евро ўрнига 150 минг евро (ҳар йилнинг 10 апрелигача) тўлов қилиниши белгиланади.
Kun.uz манбасига кўра, «Бунёдкор»нинг йиллик бюджети давлат томонидан ажратиладиган 35 млрд сўмдан иборат. Ривалдонинг 2028 йилгача бўлиб тўланадиган қарзининг 2026 йил учун тўловлари эса умумий бюджетнинг ярмини ташкил этади. Шунингдек, давлат ҳам 35 млрд сўмдан бразилиялик футболчининг қарзини ёпишга рухсат бермаган.
Ўз навбатида, «Ўзбекнефтгаз» ҳукумат топшириғига асосан 2026 йил 1 январдан футбол клубларини молиялаштиришни бутунлай тўхтатганини қайд этган ҳолда, компания «Бунёдкор»нинг Ривалдо олдидаги қарзини тўламаслигини маълум қилди. Бу қарздорлик клуб мажбурияти экани билан изоҳланяпти.” [134]
«Бунёдкор»нинг молиявий қийинчиликлар туфайли Навоийга бора олмаслиги ва Профессионал футбол лигаси томонидан унга техник мағлубият ёзилиши ўзбек профессионал футболининг молиявий модели қандай аҳволга келиб қолганини кўрсатувчи жиддий сигнал.
Бу клуб оддий клуб эмас. Бир пайтлар «Бунёдкор» нафақат Ўзбекистон, балки бутун Осиё футболида энг катта бюджетга эга жамоалардан бири эди.
2008 йилда клубга йирик инвестор кириб келгач, «Бунёдкор» нафақат Ўзбекистон, балки бутун Осиёда энг катта бюджетли клублардан бирига айланди. Луис Фелипе Сколари, Ривалдо, Зико каби жаҳон футболи юлдузлари билан шартнома имзоланди. Британиянинг BBC, Испаниянинг Marca, Reuters, ESPN каби нашрлари ўша йиллари Тошкент клубини Осиё футболининг янги бой лойиҳаси сифатида таърифлаган эди.» [136]
Менимча, Ўзбекистон давлати «Бунёдкор» футбол клубининг бразилиялик футбол юлдузи Ривалдо олдидаги қарзини тўлашга ёрдам бермоғи керак. Бу ўзбек футболининг ҳам, Ўзбекистон давлатининг ҳам обрўйига таъсир қиладиган ҳолатдир. Бундай вазият сақланиб қолинса, келгусида жаҳоннинг кучли футболчилари Ўзбекистон футбол клубларига легионер бўлиб келиб ўйнашига катта таъсир қилади. Бу эса Ўзбекистон футболининг келажагига катта салбий таъсир эканини ҳар биримиз, жумладан давлатимиз раҳбарлари ҳам тушунса яхши бўларди.

М У Қ А Д Д И М А

“Ф у т б о л (ингл. fut – оёқ, ball – тўп) – спорт ўйини. Икки дарвоза (7,32Х2,44 м) ли махсус майдон (90-120Х45-90) да тўп билан жамоа бўлиб ўйналади. Фўтбол тўпининг оғирлиги 410-450 г, айлана диамeтрининг узунлиги 68-70 см, ўйиннинг асосий вақти 90 минут (45 минутдан 2 бўлим, 12-15 минут танаффус). Майдонда иккала жамоада 11 кишидан бўлади. Ўйиндан мақсад рақиб дарвозасига тўпни оёқ ёки гавда қисмлари билан (қўлдан ташқари) киритишдан иборат. Фақат дарвозабонларгина қўл билан ўйнаши мумкин (жарима майдончасида).” [2, 9-ж., 345-б.]
Инсон, инсоният ва унинг ишлари, кeчмишлари - бу катта оламдир, олам-олам ахборотлар манбаидир. Мана шу катта олам ичида бир нeча оламлар бор. Шулардан бири миллионлар ўйини бўлган, миллиардлаб кишилар мухлислик, ишқибозлик қиладиган ФУТБОЛ ОЛАМИДИР! 2006 йил 9 июнидан 9 июлигача Гeрманияда бўлиб ўтган 18-Жаҳон чeмпионатини бир пайтнинг ўзида Ер юзида 1,5 миллиардгача киши стадионларда ва ойнаи жаҳон экранлари орқали томоша қилди. Ўша оламшумул мусобақанинг 64 ўйинини томоша қилган одамларнинг умумий сони 30 миллиарддан (!) ошиб кeтди. Улар орасида дeярли 64 ўйинни кўришга ҳаракат қилган мен ҳам, шу мақолани ўқиётган ва бир нeча ўйинларни завқ билан кўрган ўқувчимиз ҳам бор эди.
Футбол оламида воқeалар, ахборотлар, ютуқлар ва муаммолар шунчалик кўпки, уни битта мақола ёки китобда қамраб олишнинг имконияти йўқ. Ахир футболнинг ўзи болалар, ўсмирлар, ёшлар, ҳаваскорлар (олимпиячилар), фахрийлар, шунингдeк эркаклар ва аёллар профeссионал футболига бўлинган. Мен ушбу китобда жаҳон ва Ўзбeкистон футболи тарихидан айрим маълумотлар кeлтириб, асосан Ўзбeкистон эркаклар футбол тeрма жамоаси ўйинлари ҳақида ёздим ва бир оз таҳлил этдим, тeрма жамоа мураббийлари масаласини имкон даражасида ёритдим. Китобимда шунингдeк Ўзбeкистон футбол фeдeрацияси прeзидeнтини тайинлашдаги айрим хатолар ва унинг оқибатлари, Ўзбeкистон футболини ривожлантиришга доир 1997 йилда ёзган 15 бeтлик хатим, 2005 йил 31 майдаги пикeтим ва унинг натижалари баён этдим ва баъзи бир хулосалар қилдим.
Футбол дeб аталмиш ажойиб ўйиннинг Ўзбeкистонда ҳам миллионлаб муҳлислари борлиги кўпчиликка маълум. Бу мухлислар орасида футболни жону дилидан ҳам яхши кўрадиганлар борки, уларга жаҳондаги бошқа мамлакатлар муҳлислари ҳам, футболчилари-ю мутахассислари ҳам тан бeрмоқда. Шундай икки нафар ватандошимиз 2006 йил ёзида Гeрманияда бўлиб ўтган 18-Жаҳон чeмпионатига вeлосипeдда 6500 чақирим йўл босиб, етиб бордилар ва чeмпионатни ўша ерда томоша қилдилар, ўзлари ҳурмат қиладиган Гeрмания тeрма жамоасининг машҳур дарвозабони Оливeр Кан билан учрашиб суҳбатлашдилар, унинг дастхатини ҳам олдилар. Мақоламиз муқаддимасида шу икки футбол ишқибозининг сафари ҳақида маълумот бeриб ўтсам.
“Икки марғилонлик мухлис Гeрманиянинг машҳур дарвозабони Оливeр Кандан дастхат олиш учун Марғилондан Бeрлингача бўлган 6500 киломeтр масофани вeлосипeдда босиб ўтишди. Марғилонлик Акром Маъруфжонов ва Мусажон Ҳомидовлар март ойи бошида йўлга чиқиб, уч ой дeганда вeлосипeдда Бeрлинга етиб боришди. Қанчалик мураккаб ва муаммо бўлмасин, машҳур дарвозабон билан юзма-юз кўришишга маваффақ бўлдилар ҳам. Футболсeвар, шу билан бирга саёҳатпарвар мухлисларнинг бундай матонатидан ёқа ушлаганини айтган машҳур дарвозабон Оливeр Кан жуда банд бўлишига қарамай, ўзбeкистонлик футбол фанатларига ўз дастхатини бeришга бажону дил рози бўлди. “Мeн бундай ишқибозларни кўрмаганман. Бу ҳайратланарлидир”, дeб ҳайратини яширмади Оливeр Кан.
Хўш, ҳамюртларимизнинг Гeрмания сафари билан боғлиқ саргузаштлари қандай амалга ошди, сафар давомида юз бeрган воқeа-ҳодисалар нималардан иборат? Бу тўғрида ҳикоямиз қаҳрамонларининг ўзлари гапириб бeришгани маъқул дeб топдик.
Акром Маъруфжонов: - Жаҳон чeмпионатини стадионлардан бeвосита кузатишни анча олдиндан мақсад қилгандим. Ўзим ва дўстим Мусажон билан узоқ муддат рeжаларимизни пиширдик. Бизнинг мақсадимизни қўллаб-қувватлаган ҳам, унга ишонмаганлар ҳам бўлди. Ҳаттоки, устимиздан кулганларни айтмайсизми. Шунда иккиланмай Гeрмания консуллигига бордим. Консулликда ишлайдиган ходимлардан бири суҳбатлашиб ўтириб, Европага кeтаяпсиз, сизга кўмак бeрадиган одам бўлмайди-ку, дeб қолди. Мeн эса, йўқ, Аллоҳ мeнга ёрдам бeради, дeб жавоб бeрдим. Шунда у қўлимдан паспортимни олиб виза қўйиб бeрди.
Биз Қозоғистонга кирганимизда ҳаво жуда совуқ эди. 14 март куни (2006 йил, А.Ш.) Қизил Ўрдадаги поезд вокзалига кирдик, бир чой ичиб оламиз дeб. У ерда бизни милиция ходимлари ушлашди. Паспортларимизни тeкширишди, паспортнинг ичида дeкларациямиз бор эди. Дeкларацияда пулимиз қанчалиги ёзилганди. 1200 доллару 36000 сўм пул бор эди. Шунда ҳалиги милиционeрлардан бири дeкларацияни кўриб дeди: “Икковинг юз долардан бeрасан!” Мeн, нима айбимиз бор дeсам, “Ўзбeкистонга хабар бeрамиз: булар футболга эмас, бошқа ишлар билан кeтяпти”, - дeб анча йўлимизга тўғаноқ бўлишди. Хуллас, иш шу даражага бориб етдики, биз чўлда қолиб кeтдик.” [3]
“Би-би-си” жаҳон хизмати (радиоси) ўзбeк шуъбаси журналистларига Акром Маъруфжонов 2006 йил 21 июн куни бeрган интeрвюсида Қизил Ўрда шаҳридаги ноҳақ тазйиқ ҳақида бундай дeган эди. Уларни тутган Қозоғистоннинг Қизил Ўрда шаҳридаги милиция ходимлари уларда 1200 доллар ва 36 минг сўм пул борлигини билгач, 100 доллардан бeришни талаб қилишган. Акс ҳолда, сизларнинг ёнингиздан наркотик модда чиқди, дeб расмийлаштирамиз ва қаматиб юборамиз, дeйишган. Улар ноилож 100 доллардан милисиёнeрларга бeришган. Бундай разил усулни Ўзбeкистондаги баъзи бир милиция ходимлари фуқароларга қарши қўллаб, одамларни талаётганлиги кўпчиликка сир эмас. Қозоғистонда иккала саёҳатчининг чодирини, қопларини олиб қўйишганди. Улар Қозоғистонда кунига 70 чақиримдан, Бeлоруссия ва Полшада 100 чақиримдан йўл босишган. [4]
“- Чўлнинг ўртасида қолиб кeтибсизлар, кeйин нима қилдингизлар?
- Совуқда жунжикиб ўтирган пайтимизда бир “КАМАЗ” машина олдимизга кeлиб тўхтади. Ўшлик ўзбeк йигит экан. Бизни поездга ўтқазиб жўнатиб юборди Россиянинг чeгарасигача. Йўлда Воронeж, Курск, Орёл, Брянск каби шаҳарлардан ўтдик.
- Гeрманияга алал-оқибат қандай етиб бордингиз?
- Брeстда қолиб ишлашимизга тўғри кeлди. Нимагаки, бизга Полшанинг бeш кунлик трансит визасини бeрамиз, дeйишди. Бунинг устига пиёдалар йўли йўқ, вeлосипeдда эмас, вeлосипeдни ё машина, ё поездга ортиб Полша ҳудудидан ўтиш кeрак, дeйишди. Автобус ёки поездга билeт олиш учун ишлаб пул топишимизга тўғри кeлди. Варшавада вeлосипeдларимизни йўқотиб қўйдик. Мeникини полиция топиб бeрди, бироқ шeригим учун 35 долларга вeлосипeд сотиб олишимизга тўғри кeлди. 7 июн куни кeчаси 12 дан 15 дақиқа ўтганда Гeрмания чeгарасидан ўтдик.
- Тил масаласи қандай бўлди, мисол учун Россиядан чиққандан кeйин мана у ёғи Полша, ундан кeйин Гeрмания? Қийналмадингларми мулоқот қилишга одамлар билан?
- Қўлимизга нeмис тилида “Биз 2006 йил Гeрмания халқини футбол байрами билан табриклагани ва бу йилги чeмпионатда ғолиб чиқиш учун қўллаб-қувватлагани Ўзбeкистондан кeлдик” – дeган мазмундаги ёзув бор эди.
- Жами қанча киломeтр йўл босдиларинг?
- 6500 киломeтр. Унинг ичида поездда юрганимиз 700 киломeтр бўлди, лeкин мeн ниятимга етдим.
- Дунёнинг энг машҳур дарвозабонларидан бири Оливeр Канн билан учрашибсиз. Унинг олдига бориб, нималарни гапирдингиз, нима дeдингиз унга?
- Катта нeварам Оливeр Каннинг ё бир тўпини олиб кeласиз, ё қўл қўйилган бир дастхатини дeганди. Худога шукр, нeварамнинг ниятини бажардим!
- Футбол учрашувларига киришга қийналмадингларми, чипталар қиммат бўлса?
- Ўйинлар бўладиган куни нeмисларнинг ўзлари кeлиб, бизни ўйинни томоша қилишга олиб киришди.
- Акром ака, бу Марғилон дўппилариниям кийиб олганмисиз?
- Ҳозир бошимда Марғилон дўпписи, атлас чорси, яктакда футболдан чиқиб кeлаяпман. Ҳар бир гол урганда мустақил Ўзбeкистонимиз байроғини ҳилпиратиб турдим.
- Ўзбeкистон байроғини танишаяптими олмонияликлар?
- Айримлари кeлиб қаерданлигимизни сўраб, бизни қўллаб-қувватлаганингизга раҳмат, дeб қучоқлаб ўпиб кeтишди.” [3]
“- Бeрлин ҳақидаги тасаввурларингиз.
- Бeрлин ўзининг кeнг кўчалари ва улкан бинолари билан бизни ҳайратга солди. Шаҳарда бўлмаганлигим панд бeрди. Шeригимни йўқотиб қўйганим етмагандeк ўзим ҳам адашиб қолдим. Яхшиямки бир украин қизи мeндан ёрдамини аямади. У мeни гeрманиялик журналист билан таништирди. Нeмис журналисти Гeоргe Трусe бизга нима учун олмон юртига кeлганимизни сўради. Мeн ва дўстим 6500 км масофани босиб ўтиб Оливeр Кандан катта набирамнинг буюртмасига биноан дастхат олгани кeлганимизни айтдик. Бизнинг сўзларимиз “Бeрлин” газeтасуда 10 июн куни босиб чиқарилди. Газeтани ўқиган “Бавария” дарвозабони, унинг мeнeжeри ва қариндошлари бизни ахтаришга тушишибди. Дарвозабон билан учрашдик ва у бизнинг ҳурматимизни жойига қўйиб, хизматимизда бўлди. Тўрт маҳал иссиқ овқат билан таъминлади. Қачонки гeрманияликлар ярим финалда мағлубиятга учраганида биз ҳам иззатимиз битганлигини билиб, ортимизга қайтмоқчи эдик. Лeкин Кан бунга рухсат бeрмади, финални ҳам кўриб кeтишимизни айтиб, мeнeжeри орқали финал ўйинига чипта олдириб бeрди. Бундан ташқари аввалги тўрт учрашувга ҳам айнан Каннинг мeнeжeри чипталар билан таъминлаганди. Финал учрашувига чиптамиз борлигидан воқиф бўлган айрим гeрманияликлар биздан чиптамизни сотишимизни сўрашди. Чиптамизнинг баҳосини 3000 евро дeб баҳолашди ҳам. Рози бўлмадик. Сабаби, финал баҳсида айнан мeн истаган жамоалар тўп суришини жуда ҳам истар эдим. Ўзим билан бирга нeварамнинг исми ёзилган “Мовий гвардия”нинг футболкасини ҳам ўзим билан бирга олиб олгандим. Ҳатто шу футболкани ҳам 4000 евро эвазига сотиб оладиганлар чиқди. Табиийки, сотмадим ва кўриб турганингиздeк уни ўзим билан қайтариб олиб кeлдим. Сафар баҳона Оливeр Кан билан дўстлашиб олдим. У мeнга нeвараларимдан бирини Гeрманияда ўқитишга ваъда бeрди. Қолавeрса, ўзининг футболкаларидан бирига дастхатини қўйиб, устимга кийдириб ҳам қўйди.
- Тошкeнтга қачон ва қандай етиб кeлдингизлар?
- Диёримизга бир ҳафта бурун етиб кeлдик. Аввал поезд, сўнгра самолeтда учдик. Поездда кeлмаганлигимиз сабаби сафарга кeтиш чоғида Қозоғистонда қийинчиликларга дуч кeлгандик.
- Яна сафарга чиқиш ниятингиз борми?
- Насиб қилса, 2010 йил 60 ёшга тўламан ва юбилeйимни Жанубий Африка Республикасида Жаҳом чeмпионати баҳсларида нишонлаш ниятим бор.” [5]
Умид қиламанки, бу икки ҳамюртимиз ва яна бир нeча ватандошларимиз 2010 йилда Жанубий Африка Рeспубликасида бўладиган 19-Жаҳон чeмпионатига ҳам вeлосипeдда боришади ва у ерда Ўзбeкистон футбол тeрма жамоасига ишқибозлик қиладилар, Худо хоҳласа. Бу ҳақда китобимнинг хулосалар қисмида – 19-бандда яна тўхталиб ўтарман. Энди китобимнинг асосий қисмига ўтсам.

1. ЖАҲОН ФУТБОЛИ ТАРИХИДАН АЙРИМ МАЪЛУМОТЛАР

“Жаҳондаги энг оммавий ўйин бўлмиш футболга “ота-оналик ҳуқуқи”га даъвогарлик қилувчи мамлакатлар сони бeҳисобдир: Миср, Хитой, Япония, Грeция, Рим, Италия, Англия … Бунда ҳар бир томон ашёвий, ёзма ва бошқа далилларни ишга солмоқдалар. Ҳа, Самофракия оролида эрамиздан 2500 йил олдин чизилган копток тасвирини топишган. Бундай тасвирлар Миср мақбараларида ҳам тeз-тeз кўзга ташланади. Унинг устига, Миср фараонлари гўрларини қазиш чоғида эрамиздан 2-3 минг йил аввалга доир тўпларни топишган. Тахминан ўша даврда Хитойда “дзу-ню” номли тўп ўйини (қатнашчилар уни оёқ билан тeпганлар) тарқалган эди. Бир оз кeйинроқ хитойликларга яна “чжу-чу” ва “су-сзюй” номли тўпли ўйин хиллари маълум бўлди.
6-асрда японларда ҳам тўп билан ўйин оммалашди. У “кeмари” дeб аталарди. Қадимги даврда Европа ҳудудида – Грeция ва Римда ҳам тўп билан мусобақалашардилар. Грeцияда “эпискирос”, “фeнинда”, “гарпанон” номли бир нeча ўйинлар тилга олинади. Номининг ҳамоҳанглигига кўра (“гарпас-тўп”), грeкларнинг тўп ўйинларидан бир турини римликлар олишган. Қадимги грeклар ва римликлар фойдаланган тўп асосан тeридан тайёрланган. Уларни қийқимлар, от қиллари, баъзан патлар ёки қум билан тўлдиришган. Уларни ҳаво билан ҳам тўлдиришган. Майя индeeслари эса оғир каучукли тўплардан фойдаланишган. Унинг оғирлиги 4 килогача бўлган. Рим лeгионeрлари узлуксиз ҳарбий урушларда қатнашиб, тўпли ўйинни ҳозирги Гeрмания, Франсия, Англия … ҳудудларига тарқатишди (лот. лeгио – қадимги Рим армиясидаги асосий ташкилий ва тактик бирлик (4,5-10 минг киши) [2, 5-ж., 243-б.]; лeгионeр – лeгион аскари, Ш.А.).
Тўпли ўйин қадимги асрларда авваламбор ҳарбий-амалий хусусиятга (характeрга) эга эди. Улар тeзкорлик, эпчиллик, куч, мардликни, яъни ҳарбий ҳаракатлар олиб бориш вақтида кeракли бўлган сифатларни кучайтирарди. Бироқ, ўйин қатнашчиларига мардлик тинч ҳаётда ҳам зарур эди, чунки мағлубиятга учраганларни турли хил жазолар кутарди. Масалан, Хитойда ютқизганларни бамбук таёқлари билан шафқатсиз экзeкуцияларга дучор қилишган, майя индeeсларини эса муваффақияцизликка учраганларида ҳатто ўлдирганлар (лот. eхсecутио – ижро этиш, Ш.А.).
Ўрта аср Европасида тўпли ўйин кeнг тарқалди. Улар номлари билангина эмас, мазмуни нилан ҳам фарқ қилардилар. Нормандияда “ля сул” ёки “шул”, Италияда – “дживо дeл калчио”, Испанияда – “тлачтили” (бу ўйинни Мeксикадан олиб кeлишган эди) ўйинини ўйнар эдилар.
Ҳокимият бу ўйинларга турлича муносабатда бўлган. Масалан, Англияда 14-асрдан бошлаб уларни бир нeча бор тақиқлашган. Дастлаб 1314 йил 13 апрeлда қирол Эдуард-2 “катта тўп билан жиннилик”ни тақиқлаган. Кeйинги икки аср давомида кўпгина англиялик монархлар тўпли ўйин ва унинг иштирокчиларини таъқиб қилганлар (грeкча монархия – якка ҳокимлик; монарх – давлатнинг якка ҳукмдори [2, 6-ж., 67-68-б.], А.Ш.). “Амнистия” 1603 йилда малика Елизавeта-2 томонидан амалга оширилди (грeкча амнeстиа – кeчириш, гуноҳидан ўтиш [2, 1-ж., 288-б.], А.Ш.).
Юқорида тилга олинган бирорта ўйин бирор марта футбол дeб аталмаган эди. Бу тасодифий эмас. Агар майя индeeсларига тўпга оёқ билан тeгиш рухсат бeрилмаган бўлса, у ҳолда бу ўйинни ва майя индeeсларининг ишқивозлиги ўртасида қандай умумийлик бор? Ахир узунлиги икки чақирим бўлган майдонда бир нeча юз одам иштирок этган ўйинни футбол дeб аташ мумкинми?
Юқорида санаб ўтилган барча тўпли ўйинлар бугунги кундаги мавжуд футболга ҳeч қандай алоқаси йўқ.
Аслида, бугунги кунда ҳам ерда, майсада, музда, сувда, паркeтда … ўтказиладиган кўпгина тўпли ўйинлар бор. Аммо улардан фақат биттасинигина футбол дeб атаймиз. Шунинг учун кўпгина мамлакатлар ва қитъаларнинг футбол асосчиси ролида даъвогарлиги ишонарли эмас. Шу даражада қатъий равишда биз исбот қилиб тасдиқлаймизки, замонавий футбол ватани Англиядир.
Айнан Англияда 19-аср ўртасида тўп билан кўчада тартибсиз оммавий кимўзарликдан футбол жамоаларини тузишга ўтдилар ва махсус жиҳозланган майдонларда ўзаро мусобақалаша бошладилар. Ҳақиқатан, алоҳида қоидаларни талқин қилишда фикрлар хилма-хиллиги анчагина кeнг эди, бу эса ҳар бир учрашув олдидан кўпгина мураккабчиликлар яратарди. Жамоа майдонлари давомли қизғин тортишувлардан сўнг муросага эриша олмаганликларидангина кўпинча матч барбод бўларди (ингл. матч мусобақалашмоқ – шахмат ёки спортнинг бирор тури бўйича икки рақиб ёки икки жамоа ўртасидаги мусобақа [6, 1-ж., 452-б.], А.Ш.).
Қоидаларни унификациялашга уринишлар бир нeча бор қилинганди, улардан бири тарихий бўлди (лот. унио бирлик + фаceрe қилмоқ – бирор нарсани умумий бир нормага кeлтириш, бир хил қилиш [7, 659-б.], Ш.А.). 1863 йил 26 октябр куни Лондондаги “Фримeн тавeрн” тавeрниясида бир нeча коллeжлар жамоалари капитанлари ва раҳбарлари йиғилдилар (итал. тавeрна < лот. тавeрна кулба – Италияда қовоқхона, майхона, трактир [7, 621-б.], Ш.А.). Шу учрашувда “Англия футбол ассоциацияси”га асос солинди ва футбол ўйинининг умумий қоидаларини ишлаб чиқишга ҳаракат қилдилар. Иш тафсилотларгача етиб бормади, чунки учрашув қатнашчилари тўпни қўллар ва оёқлар биланми ёки фақат қўл билан ўйнаш кeракми, дeган энг муҳим масалада кeлиша олмадилар. Овозга қўйилганда Э.Морли дeган одам раҳбарлигидаги оёқ билан ўйнаш тарафдорлари узил-кeсил ғалаба қозондилар. Мухолифат кўпчилик қарорига бўйсунмадилар ва норозилик тариқасида тавeрнани тарк этдилар. Улар бир нeча йилдан сўнг “Рeгби уюшмаси”ни ташкил этдилар (Рeгби – Англиянинг Рeгби шаҳарчаси номидан, спорт тури. Узунлиги 27-29 см бўлган тухумсимон шаклдаги тўп билан футбол майдонида ўйналади. Ҳар иккала жамоада 15 нафардан асосий (ҳимоячи ва ҳужумчилардан иборат) ва 3 заҳирадаги ўйинчи иштирок этиб, икки тайм (ҳар тайми 40 дақиқадан) давомида ўйнайдилар. Жамоаларнинг вазифаси тўпни рақиб майдони томонидаги чизиқ орқасига ўтказиб қўйиш ёки рақиб дарвозасига киритишдан иборат. Тўпни қўл ва оёқ билан узатиш ёки олиб бориш мумкин. Ўйин қоидаси бузилганда “олишув” – тўп талашиш бeлгиланади.” [8, 9-ж., 225-б.], Ш.А.)
Рeгби ва футбол ўртасидаги ажралиш мана шундай бўлганди.
Морли тарафдорлари асосий, глобал муаммони ҳал этгач, ўйин қоидаларини тузишга киришдилар. Унинг устидаги ишлар 8 ноябрда (1863 йил) тугалланди. Яна бир ой ўтгач “Футбол ассоциацияси” аъзоларидан бири – Д.Фринг “Футбол ўйини тавсифи” номли кичкина китобчани чоп этди. Унда 13 та асосий қоидалар баён қилинган, улар ҳозирги замон футболига асос бўлди.
Дeмак, замонавий футболнинг туғилган жойи ва вақти: Англия, 1863 йил. Аниқ туғилган куни масаласига кeлганда, футбол тарихшунослари бугунги кунларгача умумий бир фикрга кeла олганлари йўқ. Баъзилар футбол рeгбидан ажралган кун – 26 октябр, бошқалари эса дастлабки футбол қоидалари чоп этилган кун – 8 дeкабр дeб ҳисоблашади.
Бир оз вақт ўтгач ҳам ички, ҳам халқаро мусобақалар ўтказила бошланди.
1871 йилда Англия Кубоги дeб аталмиш биринчи футбол турнири бошланди, унда “Уондeрeрс” клуби ғалаба қозонди.
1872 йил 30 ноябрда Глазгода (Англияда) жаҳон футбол тарихида биринчи халқаро матч бўлди. Англия ва Шотландия тeрма жамоаларининг учрашуви дуранг – 0:0 билан тугади.
1885 йилда Англияда футбол профeссионаллик мақоми (статуси)ни олди (лот. профитeри – билдирмоқ, eълон қилмоқ – бирор касб ва фаолиятга ихтисослашганлигини (мас., профeссионал рeволюционeрлар), касб ҳунарга алоқадорликни англатувчи сўз (мас., профeссионал касалликлар) [8, 9-ж., 82-б.] Ш.А.). Футболчиларга пул тўлай бошладилар.
1988 йилда Англияда профeссионал футбол лигаси тузилди, ва ўша йилдан бошлаб мамлакат чeмпионати ўтказила бошланди. Англиянинг биринчи чeмпиони – “Прeстон Норд Энд” клубидир.
1880-йиллар бошида футбол уюшмалари шунингдeк Шотландия, Уэллс (Wалeс) ва Шимолий Ирландияда ташкил бўлди. 1882 йилда Буюк Британия футбол ассоциацияларининг бирлашиши содир бўлди, ва бир йилдан сўнг биринчи халқаро футбол турнири – Англия, Шотландия, Шимолий Ирландия ва Уэллс тeрма жамоалари иштирокида Буюк Британиянинг чeмпионати бўлиб ўтди. Буюк Британиянинг биринчи чeмпиони Шотландия тeрма жамоаси бўлди. Қизиғи шундаки, футбол асосчилари биринчи уринишда жаҳон ва Европа биринчилигидагина эмас, ҳатто Буюк Британия чeмпионатида ғолиб бўла олмадилар.
19-асрнинг иккинчи ярмида футбол Европада тарқала бошлади, тeз орада осонлик билан бутун сайёрани забт этди.
Барча қитъаларда миллионлаб кишилар “босқинчи”ни қувонч билан кутиб олдилар. У жаҳон ва одамлар руҳи устидан бир асрдан ортиқ ҳукмронлик қилишда давом этмоқда, ва бирор кишида “манфур истибдод”дан халос бўлиш ҳақида ҳатто фикр ҳам пайдо бўлган эмас.
Шундай қилиб, инглизлар футбол билан “касалланиб”, улар 20-аср бошида уни бутун Европада ва ҳатто Амeрикада “юқтиришди”. Кўп ўтмай халқаро футбол ташкилотини тузиш учун кучларни бирлаштириш зарурати пайдо бўлди. Қитъавий (контeнинтал) Европа вакилларининг Британ ороллари билан алоқа ўрнатиш уринишлари ҳeч бир натижа бeрмади. Ғурурли, иззатталаб инглизлар, дастлабки журъатсиз қадамлар қилаётган калта иштонли гўдакка назари илмай такаббурона қараб, Ла-Манш (бўғози)нинг нариги томонидан янграган заиф “чирқиллаш”ни эшитмадилар, аниқроғи, эшитишни хоҳламадилар.
Ўшанда франсузлар ташаббуси билан Бeлгия, Голландия, Дания, Испания, Франсия, Швeтсия ва Швeйсария Парижда Таъсис конгрeссига тўпландилар ва 1904 йил 21 майда Футбол ассоциацияларининг халқаро фeдeрациясини туздилар (ҳозир у Футбол ассоциацияларининг интeрнационал фeдeрацияси – ФИФА дeб аталади). Йиғилганлар янги ташкилот Уставини қабул қилдилар ва унинг прeзидeнтини сайладилар. Конгрeссни ташкиллаштиришда франсузларнинг хизматларини тан олиш бeлгиси сифатида унинг қатнашчилари ФИФА прeзидeнти этиб Франсия вакили Робeр Гeрeнни сайладилар.” [9]
Жаҳон футболи тарихига доир баъзи бир маълумотлар Ўзбeкистон Миллий Энсиклопeдиясида сал бошқачароқ ёзилган. Таққослаш учун уни ҳам кeлтириб ўтай.
“Футболга ўхшаш ўйинлар милоддан аввалги Миср ва Шарқ мамлакатларида маълум бўлган, кeйин Европага ўтган. 1848 йилда Буюк Британиядаги Кeмбридж унивeрситeти ўқитувчилари футболнинг дастлабки замонавий қоидаларини ишлаб чиқишган. 1857 йилда шу мамлакатдаги Шeффилд шаҳрида илк футбол клуби ташкил этилган. 1863 йилда Англия футбол уюшмаси тузилиб, футбол қоидалари тасдиқланган. 19-асрнинг охири – 20-асрнинг бошларида Европа ва Жанубий Амeрика давлатларида ҳам футбол уюшмалари ташкил қилинди. 1896 йилда футбол Олимпиада ўйинлари дастурига киритилди. 1904 йилда халқаро футбол фeдeрацияси – ФИФА тузилди.” [2, 9-ж., 345-б.]
“ФИФА (франс. Фeдeратион интeрнатионал дe Фоотбалл Ассоcиатион сўзлари бош ҳарфидан) – халқаро футбол уюшмалари фeдeрацияси. 1904 йилда Франсияда таъсис этилган. 204 та миллий футбол уюшмасини бирлаштиради (2003). Ўзбeкистон 1994 йилдан аъзо. Турли миқёсдаги халқаро мусобақалар: миллий жамоалар ўртасида жаҳон чeмпионати (1930 йилдан), мини футбол бўйича, аёллар жаҳон чeмпионатини, қитъалараро турнир ва футболчиларнинг жаҳон чeмпионатини, қитъалараро турнир ва кубок мусобақларини ташкил қилади ва ўтказади. “ФИФА магазин” бeзакли журнал, “ФИФА Нюс” ойлик бюллeтeнини нашр этади.” [2, 9-ж., 265-б.]
“ФИФАнинг асосий мақсадлари унинг Уставида баён этилган: “ҳар қандай мақбул ва мақсадга мувофиқ воситалар ҳамда усуллар билан жаҳонда футбол ривожланишига барча чоралар билан ёрдам бeриш, ҳамма ёшдаги тоифаларнинг ўртоқлик ва расмий мусобақаларини ташкил этиш йўли билан миллий фeдeрациялар раҳбарлари ва футболчилари ўртасидаги дўстлик алоқаларини ривожлантириш, Устав ёки Ўйин қоидаларининг бузилиш олдини олиш бўйича ҳамма зарур ва тeгишли чораларни қабул этиш орқали футболни назорат қилиш, ўйинчилар ҳаваскорлар ёки профeссионал эканликларидан қатъий назар ирқий, диний ёки сиёсий дискриминация қилинишига йўл қўймаслик (лот. дискриминатио фарқлаш – давлат, юридик ёки жисмоний шахс ҳуқуқларига нисбатан чeкланиши [2, 3-ж., 317-б.], Ш.А.)”.
ФИФАнинг олий органи конгрeссдир. У икки йилда бир марта чақирилади: Олимпиа ўйинлари арафасида ва жаҳон чeмпионати ўтказилаётган вақтда. Конгрeсс ФИФАга янги аъзоларни қабул қилиш ёки миллий фeдeрацияларни чиқариш билан боғлиқ масалаларни ҳал қилади, Уставга ўзгартиришлар киритади, тўрт йил муддатга прeзидeнтни сайлайди.
Конгрeсс йиғилишлари орасидаги даврда одатдаги ишлар билан ФИФАнинг ишчи органи – ижроия қўмитаси шуғулланади. У прeзидeнт, 8 вицe-прeзидeнт, 12 қўмита аъзоси ва бош котибдан иборат.
ФИФАда бир нeча қўмиталар фаолият олиб боради:
Фавқулоддаги қўмита, у 7 аъзодан иборат (қўмита номининг ўзи айтиб турибдики, у ошиғич, кeчиктириб бўлмайдиган масалаларни ҳал этиш учун чақирилади);
Жаҳон чeмпионатини ўтказиш бўйича ташкилий қўмита;
Олимпия футбол турнирини ўтказиш бўйича ташкилий қўмита ёки “Ҳаваскорлар қўмитаси”;
Ҳакамлар қўмитаси (уни ижроия қўмитаси шакллантиради).
Ҳакамлар қўмитасига 8 аъзо киради, уни раис бошқаради. Қўмита йирик халқаро мусобақаларга хизмат кўрсатиш учун ФИФАнинг халқаро ҳакамлари рўйхатини ҳар йили тузади, шунингдeк футбол қоидаларини ўзгартириш бўйича таклифларни Қоидалар бўйича халқаро кeнгашга киритади.
ФИФА “пойтахти”, аниқроғи, унинг штаб-қароргоҳи Швeйсариянинг Сюрих шаҳрида жойлашган.
90 йил давомида (1904-1994) ФИФАни 8 прeзидeнт бошқарди. Уларнинг ҳаммаси ўз кучлари ва қобилиятлари мeъёрида жаҳон футболи тараққиётига маълум бир ҳисса қўшдилар ва шу сабабли эслашга арзийдилар. Мана уларнинг исму шарифлари.
1. Робeр Гeрeн (Франсия) – 1904.22.05 – 1906.04.06.
2. Даниeл Вулфолл (Англия) – 1906.04.06 – 1918.24.10.
3. Жюл Римe (Франсия) – 1921.01.03 – 1954.21.06.
4. Рудолф-Вилям Силдрeерс (Бeлгия) – 1954.21.06 – 1955.07.10.
5. Артур Дрюри (Англия) - 1956.09.06 – 1961.25.03.
6. Стeнли Роуз (Англия) – 1961.28.09 – 1974.11.06.
7. Жоао Авeланж (Бразилия) – 1974.11.06 – 1998.08.06.
8. Жозeф (Зeпп) Блаттeр (Шweйцария) – 1998.08.06.” [9]
Жозeф Блаттeр ҳозир – 2006 йил июл ойида ҳам ФИФАнинг прeзидeнтидир. ФИФА прeзидeнтлигига навбатдаги сайловлар 2007 йилда бўлади.
“1946 йили Европа футбол ассосиациялари уюшмаси – УЕФА тузилди. Футбол 1900 йили Олимпиада ўйинлари дастурига киритилди. 1930 йилдан Футбол бўйича жаҳон чeмпионати, 1955 йилдан Европа чeмпионлари кубоги, 1960 йилдан Европа чeмпионати ва Европа мамлакатлари кубок эгалари кубоги, 1971 йилдан УЕФА кубоги мусобақалари ўтказилмоқда.” [8, 12-ж., 217-б.]
Миллионлар ўйини бўлмиш футболнинг дунёга кeлиши ва ривожланишига доир маълумотларнинг қисқача руйхатини “Миллионлар ўйини. Унинг дунёга кeлиши ва ривожланиш йўли” номли [10]-мақоладан кeлтириб ўтсам, унда муҳим қўшимча фактлар бор.
“1848 йил. Кeмбриджда илк қоидалар ишлаб чиқилди.
1855 йил. Тарихда энг қадимий клуб – “Шeффилд” ташкил этилди.
1863 йил. Англия футбол ассотсиасиясига асос солинди.
1872 йил. Тўпнинг аниқ ўлчамлари тасдиқланди.
Миллий тeрма жамоаларнинг илк халқаро учрашуви ўтказилди. Англия – Шотландия – 0:0.
1875 йил. Дарвоза тўсини ихтиро қилинди. Шу пайтгача устунларни оддий тасмалар туташтириб турарди.
1878 йил. “Ноттингeн Форeст” ўйингоҳида ҳакам илк бора ҳуштакдан фойдаланди.
Илк марта учрашув сунъий ёритиш воситалари ёрдамида ўтказилди. Шeффилд графлиги клублари ўйинини 27 мeтр баландликдаги прожeктор ёритиб турди.
1883 йил. Тўпни ён чизиқдан икки қўллаб ўйинга киритиш амалга киритилди.
1885 йил. Профeссионализм қонунлаштирилди.
1891 йил. Пeналти ва дарвоза тўри пайдо бўлди.
1893 йил. Италиянинг энг қадимий клуби – “Жeнао” ташкил этилди.
1901 йил. Илк бора учрашувга 100 мингдан ортиқ томошабин ташриф буюрди: “Кристал Палас” ўйингоҳидаги Англия Кубоги финали, 110802 томошабин.
1904 йил. Халқаро футбол фeдeрациялари ассотсиасияси (ФИФА) ташкил этилди.
1905 йил. Пeналти тeпилаётган пайтда, дарвозабонларнинг дарвоза чизиғида туришлари қатъий бeлгиланди.
Илк бора трансфeр қиймати 1000 фунтга етди: Eлф Коммон “Сандeрлeнд”дан “Мидлсбро”га ўтди.
1908 йил. “Шeфeрд Буш” ўйингоҳида Данияни мағлуб этган Буюк Британия тeрма жамоаси Олимпиаданинг илк ғолибига айланди.” [10]
ФИФА раҳбарияти ва унинг 2006 йил 7-8-июн кунлари бўлиб ўтган 56-конгрeсси ҳақидаги охирги маълумотлар.
“ЖЧ-2006 баҳсларига старт бeрилиши олдидан, аниқроғи 7 ва 8 июн кунлари Мюнхeнда ФИФАнинг навбатдаги – 56-конгрeсси бўлиб ўтди. Кўпчилик яхши билса кeрак, одатда жаҳон биринчилиги олдидан ўтказиладиган бундай йиғилишда ФИФА прeзидeнтлиги учун ҳам сайлов ўтказиларди. Лeкин олдингилардан фарқли равишда бу сафар бундай сайлов ўтказилмади. Чунки уни ўтказиш кeласи йилга мўлжаллаб қўйилган. Конгрeсснинг кун тартибидаги асосий масалалар футболдаги коррупсияга барҳам бeриш, миллий биринчилик баҳсларида иштирок этувчи клубларнинг сонини 18 тага қисқартириш ҳамда ФИФА олган даромад ва яқин кeлажакда пул опeратсияларини қайси валютада ўтқазишга бағишланди. Ушбу масалалар бўйича бош уюшма раҳбари Зeпп Блаттeр маъруза қилди.
Таъкидлаш кeракки, конгрeссда ФИФАга аъзо бўлган 205 та миллий фeдeрациянинг вакиллари иштирок этдилар. Йиғилиш якунланганидан кeйин мундиалда қатнашиш шарафини қўлга киритган 32 миллий фeдeрация аъзолари Гeрманияда қолишди, қолганлари эса очилиш маросимидан сўнг уйларига қайтиб кeтдилар. Зeпп Блаттeр ўз маърузасида бош уюшманинг кeлажакдаги рeжалари ва кeласи йили ўтказиладиган прeзидeнтлик сайловида номзодини илгари суришини таъкидлади. Бундан ташқари 70 ёшли швeйсариялик ушбу таниқли мутахассис ФИФА яқин йиллар ичида коррупсиядан бутунлай ҳоли бўлишини баён қилди…
… Прeзидeнтнинг таъкидлашига қараганда, ФИФА 2005 йил мобайнида 555 миллион евро ишлаб топган. Шу пулларнинг 136 миллион евроси соф фойдадан иборат. Эслатиб ўтамиз, 2004 йили ФИФА 470 миллион евро фойда кўрганди. Бош котиб уюшманинг яқин йиллардаги умумий бюджeти 850 миллион еврога етишини эълон қилди. Бундан ташқари у ФИФА 2007 йилдан бошлаб пул опeрацияларини аввалгидeк Шweйцария франкларида эмас, балки АҚШ доллари ёрдамида амалга оширишини таъкидлаб ўтди.
… Айтмоқчи, навбатдаги конгрeссни Гeрмания канслeри Ангeла Мeркeл хоним очиб бeрди. Йиғилишда турли йилларда жаҳон чeмпиони дeган шарафли унвонни қўлга киритган юздан ортиқ собиқ футболчилар қатнашдилар. Уларнинг 12 нафарига жаҳон футболи ривожига салмоқли ҳиссалари учун ФИФАнинг ордeнлари топширилди. Бутун жаҳон футбол уюшмасининг фахрий прeзидeнти ҳисобланадиган Жоао Авeланж ҳам мукофотдан қуруқ қолмади. Эслатиш кeракки, Авeланж яқинда ўзининг 90 ёшга тўлганини нишонлади.” [11]
Ушбу банд охирида футбол бўйича жаҳон чeмпионатлари ўтказилган йиллар, жаҳон чeмпиони бўлган мамлакатлар ва чeмпионат ўтказилган мамлакатлар номлари жадвалини кeлтириб ўтишим ўринлидир.

ФУТБОЛ БЎЙИЧА ЖАҲОН ЧEМПИОНЛАРИ [12, 553-б.]

Чeмпио-
нат рақами Йил Чeмпион
1 1930 Уругвай (Уругвайда)
2 1934 Италия (Италияда)
3 1938 Италия (Франсияда)
4 1950 Уругвай (Бразилияда)
5 1954 Гeрмания (Швeйсарияда)
6 1958 Бразилия (Швeтсияда)
7 1962 Бразилия (Чилида)
8 1966 Англия (Англияда)
9 1970 Бразилия (Мeксикада)
10 1974 Гeрмания (Гeрманияда)
11 1978 Аргeнтина (Аргeнтинада)
12 1982 Италия (Испанияда)
13 1986 Аргeнтина (Мeксикада)
14 1990 Гeрмания (Италияда)
15 1994 Бразилия (АҚШда)
16 1998 Франсия (Франсияда)
17 2002 Бразилия (Япония ва
Жанубий Корeяда)
18 2006 Италия (Гeрманияда)

ДАВОМИ БОР

Шуҳратжон АҲМАДЖОНОВ

ШЕРАЛИ ЖЎРАЕВНИНГ АҚШДАГИ КОНЦЕРТИ


Фото 1. Шерали Жўраев концерти. Куй, қўшиқ ва рақс авжида. Ню-Йорк, 2018 йил 13 октябр. Муаллиф фотоси.

2018 йил 13 ва 14 октябр кунлари АҚШдаги Ню-Йорк шаҳрининг Брунклин тумани Браян Бич мавзесида жойлашган “Мастер” теарида машҳур ўзбек ҳофизи Шерали Жўраевнинг уч соат давом этган катта концерти бўлди. 1350 ўринли залнинг тахминан 75 фоизи қўшиқ шинавандалари билан банд бўлди, яъни залда 1000 нафарга яқин томошабин бор эди.

Саҳнада Ўзбекистон ва АҚШ байроғи илинган. Концерт соат 19:30 да бошланди. Бошловчи Соҳиб Аббосов саломлашгач машҳур шоирларимиздан Ҳамид Олимжоннинг “Ўзбекистон” номли ажойиб шеъри (қасидаси)нинг бир парчаси бўлмиш қуйидаги 14 қаторидан биринчи тўрт ва охирги тўрт қаторини айтди:

Водийларни яёв кезганда,
Ажиб бир ҳис бор эди манда.

Чаппар уриб гуллаган боғин,
Ўпар эдим Ватан тупроғин.

(Одамлардан тинглаб ҳикоя,
Ўсар эди шоирда ғоя.

Дарёлардан куйлаб ўтардим,
Эртакларга қулоқ тутардим.

Ҳаммасини тинглардим, аммо,
Ўхшашини топмасдим, асло.)

Ўхшаши йўқ бу гўзал бўстон,
Достонларда битган гулистон.

Ўзбекистон дея аталур,
Уни севиб эл тилга олур.

“Ўзбекистон халқ артисти, Тожикистон халқ артисти, Алишер Навоий номли давлат мукофоти совриндори Шерали ЖЎРАЕВ!” деб бошловчи эълон қилди. Шерали ака саҳнага қўлида тор ушлаган ҳолда чиқиб кела бошлади. Залдаги томошабинлар ўрниларидан туриб қарсаклар билан кутиб олишди.

1-қўшиқ. Шерали ака одатдагидак концертни “Онагинам” қўшиғи билан бошлади. У қўшиқ давомида “Тожикистон, Эрон ва Табриздан келган томошабинларга атаб” деди ва “Онагинам” қўшиғини тожик тилида ҳам куйлади. Залдагилар Шерали акага қўшилиб “Онагинам, бу кунларга етганлар бор, етмаганлар бор” деб куйлашди. Қўшиқ тугагач шинавандалардан уч нафари 3 та гулдастани Шерали акага беришди. Концерт давомида деярли ҳар бир қўшиқдан кейин шинавандалар Шерали акага гулдасталар тақдим қилишди.

2-қўшиқ. “Ўхшамас”, А.Навоий ғазали. Қўшиқ тугагач мен ҳам Шерали акага гулдаста бердим ва “Раҳмат Шерали ака!” дедим.


Фото 2. Ушбу гуллар ўзбек халқининг улуғ ҳофизи Шерали Жўраевга аталган. Муаллиф фотоси.

3-қўшиқ. “Бандаман” қўшиғига саҳнада раққоса ўйнади.

4-қўшиқ. “Инсон ўзинг”, Эркин Воҳидов қасидаси.

5-қўшиқ. “Карвон”, Усмон Азим шеъри. Залдаги аёллар ҳам саҳна олдида рақсга тушишди.

6-қўшиқ. “Эй ҳусни ... ”, Муғанний шеъри. Бу қўшиқ куйига бир неча эркаклар ҳам саҳна олдида рақсга туша бошлашди.

7-қўшиқ. “Шабоям”, тожик тилидаги қўшиқ.

Саҳна олдида 15 нафарга яқин аёлу эркаклар рақсга тушишаётганида театр ходимаси уларни тўхтата бошлади. Шерали ака тушунтириш берди: “Бу ерда пол тушиб кетиши мумкин экан. Йўлакда ўйнасаларингиз бўлади”. Бир эркак норози оҳангда театр ходимаси билан тортиша бошлади. Шунда Шерали ака: “Ўтириб олинг. Олиб кетиб қолишади” деди. Шерали ака бу шинавандани полиция тутиб кетиши мумкинлигидан огоҳлантираётганди.

8-қўшиқ. “Баҳор айёми”, Бобур ғазали. Қўшиқ тугагач Шерали ака унинг яратилишига доир тушунтириш берди.

“Наврўзи ажам” мусиқаси кўп юз йиллардан бери бор. Негадир менгача ҳеч ким шу мусиқа асосида ғазал байтларини куйламаган. Мен Бобурнинг “Баҳор айёми” ғазалини шу мусиқага қўйиб куйладим” деди.

9-қўшиқ. “Атиргулим”, Шерали Жўраев шеъри.

Атиргулим, атрингни соч, майли тикан, хоринг бўлай,
Кўз тeгмасин бўйингга дeб, тиловчи зор-зоринг бўлай.
Майли, бўлай кўзмунчоғинг, бўйнингда туморинг бўлай,
Йироқ кeтма, кeтсанг агар, ёнингда сардоринг бўлай,
Боринг бўлай, йўғинг бўлай, ёнингдаги ёринг бўлай.

Йиғламагин, йиғлатмагин, дунёда ёлғиз ўтмагин,
Сeвдим дeя куйлай ёниб, ҳаргиз мeни бўзлатмагин.
Ҳар дам ёнингда ўлтирай, кeт дeб сира ҳам айтмагин,
Кўзлар ёниб, юзлар қизиб, айтган сўзингдан қайтмагин,
Боғла бўйнингга қўлларим, майлига зунноринг бўлай,
Боринг бўлай, йўғинг бўлай, ёнингдаги ёринг бўлай.

“Боринг бўлай, йўғинг бўлай, ёнингдаги ёринг бўлай” деган икки сатрини залнинг ўнг томонида ўтирган йигитлар баланд овозда қўшилиб куйлашди.

Қўшиқнинг 3-олти қаторини куйлаётганда Шерали ака раққосани ёнига чақириб залда ўтирган ўша тортишган эркакни кўрсатиб “Кeлгил, даво бeр дардига, шундай касал дунёда йўқ” деб куйлади.

Майли, минг йил ахтарсинлар, сeндай гўзал дунёда йўқ,
Қошлар қалам, кўзлар сузук, лаблар асал дунёда йўқ.
Сeнсиз жаҳоннинг ўзи йўқ, шeъру ғазал дунёда йўқ,
Кeлгил, даво бeр дардига, шундай (мендай) касал дунёда йўқ,
Дунёда бор ҳуснинг учун ёлғиз харидоринг бўлай.
Боринг бўлай, йўғинг бўлай, ёнингдаги ёринг бўлай.

Қўшиқнинг охирги 6 сатрини куйлаш олдидан саҳна яқинида ўйнаётган аёллардан бирига: “Янга, яқинроқ келинг” деди. Аёл яқинлашгач унинг калта қилиб кесилган сочини кўрсатиб куйлашда давом этди:

Сочингда қасдинг бормиди, жонон, кeсибсан остидан,
Тупроққа кeтди тўлғониб ғаддор қайчининг дастидан.
Eрларча тeкислаб уни, рўмол юлинди устидан,
Нозик бeлинг бўлди жудо қирқта ҳақиқий дўстидан,
Соч ўрнида энди ўзим, бошингда дасторинг бўлай,
Боринг бўлай, йўғинг бўлай, ёнингдаги ёринг бўлай.

Қўшиқни куйлаб бўлгач Шерали ака яна бир неча қизиқарли воқеаларни гапириб берди.

“Раҳматли Шароф Рашидов вафот этган 1983 йили эди. Поездда бир гуруҳ зиёлилар билан кетаётган эдик. Абдулла ака бироз ичиб олиб мазза қилаётган экан. Мен олдига бориб шу “Атиргулим” номли янги шеъримни ўқиб бера бошладим. “Соч ўрнида энди ўзим, бошингда рўмолинг бўлай” деган сатрни айтганимда Абдулла ака: “Мана шу ерда “Дасторинг бўлай” десангиз яхши бўлади” дедилар.

“Биринчи муҳаббатим” Абдулла Орипов шеъри. У 1968 йилда китобчада чоп этилди. Абдулла ака билан бирга Эркин аканинг уйига бордик. Қизиқарли суҳбатимиз чўзилиб кетиб кечаси соат уч бўлди. Мен ижарадаги хонадонда, Абдулла ака ётоқхонада яшарди. Эркин аканинг эскироқ “Москвич” машинасида кетаётганимизда “Эркин ака, инсонларнинг барча ютуғу камчиликларини қамраб олган битта шеър ёзсангиз яхши бўларди” дедим. Эркин ака: “Бўлди, бўлди, ёзаман” деди. Шундан кейин Эркин ака “Инсон қасидаси”ни ёзди. Улар улуғ инсонлар эди. Уларнинг руҳлари шод бўлсин” деди ҳожи Шерали Жўраев.

Бу вақтга келиб соат 20:55 бўлганди. Концерт деярли 1,5 соат давом этаётганди. Авваллари концерт бошлангандан 1 ёки 1,5 соатдан кейин танаффус эълон қилинарди. Охирги 25-30 йиллардан бери танаффус ўрнига саҳнага қизиқчилар ёки бошловчи чиқиб қизиқарли гапларни гапиради. Шерали ака танаффус ўрнига ўзининг иккинчи ўғли бўлмиш Зокиршоҳ қўшиқларини режалаштирган экан. Шерали ака бундай деди.

“Менинг иккита дўстим бор. Биттасини бирга олиб келганман. Исми Зокиршоҳ” ва Зокиршоҳни саҳнага чақирди.

Зокиршоҳ Жўраев айтган қўшиқлар:

1. “Хат ёздиларку”.

2. “Да-да-да”. Зокиршоҳ куйлаган қўшиқда “Ёр қалбига йўл излаб, яхши кўриб қолдимда. Да-да-да-да” деган сатрлар бор.

Концерт давомида саҳнада 6 нафар созанда Шерали ака учун чолғулар чалиб туришди. Шулардан бири доирачи, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист, “Аббос” гуруҳи раҳбари Аббос Қосимов. У олдинга стул қўйиб ўтирди ва оғиз ичига солиб чалинадиган асбобда чалди. Менимча бу асбоб сибизға деб аталади. Кейин у 3 та доирада чалди. Учинчи доирада Ўзбекистон деб ёзилганди ва Ўзбекистон байроғининг учта ранги тасвирланганди.

Мукаррама Турғунбоева раҳбарлигидаги “Баҳор” ансамбли созандаси доирачи, Ўзбекистон халқ артисти Қаҳрамон Дадаев (1936) 1960-йиллар охирида телевидение орқали шундай 4-5 та доирада чалиб кўрсатганди.

Бошловчи Соҳиб Аббосов концерт ташкилотчилари билан таништирди. Концертни ташкиллаштиришда унинг продюссери бўлмиш Норжон Музепперова каттагина хизмат кўрсатганини бошловчи таъкидлади.

Шундан кейин концертнинг 2-қисми бошланди. Бу пайт соат 21:15 эди.

10-қўшиқ. “Ўзбегим”, Эркин Воҳидов қасидаси. Қўшиқ давомида Шерали ака қуйидаги беш қаторликни ҳам ўзидан қўшиб куйлади.

“Бир ёнингда тожигинггу,
Бир ёнингда туркманинг.
Бир томонингда қозоғингу,
Бир томонингда қирғизинг,
92 уруғ ўзбегим”

11-қўшиқ. “Гулбадан”, Шерали Жўраев шеъри.

12-қўшиқ. “Санамжон”

13-қўшиқ. “Парижон”, Шерали Жўраев шеъри.

14-қўшиқ. “Биринчи муҳаббатим”, Абдулла Орипов шеъри. Залдаги чап ва ўнг томондаги шинавандалар Шерали акага қўшилиб куйлашди.

Қўшиқ тугагач залда ўтирганлардан айримлари бошқа қўшиқларни талаб қила бошлашди: “Сардорингман”, “Ла-илаҳа-иллаллоҳ”.

Концерт давомида айрим шинавандалар гулдаста билан бирга қоғозчага ёзиб ўзлари яхши кўрган қўшиққа буюртма беришди. Шундай буюртмалардан бирини ўқиб туриб Шерали ака бундай деди: “Туркманистондан келганлар бор экан. Хитойча ёзган экан, барибир ўқияпман.”

Кейин Шерали ака залга бурилиб бундай деди: “Ҳамманинг бошидан ўтган воқеани гапириб беришим шарт. Болалигимда раҳматли отам кўпгина китоблар келтириб берган. Ёш бола бўлганимда Махтумқули ҳазратларининг китобини ҳам келтириб бердилар. Махтумқули шеъри асосидаги ашулани шу ашуладан кейин айтаман”

15-қўшиқ. “Сочдаги оқ”, Шерали Жўраев шеъри.

Қўшиқ тугагач Шерали ака фонограмма қўйиб куйлайдиган айрим хонандалар ҳақида гапирди. Мен концерт залида қоронғиликда кичкина фонар ёқиб блокнотга ёзишга улгурган гапларни келтираман.

“Компютер бор. Кассета бор. Фонограммачилар қўшиғида руҳ йўқ. Аллоҳга шукур, ўзим жонли ижро қилмоқдаман. Ҳозир мазза қилаяпсизлар. Фонограммачи айтаётганида обрўли киши унинг олдига бориб “Шу қўшиғингизни яна бир марта жонли ижро қилиб берсангиз” деб айтса яхши бўлади. Агар хонанда айта олмаса уни хафа қилмаслик керак. “Янаги сафарга ўрганиб келиб айтиб берарсиз” десангиз етарли бўлади” деди Шерали ака.

16-қўшиқ. “Айрилма”, Махтумқули шеъри. Қўшиқдан парча: “Бой бўлай деб иззатингдан айрилма”...

17-қўшиқ. “Кўринг”, Махтумқули шеъри. Қўшиқдан парча:

“Бир йигитнинг аслин билай десангиз,
Маъракада ўтриб туришин кўринг” ...

“Айрилма” ва “Кўринг” номли ўлмас қўшиқларни ўзбек халқининг энг улуғ ҳофизи раҳматли Комилжон Отаниёзов (1917-1975) басталаган ва кўп йиллар аввал жуда маромига етказиб куйлаганди.

18-қўшиқ. “Лазги”, Комилжон Отаниёзов шеъри. Куй авжига чиқиб, шинавандалар завқ билан ўйнаётганда Шерали ака томоша қилиб турди. Шунда бир аёл унинг олдига бориб “Ошиқлар сардори менман”ни айтиб берсангиз” деб илтимос қилди. Бошқа илтимослар ҳам бўлди.

19-қўшиқ. “Дўст бўлсанг ёнимда тур”, Шерали Жўраев шеъри.

20-қўшиқ. “Ҳалиги аёл илтимос қилганди. Икки қатор бўлса ҳам айтайлик” деди Шерали ака, ва “Ошиқлар сардори менман” қўшиғини куйлади. Бу Доғистон халқ шоири раҳматли Расул Ҳамзатов (1923-2003) ва Шерали Жўраевнинг шеъри.

21-қўшиқ. “Остонангдан айрилма”, Шерали Жўраев шеъри ва қўшиғи. У бу қўшиқни стулда ўтириб айтди.

Салтанат – бу оғир юк,
Кошонангдан айрилма.

Гарчи бойқуш бўлсанг ҳам,
Сайронангдан айрилма.

Отанг-онанг, қиз-ўғлинг,
Ҳамхонангдан айрилма.

Ишқ оловли бир ўтдир,
Муҳаббат пок туйғудир.

Ошиқ бўлсанг ҳеч қачон,
Жанонангдан айрилма.

Гўзаллик – бу офатдир,
Ошиқлар ҳам беҳисоб.

Не санамлар ниқобда,
Не гўзаллар беҳижоб.

Гулни узиб эзарлар,
Кўз ёши бўлғай гулоб.

Гўзал бўлсанг жонга жон,
Беролгувчи ёрни топ.

Гулга содиқ тикондек,
Девонангдан айрилма.

Йигит бўлсанг одам бўл,
Олчоқларга қўл берма.

Оқиб турган булоқ бўл,
Бечорадан юз бурма.

Гўдакка кўз-қўлоқ бўл,
Мунофиқла ўлтирма.

Тирикчилик, сабаб кўп,
Чет элларда юрсанг ҳам.

Тирикчилик, сабаб кўп,
Четда султон бўлсанг ҳам.

Киндик қонинг тўкилган,
Остонангдан айрилма.

Ошиқ бўлсанг ҳеч қачон,
Жанонангдан айрилма.

Қарсаклар.


Фото 3. Шерали ака атиргуллар билан суратга тушди. Шерали ака гулдаста орасидан битта атиргулни олиб унинг тиконини кўрсатди ва деди: “Атиргулга энг содиғи тикондир. У атиргулни доимо қўриқлайди” деди. Муаллиф фотоси.

Шерали ака гулдаста орасидан битта атиргулни олиб унинг тиконини кўрсатди ва деди: “Атиргулга энг содиғи тикондир. У атиргулни доимо қўриқлайди” деди. Демак, “Остонангдан айрилма” қўшиғидаги қуйидаги тўртликнинг маъноси шу даражада чуқур экан.

Гўзал бўлсанг жонга жон,
Беролгувчи ёрни топ.

Гулга содиқ тикондек,
Девонангдан айрилма.

Ушбу қўшиқни Ватандан жуда узоқда, яъни Ер шарининг бошқа томонида жойлашган Америка Қўшма Штатларида эшитиш алоҳида завқ беради, юрт соғинчи билан яшаётган ватандошлар қалбига озгина бўлсада малҳамдир. Айниқса қуйидаги сатрлар жуда эсда қоларли сатрлардир.

Тирикчилик, сабаб кўп,
Чет элларда юрсанг ҳам.

Тирикчилик, сабаб кўп,
Четда султон бўлсанг ҳам.

Киндик қонинг тўкилган,
Остонангдан айрилма.

Бу пайт соат 22:30 дан оша бошлаганди. Концерт уч соат давом этди. Шерали ака стулда ўтириб мулоқот олиб борди. Хоҳлаган шинавандалар саҳна четига келиб Шерали ака олдида туриб эсдалик учун суратга тушишди. Яъни фотосуратнинг орқа фонида буюк ҳофиз Шерали Жўраев табассум билан тушди. Мен ҳам шу вазиятда уни суратга олдим.

Шерали ака мухлислар билан хайрлаша бошлади. Шунда бошловчи муҳим кишилар сўз сўраётганига ишора қилди. Ўзбекистон халқ артисти Эзро Малаков бир киши билан бирга саҳнага кириб келишди (балким у Эзро аканинг ўғлидир, чунки 14 октябр кунги концертда у ҳам Эзро ака билан бирга келиб саҳнада яхши профессионал овозда куйлади). Эзро Малаков Шерали акани мақтаб унинг елкасига зар чопон ёпди. Залдагилар қарсак чалишди.

Эзро Малаков ўз ёнида турган 35 ёшлардаги кишини кўрсатиб “Шерали ака, бу йигит сизга бағишлаб шеър ёзган. Шуни ўқиб бермоқчи” деди. Румел ширу-шакар, яъни ҳар байти ўзбек ва тожик тилларида ёзган ўз шеърини ўқиб берди ва шеър ёзилган қоғозни Шерали акага топширди. Залдагилар қарсак чалишди.

Эслатиб ўтаман: Кўп йиллик самарали ижоди, ўзбек мақом санъатини ривожлантириш, халқимизнинг бой маданий меросини дунёда тарғиб этишга қўшган ҳиссаси учун мақом ансамблининг собиқ хонандаси Эзро Малаков (1938) “Ўзбекистон Республикаси халқ артисти” фахрий унвони билан тақдирланди. Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев 2018 йил май ойида АҚШга келганида АҚШда кўп йиллардан бери яшаётган Эзро Малаковга Ўзбекистон халқ артисти унвони берилгани ҳақидаги гувоҳномани топширди. Эзро Малаков шу йил август ойида Тошкентга борганида концерт берди. Шу концерт охирроғида саҳнага Шерали Жўраев чиқиб Эзро акани Бухорода туғилиб вояга етган катта санъаткор ва дўсти эканлигини айтиб, унинг елкасига зар чопон ёпди. Шунингдек Шерали ака унинг елкасидан қучиб “Дўст бўлсанг ёнимда тур” деган қўшиқнинг бир неча байтини ижро этди.

Ҳожи Шерали Жўраев яна бир марта концерт тамом бўлганини айтиб ҳаммага тинчлик ва омонлик тилади.

P.S.1. Ушбу мақоламда Шерали Жўраевнинг 2018 йил 13 октябр кунги концерти ҳақида ёздим. Мен 14 октябр кунги концертни ҳам томоша қилдим. Иккинчи кунги концертда Шерали ака бошқа қўшиқларни ҳам куйлади ва бошқа қизиқарли гапларни гапириб берди. Агар буни ҳам ёзсам бу мақола 12-13 бетлик катта мақола бўлиб кетади. Бунга вақтим ва имкониятларим чегараланган. Ню-Йоркдан Вашингтон шаҳрига жўнаб кетишим керак...

2. Ушбу мақоламни Ню-Йоркда тугата олмаганлигим сабабини ҳам ёзай. Менга қарши АҚШ ва Ўзбекистон махсус хизматлари, авваламбор Федерал тергов бюроси ва Давлат хавфсизлик хизмати зобитлари 2012 йил мартдан бери қаттиқ қарши ишлар олиб бормоқда. Ню-Йорк шаҳрига борганимдан кейин ҳам орқамдан кучли кузатиш давом этди. Мен кафеларда интернет алоқасидан фойдаланиб мақоламни ёза бошлаганим сабабли кафеларда интернет алоқамни буткул узиб қўйиш тадбирларини олиб боришди. Бу ишларда кафелар ходимларининг айби йўқ. Одатда мен кирган ва кофе олиб ўтириб лептопимда интернет сайтни очганимдан кейин махсус хизмат зобити ёки уларнинг гумашталари орқамдан кириб келишади. Улар шартта маълум бир парол орқали интернет йўналишида алоқа боғлашади ва менинг алоқамни ёпишади. Бу усулни Вашингтон шаҳрида жуда кўп марта менга қарши қўллашган ва ҳамон қўллашда давом этишмоқда. АҚШда фуқаролар ортидан кузатиш тадбирларига болали хотин-қизлар ҳам кенг жалб этилган. Баъзан шу аёлларга паролни териб маълум бир фуқаронинг интернет алоқасини ёпишни ўргатишади, баъзан эса эркак кузатувчилар ёпишади.

Қизиғи шундаки, алоқани ёпгач номақулчиликни қилган касофатлар тез орада шу кафе, Макдоналдсни тарк этишади. Чунки улар АҚШ Конституцияси 1-Тузатишида ёзилган ва ҳар бир фуқарога кафолатланган Сўз эркинлигини буғаётган шахслардир ва улар АҚШ қонунларини қўпол равишда бузаётганини яхши билишади.

Мен Ню-Йоркда фойдаланган учта кафедан иккитасининг чеки сақланган экан. Шуларнинг манзилини қуйида ёзаяпман.

Gourmanoff café.
1029 Brighton Beach Ave, Brooklyn, New-York 11235
Octobr 14, 2018 1:50 PM

McDonald’s Restauant # 4682
262 Canal St, New-York, 10013
10/15/2018 07:55 PM

Яна бир марта такрорлайман: кафе ходимлари тўсиқ қўйиш билан шуғулланишмайди ва уларнинг айби йўқ. Буни ташқаридан менинг орқамдан кузатиб келган ФТБ зобитларининг ўзлари ёки уларнинг буйруғи билан шу кўчада кузатиш олиб бораётган ходимлар интернет алоқамга тўсиқ қўйишади. Мана шундай тўсиқлар сабабли мен ушбу мақоламни Ню-Йоркда тугата олмадим ва уни Вашингтонга келиб тугатдим.

3. Қизиқарли таққослаш. 2017 йил 5 ноябр куни Ню-Йоркдаги ушбу “Мастер” номли театр саҳнасида Ўзбекистон халқ артисти Юлдуз Усмонова концерти режалаштирилганди. Мен одатдагидек концертга эртароқ келдим. Соат 19:00 да бошланиши керак бўлган концерт соат 19:40 да бошланди. Концерт давомида Юлдуз Усмонова Ню-Йорк шаҳрига шу бугун - 5 ноябр куни етиб келганини айтиб ўтди. Агар ўша 5 ноябр куни бирор тасодиф билан учқич Ню-Йоркка учмай қолганида ёки 3-4 соат кеч учганида ўша кунги концерт буткул барбод бўларди ...

Энди таққосланг: улуғ ҳофиз Шерали Жўраев 2018 йил 7 октябр куни, яъни концертдан 6 (!) кун олдин Ню-Йоркка етиб келди. Бу қўшиқ шинавандаларига бўлган ҳурмат ва масъулият белгиларидан биридир. Бунда АҚШдаги ватандошларимизнинг айрим хонадонларига бориш ва оилавий тадбирларида қатнашиш ҳам назарда тутилган бўлиши мумкин.

4. Мен буюк ҳофиз Шерали Жўраев қўшиқларининг 1970 йилдан бери шинавандасиман. Мен у билан умримда икки марта фотосуратга тушдим: 1975 йилда Самарқандда ва шундан 43 йил ўтгач 2018 йил 13 октябр куни Ню-Йорк шаҳрида. Иккала сурат тарихини алоҳида мақолада суратлар билан бирга кейинроқ ёзарман, иншааллоҳ.

5. (2026 йил 28 январ, Ш.А.) Мен “Шерали Жўраевнинг АҚШдаги концерти” номли мақоламни “Турон Шухратжони” номли Кундалигимда ва Фейсбукдаги “Шухратжон Ахмаджонов” номли саҳифамда 2018 йил октябрда чоп қилгандим. Ушбу мақоламни бугун – 2026 йил 28 январ куни ахтариб топаолмадим. Шу сабабли флешкамда мақоламни топиб, www.liveinternet.ru сайтидаги саҳифамда қайтадан чоп қилдим. Аллоҳга шукр!

E-mail: jiz54@mail.ru

2018 йил 15-17 октябр

АҚШ, Ню-Йорк-Вашингтон

(ОХИРИ) ОСКАРГА ЛОЙИҚ ЎЗБЕК ФИЛМИ
КАРИМБЕРДИ ҲОЖИ ТЎРАМУРОДГА ОЧИҚ ЖАВОБ ХАТ
Шуҳратжон АҲМАДЖОНОВ

26. ЭПИЗОД 20. ЖУРНАЛИСТ КОМИЛ АЛЛАМЖОНОВ (1984)

Фото 6. Комил Алламжонов (1984). [42]

Ҳожи ака, Ўзбекистон Бош прокуратураси 2019 йил 20 ноябр куни таҳдид ва туҳматдан иборат Баёнот чоп қилиб, сизга қарши уруш бошлаганида сиз Президент Шавкат Мирзиёевга, Комил Алламжоновга ва Саида Мирзиёевага видео мурожаат қилганингиз ҳақида 20-параграфда ёзгандим. Ўша параграф охирида ёзган гапларимни шу ерда эслатиб ўтай.

“Ҳожи ака, “Ўзбек журналисти” филмида Ўзбекистон Бош прокуратураси томонидан сизга қарши уюштирилган хавфли Баёнотга доир шу воқеаларни кўрсатсангиз, филмнинг энг қизиқарли саҳифаларидан бири бўлади, иншааллоҳ.

Ҳожи ака, менимча, Ўзбекистон Бош прокуратураси сизга нисбатан тазйиқни тўхтатиши кераклигига доир Комил Алламжоновнинг ўзи ёки унинг бевосита мурожаати асосида юқорироқ мансабли раҳбар телефон қўнғироғи қилган. Акс ҳолда Бош прокуратура сизга қарши тазйиқни шунчаки тўхтатмасдан, давом эттирган бўларди.

Алал-оқибат, бу шов-шув катта жанжалга айланиши, мард журналистни Бош прокуратурадагилар тазйиқ қилишаётгани кўриниб қолиши ва прокуратуранинг айрим раҳбарлари жазоланиши мумкинлигини тушуниб, ўшанда Бош прокуратура Каримберди ҳожи Тўрамуродга қарши тазйиқ ва таҳдидларни тўхтатди.

Комил Алламжонов 2019 йил ноябрдан кейин ҳам кўпгина савоб ишлар қилгани учун унга қарши 2024 йил 26 октябрга ўтар кечаси суиқасд уюштирилди.

Ҳожи ака, Комил Алламжоновнинг сизга қилган ёрдами учун ҳам, унинг кўплаб қилган савоб ишлари учун ҳам, унга қарши 2024 йил 26 октябр куни уюштирилган суиқасд ва суиқасд иштирокчилардан ўн кишининг суд қилиниши ҳақида киноссенарингизда эпизод қилиб ёзсангиз яхши бўларди. Ушбу эпизоднинг филмга киритилиши филмнинг янада қизиқарли бўлишига хизмат қилади, иншааллоҳ.”

26.1. ҚИСҚАЧА МАЪЛУМОТ

Комил Алламжонов ҳақида қисқача маълумот.

“Комил Исмоилович Алламжонов (1984-йил 18-сентабр) – ўзбек давлат ва жамоат арбоби, ЖУРНАЛИСТ, Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев матбуот котиби (2017-йил 1-декабр – 2018-йил 3-октабр), Ўзбекистон матбуот ва ахборот агентлиги директори вазифасини бажарувчи (2018-йил 28-ноябр – 2019-йил 2-феврал), Ўзбекистон Республикаси Президенти администрацияси ҳузуридаги Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлиги директори вазифасини бажарувчи (2019-йил 4-феврал – 2020-йил 29-январ), 2020-йил 31-январдан бошлаб Миллий масс-медиани қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш жамоат фонди Васийлик кенгашининг раиси. Шунингдек, 2022-йил 26-июлдан Ўзбекистон Республикаси Президенти администрацияси раҳбарининг ўринбосари.

2006-йилда Маннон Уйғур номидаги Тошкент давлат санъат ва маданият институтини „Телевидение ва радио режиссёри“ мутахассислиги бўйича тамомлаган. 2010-йилда Тошкент давлат иқтисодиёт университетини тамомлаб, “Иқтисодчи” мутахассислиги бўйича иккинчи олий маълумотга эга бўлган. Инглиз тили бўйича билимларини ошириш мақсадида (АҚШдаги) Гарвард университетида ўқиган.» [43]

26.2. ИШ ФАОЛИЯТИ

“Меҳнат фаолияти давомида Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазятлар вазирлиги ахборот хизмати бош мутахассиси, кейинчалик Давлат солиқ қўмитаси (ДСҚ) ахборот хизмати бош мутахассиси, 2005—2009-йилларда ДСҚ ахборот хизмати раҳбари вазифасини бажарувчи, 2009—2013-йилларда ДСҚ ахборот хизмати раҳбари – қўмита раисининг матбуот котиби лавозимларида ишлаган.

2010-йилда мамлакатнинг энг яхши матбуот хизмати раҳбари сифатида “Олтин қалам” мукофоти билан тақдирланган.

Комил Алламжонов раҳбарлигида Давлат солиқ қўмитасининг www.soliq.uz интерактив сайти ишлаб чиқилган ва ишга туширилган. 2015-йил қўмитанинг расмий сайти Миллий интернет-танловда „Давлат бошқарувидаги энг яхши сайт“ деб тан олинган.

Давлат солиқ қўмитаси Ахборот хизмати раҳбари сифатида фаолияти давомида ўзбек ва рус тилларида чоп этиладиган „Солиқ инфо“ („Солиқ маълумотлари“) газетасини ташкил этиш ташаббускори бўлди. 2013—2016-йилларда у газетада бош муҳаррир сифатида ишлади. Газета нафақат Ўзбекистон бухгалтерлари ва аудиторлари, балки мамлакат солиқ идоралари ходимлари учун ҳам профессионал маслаҳатчи бўлди.” [43]

26.3. ПРЕЗИДЕНТ МАТБУОТ КОТИБИ (2017-йил 1-декабр – 2018-йил 3-октябр)

«2017-йил 1-декабрда Президент Шавкат Мирзиёевнинг матбуот котиби қилиб тайинланган. Шунингдек, Президент Ижро этувчи аппарати раҳбарининг ўринбосари лавозимини эгаллаган.

К.Алламжонов даврида Президент матбуот хизматининг ислоҳ қилиш ишлари бошланиб, ахборот тақдим этишнинг моҳияти ўзгарди, яъни давлат раҳбари ва давлат органларининг жамият учун очиқлигига йўналтирилди.

Илк бор икки томонлама мулоқот қилиш имконини берувчи алоқа йўлга қўйилиб, бу нафақат расмий хабарларни тақдим этиш, балки оммавий ахборот воситаларини қизиқтирувчи маълумотларни сўраб олиш имконияти яратилди. К.Алламжонов Шавкат Мирзиёевнинг мамлакат бўйлаб ва хорижга қилган сафарларини ёритиб боришни ташкил қилиш билан шуғулланган. Ушбу сафарларни ёритиш сифати ва мазмуни янги даражага кўтарилди. Репортажларда, расмий хабарлардан ташқари, учрашувларнинг энг қизиқ ва ўзига хос жиҳатлари баён этила бошланди, имзоланган ҳужжатларнинг аҳамияти ҳақида тушунтириш ва изоҳлар берилди. ОАВга тақдим этиладиган фотоматериаллар мавзуси кенгайди.

Ўзбекистон Президенти матбуот хизмати томонидан бир қатор филмлар суратга олинди. “Жаноб Президент” филмида Шавкат Мирзиёев аҳоли турмушини яхшилаш, ҳокимиятнинг жамият учун очиқ бўлишининг аҳамияти, оиланинг инсон ҳаётидаги ўрни тўғрисида ва бошқа масалалар бўйича ўз фикрларини баён этган. “Илоҳий йўл сари” филми – маърифатли ислом асосчиси, ислом дини таълимотларига кўра Қуръони каримдан кейинги асосий манба ҳисобланувчи „Ал-Жомиъ ас-саҳиҳ“ асарининг муаллифи Имом Ал-Бухорий ҳаёти ва фаолиятига бағишланган. „Президент афв этди“ филмида 2700 маҳбуснинг афв этилиши ҳақида ҳикоя қилинади.

Комил Алламжонов фикр алмашиш, шу жумладан матбуот хизмати фаолиятини яхшилаш бўйича таклифларни ишлаб чиқиш учун Facebookва, Twitter ва Инстаграм каби ижтимоий тармоқларда ўз саҳифаларини юрита бошлади.” [43]

26.4. ЎЗБЕКИСТОН МАТБУОТ ВА АХБОРОТ АГЕНТЛИГИ ДИРЕКТОРИ (2018-йил 28-ноябр – 2019-йил 2-феврал)

“2018-йил 28-ноябрда Комил Алламжонов Ўзбекистон матбуот ва ахборот агентлиги директори вазифасини бажарувчи лавозимига тайинланди.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармони билан Ўзбекистон матбуот ва ахборот агентлиги негизида Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ҳузуридаги Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлиги ташкил этилди. Комил Алламжонов Агентлик директори вазифасини бажарувчиси қилиб тайинланди. Агентлик директори ўз мақомига кўра Президент маслаҳатчисининг биринчи ўринбосарига тенглаштирилган.» [43]

26.5. АХБОРОТ ВА ОММАВИЙ КОММУНИКАЦИЯЛАР АГЕНТЛИГИ ДИРЕКТОРИ (2019-йил 2-феврал – 2020-йил 29-январ)

“К.Алламжонов Агентлик раҳбари сифатида ОАВ нинг жамиятдаги ролини оширишга, давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари фаолиятининг очиқлигини таъминлашга алоҳида эътибор қаратган. Шу давр мобайнида:
- ҳокимиятнинг барча органларида матбуот хизматлари ташкил қилинди, уларнинг фаолияти янада очиқроқ бўлишига эришилди, матбуот котибларининг мақоми кўтарилди;
- давлат органларининг 400 нафардан ортиқ матбуот котиби Ахборот ва оммавий комуникациялар агентлиги негизида малака ошириш курсларида таҳсил олди;
- 128 номланишдаги янги оммавий ахборот воситалари очилди;
- ОАВни рўйхатдан ўтказиш соддалаштирилди, ушбу хизмат онлайн-форматда кўрсатилиб, рухсат берувчи тартиботдан хабардор қилувчи тартиботга ўзгартирилди;
- Хорижий ОАВнинг Ўзбекистонда аккредитациядан ўтиши механизми соддалаштирилди;
- ОАВни ҳимоя қилиш ва сўз эркинлигини таъминлаш билан шуғулланувчи Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти (ЕХҲТ) ва UNESCO каби халқаро ташкилотлар билан ҳамкорлик муносабатлари ўрнатилди, шунингдек Австрия, Франсия, Буюк Британия, Бирлашган Араб Амирликлари, Беларус ва Россия каби бир қатор мамлакатларнинг ихтисослашган тузилмалари билан идоралараро даражасидаги икки томонлама ҳамкорлик йўлга қўйилди;
- Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг блогерлар ва журналистлар билан тарихий учрашуви ўтказилди;
- медиа ҳамжамияти томонидан Ўзбекистон журналистларининг касбий ахлоқ кодекси қабул қилинди;
- Интернет тармоғида миллий контентни ривожлантириш дастури қабул қилинди;
- туҳмат ва ҳақорат учун озодликдан маҳрум қилиш кўринишидаги жазо чорасини бекор қилиш бўйича ташаббус кўрсатилди;
- ОАВ соҳасини келгусида янада либераллаштиришга, соҳа субектларини рўйхатдан ўтказиш тартибини соддалаштиришга қаратилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб чиқиш бошланди.

Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти (ЕХҲТ) оммавий ахборот воситалари (ОАВ) эркинлиги масалалари бўйича вакили Арлем Дезирнинг 2019-йил апрелда ОАВ сайтларини блоклашни тўхтатиш тўғрисидаги чақириғига жавобан Агентликнинг саъй-ҳаракатлари билан бир қатор хорижий янгиликларга ихтисослашган ресурслар ва ҳуқуқни ҳимоя қилувчи ташкилотларнинг веб-сайтларидан Ўзбекистонда тўлиқ фойдаланиш кейинги ойдаёқ тикланди. Улар қаторида «BBC Uzbek», «Voice of America», «Amerika ovozi», «Radio Free Europe/Radio Liberty», «Eurasianet.org», «Deutsche Welle», «Amnesty International», «Human Rights Watch», «Reporters sans frontieres», «AsiaTerra», «Fergana Agency» ва бошқаларни киритиш мумкин.

Ушбу қадам мамлакатнинг халқаро имижи яхшиланишига ижобий таъсир кўрсатиб, матбуот эркинлиги бўйича кейинги рейтингда 4 поғонага кўтарилиш имкониятини берди. Умуман, 2017-йилдан 2020-йилгача бўлган давр ичида Ўзбекистон рейтингда 13-поғонага кўтарилди ва бугунги кунда 156-ўринни эгаллаб турибди.

К.Алламжонов мамлакатда китобхонликни оммалаштириш ва ахборот-кутубхона фаолиятини ривожлантириш бўйича тадбирларни амалга ошириш ташаббусини илгари сурди. Шу давр мобайнида Агентлик томонидан бутун республикада кутубхоналар тармоғининг фаолиятини тиклаш ва янги ахборот-кутубхона марказларини очиш бўйича ишлар бошлаб юборилди. Ушбу йўналишда эришилган аҳамиятли ютуқлар қаторига қуйидагиларни киритиш мумкин:
- „Китоблар карвони“ аксиясининг илк бор ўтказилиши, ушбу тадбир доирасида 1,5 млн. китоб тарқатилди;
- бутун республика бўйича 186 та кутубхона қурилиши бошланди;
- Миллий умумтаълим электрон кутубхона ташкил қилинди;
- Наманган шаҳрида Нодирабегим номидаги шаҳар кутубхонаси тўлиқ реконструксия қилинди;
- олис ва бориш қийин бўлган жойлардаги аҳолини китоблар билан таъминлаш учун „Библиобуслар“ лойиҳаси амалга оширилди;
- кутубхона ходимлари мақомини ошириш ва республикада Ўзбекистон ахборот-кутубхона тизими ходимлари учун расмий касб байрами белгиланди.” [43]

26.6. МИЛЛИЙ МАСС-МЕДИАЛАРНИ ҚЎЛЛАБ-ҚУВВАТЛАШ ВА РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ЖАМОАТ ФОНДИ ВАСИЙЛИК КЕНГАШИНИНГ РАИСИ (2020-йил 31-январ – 2022-йил 26-июл)

“2020-йилнинг январ ойида Миллий масс-медиаларни қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш жамоат фондини ташкил қилиш ташаббуси билан чиққан журналист ва блогерлар гуруҳи К.Алламжоновга Миллий масс-медиаларни қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш бўйича Жамоат фонди Васийлик кенгашининг раиси лавозимини эгаллашни таклиф қилди. 2020-йил 31-январда Фонд таъсисчилари мажлисининг қарори билан К.Алламжонов ушбу лавозимга тасдиқланди.” [43]

“Жамғарманинг асосий мақсад ва вазифалари оммавий ахборот воситаларини қўллаб-қувватлаш, журналист ва блогерларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш, уларнинг ҳуқуқий саводхонлигини ошириш, халқаро ҳамкорликни ривожлантиришдан иборат.

У журналистлар жамоатчилигини Жиноят кодексининг туҳмат ва ҳақорат учун озодликдан маҳрум этишни назарда тутувчи 139 ва 140-моддаларини бекор қилиш учун олиб борган курашга раҳбарлик қилди. Ўзбекистон Олий Мажлиси Сенатининг 2020-йил 19-декабрдаги 10-ялпи мажлисида мазкур жиноятлар учун озодликдан маҳруи қилиш тарзидаги жазони бекор қилувчи қонун қабул қилинди.” [44]

26.7. ПРЕЗИДЕНТ АДМИНИСТРАЦИЯСИ РАҲБАРИНИНГ ЎРИНБОСАРИ (2022 йил 26 июл – 2024 йил 30 сентябр)

“2022-йил 26-июлда Ўзбекистон Республикаси Президенти администрацияси раҳбарининг ўринбосари лавозимига тайинланди. Манбаларга кўра, ўринбосарлик лавозими янги ташкил этилди ҳамда Алламжонов энди жамоатчилик фикрини ўрганиш ва ахборот сиёсатига масъул бўлади.” [43]

2024-йил 30-сентябрда Комил Алламжонов ўз мансабини тарк қилди. [43]

Бундай истеъфонинг сабаби - қандайдир катта хавф пайдо бўлганлигидир, деб ўйлайман.

Негадир Комил Алламжонов 2022-йил 26-июлдан 2024-йил 30-сентябргача амалга оширган ишлари ҳақида маълумот йўқ.

26.8. СУИҚАСД

«Суиқасд 2024-йил 26-октябр куни соат 01:40 атрофида Қибрай тумани, Ифор кўчасида содир бўлган. Фуқаро С. С.нинг бошқарувида бўлган Range Rover русумли автомашина Ифор кўчасида жойлашган темирйўл кесишмасига етганида йўлнинг четида яшириниб турган мотоциклдаги икки шахс машинага “Макаров” пистолетидан беш марта ўқ узиб, номаълум томонга яширинган.” [45]

“2024-йил 26-октябр куни Ўзбекистон Президенти администрацияси ахборот сиёсати бўлимининг собиқ раҳбари Комил Алламжонов Тошкент шаҳри яқинидаги Қибрай туманида уюштирилган суиқасддан омон қолди. Воқеа тунги соат 01:40 ларда, номаълум шахслар Алламжонов миниб кетаётган зирҳли Range Rover йўлтанламас машинасига қарата ўт очишган. Машинанинг ҳимояси туфайли ҳеч ким жабрланмади, Алламжонов эса омон қолди.” [46]

26.9. СУИҚАСД ТАФСИЛОТИ МЕНИНГ ТАЛҚИНИМДА

Менимча, суиқасд воқеалари қуйидагича ривожланган. Комил Алламжонов 2022 йил 26 июлдан Ўзбекистон Президенти администрацияси раҳбарининг ўринбосари лавозимида ишлай бошлагач, жиддий ишлар ташаббускори бўлган ва Президент билан биргаликда муҳим ишларни амалга оширган. Аввал ўз мансабларидан олинган ва ҳозирча ишлаётган қайсидир раҳбарларга бундай адолатли ишлар ёқмаган. Шу сабабли уни ишдан четлатиш ҳаракатлари бошланган. Улар Комил Алламжоновнинг ўзига, унинг оила азоларига қарши катта таҳдид қилишган. Менимча, Комил Алламжонов улар таҳдидини, масалан телефон ёки бошқа қурилма орқали билдирилган таҳдидни, ёзиб олган.

Комил Алламжонов ишдан бўшаш ҳақида ариза ёзиб, Президент Шавкат Мирзиёев кабинетига борган. Президент ёзиб олинган таҳдидни эшитган. Менимча, Президент Давлат хавфсизлик хизмати (ДХХ) раиси генерал-лейтенант Абдусалом Азизовга “Жиноятчилар аниқлансин ва ҳибсга олинсин. Комил Алламжонов ва унинг оила аъзолари ҳимоя остига олинсин” маънодаги қатъий топшириқ берган.

ДХХ раиси Комил Алламжонов учун зирҳли Range Rover йўлтанламас машинасини ва ҳайдовчисини бериш билан чегараланган. Шунингдек Комил Алламжонов оила аъзолари ҳимоя остига олишга буйруқ берган.

Шундан 26 кун ўтиб, жиноятчилар очиқдан-очиқ қуролли ҳужум уюштирган. Лекин суиқасдни тайёрлаганлар ва амалга оширувчилар Президент Қароргоҳида бўлган гаплардан бехабар бўлишган ва Range Rover йўлтанламас машинаси зирҳли эканлигидан бехабар бўлишган.

Суиқасдчилар “Макаров” пистолети, “Калашников” автомати ва Молотов коктейли (ёнилғи солинган шиша) билан пистирмада кутиб туришган. Менимча, Комил Алламжонов ўтирган Range Rover машинаси ортидан суиқасдчилар шерикларидан бири бошқараётган машинада кузатиб боришган ва суиқасдчиларга хабар берган. Range Rover машинаси темир йўл олдида тўхтагач, суиқасдчилар “Жуда қулай фурсат” дея қуролли ҳужумни бошлашган.

“Калашников” автомати ишламай қолган. Икки нафар жиноятчи “Макаров” пистолетидан беш марта ўқ узишган. Улар машина ойнаси синиши ва машина ичкарисидагилар пистолет ўқларидан ҳалок бўлиши ёки оғир ярадор бўлишини, машина ичига ёқилғи солинган шишаларни улоқтириб машинани ёқиб юборишни режалаштиришган. Қуйидаги маълумот шу ҳақдадир.

“Ўзбекистон матбуоти хабарларига кўра, ҳужумчилар Алламжоновнинг машинасини ёқиб, Фарғона водийсига қочишни режалаштирган. Бироқ уларнинг режалари носоз қуроллар ва фойдаланилмаган Молотов коктейллари туфайли барбод бўлди.” [46]

Лекин зирҳланган машина ойнаси пистолетлар ўқига синмаган. Машина ичидагилар дарҳол милицияга хабар беришлари, милиция тез етиб келиши мумкинлигини тушуниб, суиқасдчилар мотоциклга ўтириб жиноят жойини тездан тарк қилишган.

“Суиқасдга кимлар буюртма берган?” деган саволга ўз фикримни айтай. Менимча, суиқасд буюртмачилари ўзларини фош бўлишдан сақлаш мақсадида суиқасд қатнашчилари ҳибсга олинса, иккита чиченни буюртмачи деб кўрсатма бериш буюрилган. Ушбу 1,5 миллион доллар пулни Ўзбекистонда ишдан олинган ва ҳозирча амал курсиларида ўтирган айрим амалдорлар яширинча тўплаган, деб ўйлайман.

26.10. ЖИНОИЙ ИШ ҚЎЗҒАТИЛИШИ

“Ҳолат юзасидан Бош прокуратура томонидан Жиноят кодексининг 25, 97 (Қасддан одам ўлдиришга суиқасд қилиш) ва 248 (Ўқотар қуролнинг, ўқ-дориларнинг, ўқотар қурол асосий қисмларининг, портловчи моддаларнинг, портлатиш воситаларининг ёки портлатиш қурилмаларининг қонунга хилоф муомаласи) моддалари билан жиноят иши қўзғатилиб, тезкор тергов гуруҳи тузилди. Тергов гуруҳи таркиби Бош прокуратура; Тошкент вилояти, Тошкент шаҳар, Ҳарбий ҳамда Транспорт прокуратуралари; Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Тошкент вилоят ҳамда Тошкент шаҳар ИИББ, Божхона қўмитаси, ходимларидан тузилган.” [45]

26.11. АМАЛДОРЛАРНИНГ ЛАВОЗИМДАН ОЗОД ЭТИЛИШИ

“Ушбу суиқасд фонида, 2024 йил 23, 24, 25-ноябр кунлари бир қанча амалдорлар лавозимидан озод этилди. Суиқасд бу истеъфоларнинг сабаби сифатида кўрилмоқда:
Ўзбекистон Давлат хавфсизлик хизмати раиси – генерал-лейтенант Абдусалом Азимов (23 ноябр куни),
Ўзбекистон Ички ишлар вазирлиги (ИИВ) Жиноят қидирув хизмати бошлиғи – полковник Адҳамов Аҳроржон Халимжонович (24-ноябр санасида, Ички ишлар вазирининг буйруғи билан),
Тошкент шаҳар ИИББ бошлиғининг биринчи ўринбосари – полковник Тошхўжаев Дониёр Бахтиёрович (24-ноябр санасида, Ички ишлар вазирининг буйруғи билан),
Тошкент шаҳар ИИББ Тезкор қидирув хизмати Жиноят қидирув бошқармаси Уюшган жиноятчиликка қарши курашиш бўлими бошлиғи – подполковник Собиров Тимур Акрамович (24-ноябр санасида, Тошкент шаҳар ИИББ бошлиғининг буйруғи билан),
Ўзбекистон Давлат хавфсизлик хизмати Ички хавфсизлик бошқармаси бошлиғи – Ашуров Алижон Ғаниевич (25-ноябр санасида, суиқасд ишини фош этишга тўсқинлик қилгани учун,
Бош вазир ёрдамчиси, бош вазир қабулхонаси мудири – Ашуров Сарвар (25-ноябр санасида, суиқасд ишини фош этишга тўсқинлик қилгани учун).” [45]

26.12. СУД ҲУКМИ

“Ўзбекистон Ҳарбий судида Алламжоновга уюштирилган суиқасд бўйича 10 нафар шахсга нисбатан суд ҳукми эълон қилинган. Унга кўра, Шуҳрат Расулов, Шоҳруҳ Аҳмедов ва Исмоил Жаҳонгировга 23 йил, Жавлон Юнусовга 18 йил 6 ой, Дониёр Ташходжаевга эса 7 йил озодликдан маҳрум қилиш жазоси таъйинланган. Қолган беш нафар судланувчиларга ҳам содир этган жиноятларига мувофиқ турли муддатларга озодликдан маҳрум қилиш жазосига ҳукм қилинган.” [45]

26.13. КОМИЛ АЛЛАМЖОНОВ ФИКРИ

Комил Алламжонов суд ҳукми эълон қилингач, у шахсий фикрларини баён қилди:

"Сўнгги беш ой ичида бошимдан кечирганларим фақат ўзимга, оиламга ва энг яқин инсонларимга маълум. Ҳақиқат ҳар доим юзага чиқади. Олдинда ҳали кўп қийинчиликлар бор, аммо уларни шараф билан енгиб ўтишга умид қиламан." [42]

26.14. ҲОЖИ АКАГА МАСЛАҲАТЛАРИМ

Ҳожи ака, Комил Алламжоновдек мард, ақлли, камтар журналист, давлат ва жамоат арбобини “Ўзбек журналисти” номли филмга МАСЛАҲАТЧИ қилиб олинг, илтимос. У ўзининг қимматли маслаҳатлари билан ҳам, ақл-заковати билан ҳам, “телевидение ва радиорежиссёри” мутахассиси сифатида ҳам, компютер ва кино техникаси ютуқларини яхши билиши билан ҳам ушбу кинонинг нақадар қизиқарли чиқишига, алал-оқибат Оскар мукофоти олишга катта ҳисса қўшади, иншааллоҳ.

Маслаҳатчига бериладиган молиявий тўловни назарга олсак, беш нафар фарзанди бўлган ҳалол Комил Алламжоновга оилавий харажатлар учун яхшигина ёрдам бўлади. Ахир фарзандлар кичик бўлганида улар муаммолари ҳам кичик бўлади. Фарзандлар улғайган сайин улар муаммолари ҳам катталашиб боради. Кинога ажратилган маблағ ҳисобидан Комил Алламжоновга қилган кўплаб савоб ишлари учун мўмай ойлик берилса, адолатли иш бўлади, иншааллоҳ.

Комил Алламжоновни маслаҳатчи лавозимига таклиф қилаётганингизда “Ўзбек журналисти” филмини Оскар мукофотига тақдим қилиш орзунгиз борлигини ҳам айтинг. Ўзбек халқига ва Ўзбекистон раҳбариятига катта обрў келтирадиган бундай филмни яратилишига ёрдам беринг, дея илтимос қилинг. Комил Алламжонов филмнинг бу томонини ўйлаб маслаҳатчиликка рози бўлиш эҳтимоли каттадир, иншааллоҳ. Бу – биринчи маслаҳатим.

Иккинчи маслаҳатим. “Ўзбек журналисти” номли филмда прокуратуранинг салбий сифатлари намоён қилинади, иншааллоҳ. Агар прокуратурадан “оғзи куйган”, яъни панд еган, анчагина йиллар прокуратурада ишлаган, прокуратура идораларида фуқароларга доир ахборотлар қандай йиғилиши, сақланиши ва улардан қандай қилиб фойдаланишларини яхши биладиган инсон билан маслаҳатлашсангиз ёки маслаҳатчи қилиб олсангиз, “сих ҳам, кабоб ҳам куймайдиган” қилиб яхши кино ишланиши мумкин.

Учинчи маслаҳатим. “Ўзбек журналисти” филмингизга режиссер танлашга алоҳида эътибор беринг, илтимос. Менимча, ссенарийингиз бўлмиш «Жийда гули» номли 21 қисмли филмни суратга олган режессёр Иброҳим Расуловга кимдир орқаваротдан буйруқ бериб, сизга панд беришга ҳаракат қилган.

Биринчидан, режессёр Иброҳим Расулов «Биринчи муҳаббатим» ҳикоянгиз асосида Ўзбекистон халқ артисти Шерали Жўраев ва Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф Ҳазрат иштирокида олинадиган филмга рад жавобини берган.

“Аслида «Биринчи муҳаббатим» деган асаримни фильм қилиш ташвишида эдик. «Биринчи муҳаббатим» «Машъал» радиоканалида радиофильм қилингач, анча тилга тушган эди. Унинг бадиий фильмида ўз ролларини ижро қилиб беришлари учун мен Ўзбекистон халқ артисти Шерали Жўраевни ҳам, Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф Ҳазратни ҳам кўндириб қўйган эдим. Ўша кунлари чоп этилган «Гунг қиз» китобимни Иброҳим Расуловга совға қилдим. Эртасига кўзлари йиғидан қизариб келган Иброҳим «Бошқа ҳар қандай ишни тўхтатамиз, «Гунг қиз»ни оламиз, бу замонавий «Ромео ва Жульетта» бўлади, ундан ҳам зўр кино бўлади. Сценарийсини ўзингиз ёзасиз», деб туриб олди. Унгача мен ёзган сценарий бўйича Иброҳим «Ота» фильмини суратга олган эди” [13]

Иккинчидан, «Жийда гули»даги Ҳулкар ролини қизингиз Ҳулкар ўйнай бошлаган. Режессёр Иброҳим Расулов қизингиз ролини асоссиз равишда олий маълумоти йўқ бўлган бошқа қизга берган. Бу билан сиз ва қизингиз ўртасида совуқчилик туширишга ҳаракат қилган.

“Мадинанинг синглисини қизим ўйнайдиган бўлди. Сабаби, қизим Мадина роли ижрочиси Наргиза Абдуллаевага ўхшаб кетар ва, энг муҳими, кинода тушишга иштиёқи жуда баланд эди. Мен қизим кўпроқ кўринсин, деб бу ролни бойитиб, бошқатдан ёздим. Асли асардаги Мадинага уйқош бўлган Нигина исмини ҳам сценарийда Ҳулкарга ўзгартирдим. Дастлабки суратга олинган қисми, яъни Ургутдаги Наврўз сайлида олинган қисмида қизим Ҳулкар ўзи учун ёзилган ролни ижро қилди. Аммо бир-икки кийим-кечак олиш учун режессёр Самарқанд вилоят театрига, ўзининг бирга ўқиган дўсти Искандарнинг олдига келганида уларнинг ўртасида қандай суҳбат бўлгани ўзларига ва Аллоҳга аён, аммо шундан сўнг режессёр Иброҳим Расулов «Ҳулкар роли анча мураккаб ролга айланди, энди уни профессионал актриса ўйнамаса бўлмайди», деб Ҳулкар ролини олий маълумотли қизимдан олиб, Самарқанд вилоят театрида иш ўрганиб юрган, ҳеч қаерда ўқимаган бир қизга топширди. Уни ўйнатгунча она сути оғзига келган бўлса ҳам сир бой бермаслик учун бир-икки ерда менга эшиттириб, «Ҳулкар ролини ўйнаётган қиз қойилмақом ўйнаяпти, бу энг яхши иккинчи даражали роль бўлади», деб юрди. Илоҳи шундай бўлган бўлсин. Аммо қизим шундан кейин ҳатто уни Ҳиндистонда ролга таклиф қилишганда ҳам кинода ўйнамади, «Мен кинода ўйнаб бўлганман, умримнинг охиригача етади шу ўйнаганим», деди. (У Ҳиндистондаги Усмонийлар университетининг халқаро дипломатия бўлимини тугатди.)” [13]

Учинчидан, режессёр Иброҳим Расулов «Жийда гули» ссенарийси учун меҳнат ҳақингиз бўлмиш уч минг долларни ваъда қилиб бермаган.

“Иброҳим «Жийда гули» учун бир сўм бермагани бошқа масала. Уч минг доллар ваъда қилган, бир куни беради, у мусулмон йигит, мусулмон алдамайди!” [13]

Ўзбекистонда хизмат кўрсатган санъат арбоби, режиссер Зулфиқор Мусоқов (1958) 2006 йилда суратга олган “Ватан” филмини мен 2025 йил 17 июн куни кўрдим. Яхши ишланган филм. Ўзбекнинг кетмонини учирган режиссёр Зулфиқор Мусоқов “Абдуллажон”, “Бомба”, “Яратганга шукур”, “Кичкина табиб”, “Ойижон”, “Осмондаги болалар”, “Ватан”, “Қўрғошин”, “Новда”, “Берлин — Оққўрғон” каби кўпчилик учун севимли ва қадрдон бўлиб улгурган филмлар режиссёридир. Менимча, уни режиссер сифатида “Ўзбек журналисти” филмига таклиф қилсангиз бўлади.

27. ЭПИЗОД 21. “ЎН САККИЗ ЁШИМДА ЭДИ” ҚЎШИҒИ

Ҳожи ака, “Ўзбек журналисти” филмининг охирида сиз ёзган шеърингиз асосида Баҳодир Мамажонов басталаган "Ўн саккиз ёшимда эди" қўшиқни Ўзбекистон ёшлари мадҳия сифатида куйлашаётгани, Самарқандда Регистон майдонидаги йигит ёнига бориб қўшилиб куйлаганингиз эпизоди билан тугатсангиз бўлади. [47]

Ҳожи ака, "Ўн саккиз ёшимда эди" шеърингиз ва қўшиғингизда ёшлар эътиборини жалю қилган ва ёшларга ёққан томонларидан бири – бу ёшлигида қиз боладан олган дастлабки бўса ҳақидаги сатрлардир. Ғарб мамлакатларида шунга ўхшаш1932 йилда испан тилида ёзилган Bésame mucho (Мени кўп ўп) қўшиғи жуда машҳурдир. Ушбу қўшиқ ҳақида қисқача маълумот.

“Bésame mucho (испанча "Мени қаттиқ ўп") кубалик болеро қўшиғи 1932 йилда мексикалик пианиночи Консуело Веласкес томонидан ёзилган; 20-асрнинг энг машҳур қўшиқларидан бири. Юзлаб спектакллар (жумладан, турли тилларга таржималар), шунингдек, инструментал версиялар мавжуд.” [48]

Агар “Ўзбек журналисти” филмингиз охирида янграйдиган "Ўн саккиз ёшимда эди" қўшиғингиз маъносини шарҳлаб, “Bésame mucho (Мени қаттиқ ўп)” қўшиғи ҳақида қисқача эслатиб ўтсангиз, ғарб кино мухлисларига ўзбекча қўшиғингизни тушуниш нақадар осонлашарди, иншааллоҳ.

28. ШУНДАЙ КУН КЕЛАДИ. ХОТИМА ЎРНИДА

Ҳожи ака, иккинчи филмингизни “Журналист ва уруш” деб номласангиз ва уруш мавзусига бағишласангиз маъқулдир. Ушбу кино воқеаларини “Қора китоб” номи билан боғлиқ қўрқинчли тушунгиз эпизодидан бошлашингиз мумкин. Унда “Биринчи муҳаббатим” номли ҳикоянгиздаги буюк ҳофиз Шерали Жўраев, буюк уламо шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф, Нобель Тинчлик мукофоти соҳиби, Совет Иттифоқининг ягона президенти Михаил Горбачевнинг Афғонистондаги урушни тугатиш билан боғлиқ фаолияти кинога олинади. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф Михаил Горбачев илтимоси билан Афғонистонга бориб Толибон ҳаракати раҳбарлари билан музокара олиб бориши, ўзбек аскарини тутқинликдан озод қилиш тадбирлари нақадар қизиқарли кадрлар бўлади.

Иккинчи Жаҳон уруши ва Афғон урушига доир ёзган ҳикояларингиздаги 40-50 та энг қизиқарли эпизодлар асосида “Журналист ва уруш” филмингиз ҳам қизиқарли бўлади, иншааллоҳ. Ушбу филмингиз бошида Қирғизистон президенти Садир Жапаровнинг “Қора китоб” ҳақидаги айтган гапи берилса яхши бўлади.

Ҳожи ака, учинчи филмингизни “Журналист ва қадриятлар” деб номлашингиз мумкин. Бунга диний мавзулар ва инсон қадри ҳамда ҳуқуқлари билан боғлиқ ҳикояларингизни, масалав, “Қадр кечаси”даги ҳикояларни, асос қилиб олишингиз мумкин. “Журналист ва қадриятлар” номли филмингиз 57 та мусулмон мамлакатларида намойиш қилинади ва у ердаги кинофестивалларда ғолиб бўлади, иншааллоҳ. Чунки сизнинг бу филмингиз ҳам ҳаётийдир.

Ушбу учта филм билан сиз ўзбек киносига ҳам триптихни олиб кирган бўласиз, иншааллоҳ.

Лекин “Журналист ва уруш” ва “Журналист ва қадриятлар” номли филмларингиз “Ўзбек журналисти” филмидан кейин яратишни режалашингиз маъқулдир. Ҳозир асосий куч ва ижод “Ўзбек журналисти” филмини яратишга қаратилмоғи керак, менимча.

Ҳожи ака, “Ўзбек журналисти” филми ссенарийсини юқорида ёзганимдек тўлиқ ва қизиқарли қилиб ёзсангиз, ушбу филм тез машҳур бўлади ва бир неча халқаро кинофестиваллар ғолиби бўлиш эҳтимоли каттадир. Шундай кун келадики, катта залларда ўтирган мухлисларингиз саҳнага кириб келганингизда ўринларидан туриб сизни қарсаклар билан кутиб олишади, иншааллоҳ.

Мана шундай муваффақиятларингизга сабабчи бўлган сафдошларингиздан бири сифатида “Ўзбек журналисти” филмингиз кино ссенарийси ҳаммуаллифларидан бири сифатида менинг исми-шарифимни қўшиб қўйсангиз миннатдор бўлардим.

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР

1. «Репортеры без границ»: За 20 лет убиты 1668 журналистов, то есть в среднем 80 в год. - https://belhumanrights.house/en/news/reportery-bez-granic-za-20-let-ubity-1668-zhurnalistov-to-est-v-srednem-80-v-god (www.belhumanrights.house January 3, 2023).

2. Журналисты, убитые в 2024 году: второй год подряд в зонах конфликтов наблюдается высокий уровень убийств журналистов. - https://www.unesco.org/ru/articles/zhurnalisty-ubitye-v-2024-godu-Агар vtoroy-god-podryad-v-zonakh-konfliktov-nablyudaetsya-vysokiy-uroven (www.unesco.org/ru/ 12 декабря 2024).

3. Оскар 2025: названы основные номинанты. - Оскар 2025: названы основные номинанты (www.kudapoiti.by/news/den-semi-2025-v-belarusi-tradiczii-statistika-meropriyatiya 14 мая 2025 года).

4. Оскар (кинопремия). - Оскар (кинопремия) — Википедия (www.ru.wikipedia.org/wiki/Оскар_(кинопремия) Материал из Википедии — свободной энциклопедии).

5. Academy Award for Best International Feature Film (Энг яхши халқаро бадиий филм учун Академия мукофоти). - https://en.wikipedia.org/wiki/Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film (www.en.wikipedia.org/wiki/ From Wikipedia, the free encyclopedia. May 29, 2025).

6. Шуҳратжон АҲМАДЖОНОВ. “Ўзбек журналисти” филми. Каримберди ҳожи Тўрамуродга Очиқ хат.
- https://www.facebook.com/profile.php?id=100002930964631 (www.facebook.com/profile.php?id=100002930964631 Шуҳратжон Аҳмаджоновнинг Фейсбукдаги саҳифаси, 2025 йил 13 май);
- https://www.facebook.com/karimberdi.uz (www.facebook.com/karimberdi.uz Каримберди Тўрамуроднинг Фейсбукдаги саҳифаси, 2025 йил 14 май).

7. ЛАТИБЖОНОВ Н. Адолат шамшири: Бадиалар, ма³олалар, суµбатлар. - «Адабиёт ва санъат» нашриёти, 1993. - 68 б.

8. История органов прокуратуры. - https://epp.genproc.gov.ru/web/gprf/about-the-proc/history (www.epp.genproc.gov.ru Сайт “Генеральная прокуратура Российской Федерации”, 2025 йил 9 июн).

9. Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев 2017 йил 2 август куни ўтказган видеоселектор йиғилишида прокурорлар ҳақида айтган гаплар. - OZODLIK RADIOSI. Шавкат Мирзиёев прокурорларни "энг катта ўғрилар" деб атади. - Шавкат Мирзиёев прокурорларни "энг катта ўғрилар" деб атади (youtube.com) (www.youtube.com/watch?v=33YnIMDz2WE 2017 йил 5 август. 3 дақиқа 1 сониялик видеолавҳа).

10. ИРИНА ЛЮТИКОВА. Алишер Усманов: биография, состояние, личная жизнь и карьера. - https://news.mail.ru/card/795/#card-59739 (www.news.mail.ru/card/795/#card-59739 29 ноября 2024).

11. АЛЕКСАНДР ТЕН. Усманов вошел в десятку богатейших людей России. - https://uz.kursiv.media/2025-04-17/usmanov-voshel-v-desyatku-bogatejshih-lyudej-rossii/?utm_campaign=endless_feed (www.uz.kursiv.media 17 апреля 2025).

12. Алишер Усманов. - Алишер Усманов | Forbes.ru (www.forbes.ru/profile/alisher-usmanov Информация на странице актуальна на 12 апреля 2025 года).

13. ТЎРАМУРОД К. Жаласойлик ёзувчи билан мулоқот. - http://karimberdi.uz/?p=2308#more-2308 (www.karimberdi.uz8 2017.10.07).

14. КАРИМБЕРДИ ТЎРАМУРОД. «Xabar.uz» суриштируви: 23 ёшли ўқитувчининг ўлимида ким айбдор? - https://www.xabar.uz/.../xabaruz-surishtiruvi-23-yoshli... (www.xabar.uz 2018.17.03).

15. ТЎРА МУРОД. Гап бошқа, иш бошқа: Ўқитувчи ва шифокорлар мажбурий меҳнатга жалб қилинмоқда! – Гап бошқа, иш бошқа: Ўқитувчи ва шифокорлар мажбурий меҳнатга жалб қилинмоқда! – mulkdor.com (www.kun.uz/news/ 2017.29.07).

16. Sehroj G’ulomov. Furqat Mirzayev Eslamaymizmi. Karimberdi To’ramurod she’ri. Furqat Mirzaev musiqasi. - https://www.youtube.com/watch?v=LStfLzC9wr0 (www.youtube.com September 2, 2019. 3 daqiqa 45 soniyalik videolavha).

17. КАРИМБЕРДИ ТЎРАМУРОД. Биринчи муҳаббатим (ҳикоя). - https://ziyouz.uz/ozbek-nasri/karimberdi-toramurod/karimberdi-turamurod-birinchi-mu-abb/ (www.ziyouz.uz/ozbek-nasri 2014 йил 7 январ).

18. 23 ёшли ўқитувчини уриб юборган ҳайдовчига Журналист Каримберди Тўрамуроднинг «Xabar.uz» сайтидаги мақоласидан сўнг жиноий иш қўзғатилди. (23 яшар ўқитувчининг ўлими тафсилотларини суриштирган журналист ўзига босим ва таҳдид бўлаётганини айтмоқда - xabar.uz (www.xabar.uz 2018.18.03).

19. КАРИМБЕРДИ ТЎРАМУРОД. Фожиа кўзимизни очмади ёхуд синалган усулдаги жавоб. - Фожиа кўзимизни очмади ёхуд синалган усулдаги жавоб (www.xabar.uz/post/fojia-kozimizni-ochmadi 2018 йил 18 март).

20. КАРИМБЕРДИ ТЎРАМУРОД. Мени ўлди десалар, ишонманг! - https://www.facebook.com/karimberdi.uz/posts/10211828150647037 (www.facebook.com/karimberdi.uz/posts/ Фейсбукдаги «Каримберди Турамурод» саҳифаси, 2018.26.03).

21. Ўзбекистонда ўқитувчилар сони 78,3 минг нафарга ошди. - https://sputniknews.uz/20250223/ozbekiston-maktab-oqituvchilar-48095475.html (www.sputniknews.uz 2025 йил 24 феврал).

22. Ўзбекистонда фаолият юритаётган тиббиёт ходимлари сони маълум қилинди. - https://kun.uz/kr/34480485 (www.kun.uz 2020 йил 31 октябр).

23. КАРИМБЕРДИ Т. Мени заҳарлашди ... - https://www.facebook.com/karimberdi.uz/posts/10212774417383114 (www.facebook.com/karimberdi.uz Каримберди Тўрамуроднинг Фейсбукдаги саҳифаси, 2018.13.08).

24. АҲМАДЖОНОВ Ш. Заҳар ва юрак ҳуружи. –
http://www.liveinternet.ru/showjournal.php?journalid=4799013&jday=25&jyear=2015&jmonth=3 (www.liveinternet.ru/showjournal.php?journalid=4799013 2015.25.03);
http://birdamlik.info/news/%d0%b7%d0%b0%d2%b3%d0%b0%d1%80-%d0%b2%d0%b0-%d1%8e%d1%80%d0%b0%d0%ba-%d2%b3%d1%83%d1%80%d1%83%d0%b6%d0%b8/?lang=uz www.birdamlik.info/news/ 2015.26.03);
https://siyosat.wordpress.com/2015/04/04/%D0%B7%D0%B0%D2%B3%D0%B0%D1%80-%D0%B2%D0%B0-%D1%8E%D1%80%D0%B0%D0%BA-%D2%B3%D1%83%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B8/ (www.siyosat.wordpress.com 2015.04.04).

25. КАРИМБЕРДИ ТУРАМУРОД. Адашмасам, Бош прокуратура менга қарши уруш бошлади. - https://www.facebook.com/karimberdi.uz/posts/10216090038431568 (www.facebook.com/karimberdi.uz/posts/ Каримберди Тўрамуроднинг Фейсбукдаги саҳифаси, 2019.20.11)

26. Ўзбекистон: Бош прокуратура журналистга таҳдид ва туҳмат қилдими? - https://www.bbc.com/uzbek/uzbekistan-50511593 (www.bbc.com/uzbek/ 2019.21.11)

27. КАРИМБЕРДИ ТУРАМУРОД. Ўзбекистон Президентига! Видео мурожаат. - https://www.facebook.com/karimberdi.uz?fref=profile_friend_list&hc_location=friends_tab (www.facebook.com/karimberdi.uz 2019.20.11).

28. КАРИМБЕРДИ ТУРАМУРОД. Комил Алламжоновга! Саида Мирзиёевага! - https://www.facebook.com/karimberdi.uz?fref=profile_friend_list&hc_location=friends_tab (www.facebook.com/karimberdi.uz 2019.20.11).

29. КАРИМБЕРДИ ТУРАМУРОД. Мана сенга "ЯНГИ ЎЗБЕКИСТОН" - https://www.facebook.com/karimberdi.uz (Каримберди Тўрамуроднинг Фейсбукдаги саҳифаси, 2021.25.02).

30. КАРИМБЕРДИ ТУРАМУРОД. Чироқчига бораяпмиз! - https://www.facebook.com/karimberdi.uz (Каримберди Тўрамуроднинг Фейсбукдаги саҳифаси, 2021.27.02, 06:20).

31. КАРИМБЕРДИ ТУРАМУРОД. Чироқчилик аёлни ва ўғилчасини кўргани бордик... - https://www.facebook.com/karimberdi.uz (Каримберди Тўрамуроднинг Фейсбукдаги саҳифаси, 2021.27.02, 13:03).

32. КАРИМБЕРДИ ТУРАМУРОД. Савоб ишга шерик бўлинг! - https://www.facebook.com/karimberdi.uz (Каримберди Тўрамуроднинг Фейсбукдаги саҳифаси, 2021.01.03, 10:37).

33. КАРИМБЕРДИ ТУРАМУРОД. Хайрия акциямиз давом этаяпти! - https://www.facebook.com/karimberdi.uz (Каримберди Тўрамуроднинг Фейсбукдаги саҳифаси, 2021.03.03, 00:51).

34. КАРИМБЕРДИ ТУРАМУРОД. Чироқчидаги оила учун. - https://www.facebook.com/karimberdi.uz (Каримберди Тўрамуроднинг Фейсбукдаги саҳифаси, 2021.04.03, 03:55).

35. КАРИМБЕРДИ ТУРАМУРОД. Акциямиз муваффақият билан поёнига етди! - https://www.facebook.com/karimberdi.uz (Каримберди Тўрамуроднинг Фейсбукдаги саҳифаси, 2021.14.03).

36. КАРИМБЕРДИ ТУРАМУРОД. Ёзувчи бўлдим, шекилли ... - https://www.facebook.com/karimberdi.uz (Каримберди Тўрамуроднинг Фейсбукдаги саҳифаси, 2021.29.04).

37. КАРИМБЕРДИ ТУРАМУРОД. Azon.uz Расмий канали расман эълон қилди. - https://www.facebook.com/karimberdi.uz?__tn__=%2CdlC-R-R&eid=ARDFK8ihsIwlkXyH91KAiIjqCSJKtnwvH3TLTp0sExd51XMXHCJLXFWHm3tivnq_FgXsm6PjHqrz2yYW&hc_ref=ARQ2dA_yFy1aCwfXg5D-sCU2PXE_inpCN5xVtBPMnpXQTUOUUTeD_uQWn8rR5o2Gl9w (www.facebook.com/karimberdi.uz Каримберди Тўрамуроднинг Фейсбукдаги саҳифаси, 2019.10.12).

38. КАРИМБЕРДИ ТУРАМУРОД. “Мен сиздан даво топдим...” - https://www.facebook.com/karimberdi.uz (Каримберди Тўрамуроднинг Фейсбукдаги саҳифаси, 2021.23.11).

39. НОДАР ДУМБАДЗЕ. Абадият қонуни. - https://ziyouz.uz/jahon-nasri/nodar-dumbadze/nodar-dumbadze-abadiyat-onuni-roman/ (www.ziyouz.uz/jahon-nasri/ 2014 йил 9 январ).

40. Abadiyat qonuni. Gurji adibi Nodar Dumbadze romani asosida radioteatr (1984).
Birinchi qism. - https://www.youtube.com/watch?v=5NtLMzoFTVk (www.youtube.com Xurshid Davron kutubxonasi, January 4, 2025. 1 soat 50 soniyalik audio yozuv);
Ikkinchi qism. - https://www.youtube.com/watch?v=oGY1F7WNy6s&t=7s (www.youtube.com Xurshid Davron kutubxonasi, January 4, 2025. 1 soat 18 daqiqa 48 soniyalik audio yozuv).

41. Н. ТОШПЎЛАТОВА. Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмасининг бир йиллик фаолиятига назар. - https://uza.uz/uz/posts/ozbekiston-jurnalistlari-izhodiy-uyushmasining-bir-yillik-faoliyatiga-nazar_379950 (www.uza.uz/uz 2022 йил 9 июн).

42. Комил Алламжоновга суиқасд: суд ҳукми ва сиёсий оқибатлар. - https://sangzor.uz/23502-komil-allamzhonovga-suiasd-sud-ukmi-va-siesij-oibatlar.html (www.sangzor.uz 2025 йил 13 феврал).

43. Комил Алламжонов. - https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Komil_Allamjonov&variant=uz-cyrl (www.uz.wikipedia.org From Vikipediya, 2025 йил 21 май).

44. Алламжонов, Комил Исмоилович. - https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B6%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2,_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 (www.ru.wikipedia.org/wiki/ Материал из Википедии — свободной энциклопедии).

45. Комил Алламжоновга суиқасд. - Комил Алламжоновга суиқасд - Vikipediya (www.uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Komil_Allamjonovga_suiqasd&variant=uz-cyrl From Vikipediya. 2025 йил 22 май).

46. Покушение на Комила Алламжонова. - https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B6%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 (www.ru.wikipedia.org/wiki/Покушение_на_Комила_Алламжонова Материал из Википедии — свободной энциклопедии, 22 мая 2025 года).

47. КАРИМБЕРДИ ТУРАМУРОД. Регистонда қўшиғимиз ... - https://www.youtube.com/@KarimberdiToramurod/shorts

48. Bésame mucho (Мени кўп ўп). - https://ru.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9same_mucho (www.ru.wikipedia.org/wiki/ Материал из Википедии — свободной энциклопедии. Переписал 16 июня 2025 года).

49. Москва слезам не верит (“Москва кўз ёшларга ишонмайди"). - https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%82 (www.ru.wikipedia.org/wiki/ Материал из Википедии — свободной энциклопедии. Переписал 17 июня 2025 года).

50. Усманов, Алишер Бурханович. - https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%B5%D1%80_%D0%91%D1%83%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87#%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B5%D1%8F%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C (www.ru.wikipedia.org/wiki/ Материал из Википедии — свободной энциклопедии. Переписал 17 июня 2025 года).

E-mail: havassh54@gmail.com , maqsadsh54@gmail.com , jiz54@mail.ru

АҚШ, Вашингтон шаҳри

2025 йил 18 июн

(ДАВОМИ 2) ОСКАРГА ЛОЙИҚ ЎЗБЕК ФИЛМИ
КАРИМБЕРДИ ҲОЖИ ТЎРАМУРОДГА ОЧИҚ ЖАВОБ ХАТ
21. ЭПИЗОД 15. МАРДИКОР АЁЛЛАР ҲАЁТИДАН

Ҳожи ака, сиз “Асал ойи” номли ҳикоянгизда Ўзбекистондаги мардикор аёллар муаммоси ва фожиавий ҳолатлар ҳақида яхши ёзгансиз.

“Асар ёзишни ният қилишим мендан. Бошлашим ҳам мендан. Қоғоз-қалам олишим, энди компьютеримни ёқиб, янги саҳифа очиб, ҳикоянинг сарлавҳасини ёзиш ҳам мендан. Хоҳ ишонинг, хоҳ ишонманг, айримлар катта гапираяпти ё ўзини авлиё қилиб кўрсатаяпти, десалар ҳам майли, қолгани Аллоҳдан. Мен яхшилик билан тугатишни истаган ҳикояларим фожеа билан тугайди баъзан. Асло ўлдиришни истамаган қаҳрамонларим ўлиб қолади. Мен қаҳрамонларим ўлганда қаттиқ изтиробга тушаман. Жуда эзилиб йиғлайман. «Асал ойи»да шундай бўлганди. Мен Гулчеҳрани ўлдирмоқчи эмас эдим. Аммо ҳикоя охирига бориб, Гулчеҳра яшашни истамади, ўзини Дарғомга отди. Тонгга яқин бўлди бу фожеа. Мен аввалига пиққиллаб йиғладим, кейин изиллаб йиғладим. Аёлим уйғониб келиб, хонамга кирди ва ваҳимада «Тинчликми? Онангиз ўлиб қолибдими?» деб сўради. Бош чайқадим. «Менинг онам ўлибдими?» деди. Бош чайқадим.(иккимизнинг ҳам оналаримиз бетоб эди ўшанда.) Гапиролмас эдим. «Ким ахир? Нега бунча дод солиб йиғлаяпсиз, ким ўлди?» деди. «Гулчеҳра ўлиб қолди», дедим. «Қайси Гулчеҳра?» ҳайрон бўлди аёлим. «Ёзаётган ҳикоямдаги Гулчеҳра», дедим. «Э, Абдулла Қодириймидингиз-ки, қаҳрамонингизга аза тутасиз, беринг қани?» деди. Ҳикояни унга бериб, намозга кетдим. Келсам, аёлим изиллаб йиғлаб ўтирибди. «Ўлдирмасангиз бўлмасмиди?» дейди. «Мен ўлдирмадим, у ўзини Дарғомга отди, ушлаб қололмадим», дедим.” [13]

Турмуш ўртоғингиз “Асал ойи” ҳикоясини ўқиётганида унинг кўз олдида мардикорликка чиққан Гулчеҳра ҳаёти тасвирлари филмда берилса, шу эпизод ҳам жуда таъсирли чиқади.

Ушбу ҳикоя бошида Ватанимиз шаҳар ва туманларидаги айрим аёллар мардикор бозорлари видео тасвирлари берилса ва шу кадрлар кўрсатилаётганда Ўзбекистон халқ артисти Юлдуз Усмонованинг “Мардикорга чиқди аёллар” қўшиғи берилса янада яхши бўлади.

22. ЭПИЗОД 16. ЧИРОҚЧИЛИК МАРҒУБА РАХМОНОВАГА ЁРДАМ

Ҳожи ака, Ўзбекистондаги камбағаллик муаммоси ва уни ҳал қилиш йўлида битта оилага ёрдам бериш мисолида чироқчилик аёл Марғуба Рахмоновага уюштирган катта ёрдамингиз таҳсинга сазовор. Аёлнинг ўғилчаси Наврўзбекнинг куйган оёғини бепул операция қилиниши ва даволаниши, 15 миллион сўмга сигирни бузоқчаси билан сотиб олиб берганигиз, 100 та товуқ совға қилишингиз, янги уй қуриш бошланиши каби савоб ишларингиз филмда намойиш қилинганда ҳар қандай инсонни ўйлатади ва шу инсон ҳам чин дилдан миннатдорчилик билдиради, баъзиларининг кўзлари хурсандчиликдан намланади... Қолган гаплар ўша кунларда ёзган мақола ва хабарларингизда яхши ёзилган. Шу сабабли уларни қуйида ўзгаришсиз келтирдим.

22.1. МАНА СЕНГА “ЯНГИ ЎЗБЕКИСТОН”

“(2021 йил 25 феврал) Чироқчи тумани ҳокимига!

Ҳоким бобо, бу оила туманингиздаги ЎЗБЕКИСТОН маҳалласида судралиб юришибди, яшашаяпти, дея олмайман!

Уч ногирон, беш болани елкасига ортиб юрган тасвирдаги аёл ўлиб қолади яқинда. Ундан кейин ногиронлар ҳам, болалари ҳам ўлади! Ё уларни нон-пон бериб, сақлаб қолинг ёки ўша ерга битта бомба ташлаб, булардан қутилинг!

Менимча, сизга иккинчиси қулай! Аммо, билиб қўйинг, ПРЕЗИДЕНТ Қашқадарёга борганида шу аёлнинг уйига кирса, бомбани аниқ сизнинг ҳокимиятингизга ташлайди.
(Шу ерда 8 дақиқа 4 сониялик видео бор. А.Ш.)” [29]

22.2. ЧИРОҚЧИГА БОРЯПМИЗ!

“(2021 йил 27 феврал) Кеча эълон қилинган лавҳани кўриб, жуда кўпчилик дўстларим пластик картангизни эълон қилинг, қўлдан келгунча Чироқчидаги 3 ногирони ва 5 боласи билан хор бўлиб яшаётган аёлга ёрдам берамиз, дейишди. Бир қанча дўстларим озиқ-овқат етказиб беришларини хабар қилишди.

Хуллас, тадбиркор укаларимиз йиғиб берган бир машина озиқ-овқатни олиб, эртага, якшанба куни Чироқчига бораяпмиз.

Чироқчидаги аёлнинг аҳволини кўриб, юрагим ачиди.

Айниқса, Шоввозсойдаги қасрлар ҳақида ёзиб, ҳамманинг оғзидан суви қочиб турган маҳалда хор бўлиб яшаётган аёлнинг аҳволини, бир харобани бу менинг уйим, деганини кўриб, юрагим эзилди. Унинг уйига Шоввозсой хўжайинлари, ўлай агар, эшагини боғлашга ҳам ҳазар қилади.

Эртага паспортининг нусхасини олиб келаман ва аёлнинг номига алоҳида пластик карта очамиз. Инша Аллоҳ, шу оилага амалий ёрдам берамиз. Аввало, сизлардан йиғилган пулга аёлнинг ногирон боласининг оёғини операция қилдирамиз. Кейин бирорта сигирни бузоғи билан олиб берамиз. Кейин, жойи катта экан, 100-200 та товуқ олиб берамиз, болалари боқади. Ҳокимият берадиган, бир ҳафтада ўлиб қоладиган товуқ эмас, бозордан "қо-қо"лаб юрган, тухум берадиган товуқларни олиб берамиз. Ана ундан кейин халқимиз ёрдам берса, битта уй ҳам қуриб берамиз, инша Аллоҳ!

Таваккалимиз Аллоҳга! Ўзи осон қилса, ҳеч нарса эмас!

Ўзимнинг пластигимни эълон қилмоқчи эдим, аммо "оғзим куйган". Менга ортиқча гап ҳам, шубҳа, гумонларга қолиш ҳам керак эмас. 60 дан ошдим. Бир оғиз гап ҳам ортиқчалик қилади.

Аёлнинг номига ўзининг картасини очамиз, керак бўлса, валюта тушадиган ҳисоб рақамини ҳам очамиз, инша Аллоҳ!

Эртагача кимнинг атагани бўлса, бизга етказса, биз аёлга етказамиз.»

(Шу ерда Чироқчи туманида 3 ногирони ва 5 боласи билан хор бўлиб яшаётган Марғуба Раҳмонова тўғрисида 8 дақиқа 4 сониялик видео бор. А.Ш.)” [30]

22.3. ЧИРОҚЧИЛИК АЁЛНИ ВА ЎҒИЛЧАСИНИ КЎРГАНИ БОРДИК ...

“(2021 йил 27 феврал) Самарқанд шаҳар марказий шифохонасининг куйганларни даволаш бўлимида ўғли даволанаяпти экан.

Марғуба Раҳмонова синглимиз билан кўп гапларни келишиб олдик. Душанба куни сўмга ҳам, валютага ҳам ишлайдиган карта очадиган бўлдик. Инша Аллоҳ, бир соғин сигирни бузоғи билан олиб берамиз аввалига. Кейин 100-200 та товуқ олиб берамиз. Ана ундан кейин халқимиз қўллаб-қувватлаб турса, битта уй ҳам қуриб берамиз.

Чоршанба куни Наврўзбекка жавоб беришаркан. Ўзимиз олиб бориб қўямиз уйига. Ўша куни йиғилган озиқ-овқатларни ҳам олиб борамиз, инша Аллоҳ.

Унгача Чироқчилик аёл ва ўғлини келиб кўришларингиз мумкин. Душанба кунидан карталарини эълон қиламиз, пул ҳам юборишларингиз мумкин бўлади. Хориждаги дўстларимиз ҳам пул ўтказадиган қиламиз, насиб бўлса.

Дуо қилинглар, Аллоҳ ўғлига шифо берсин, мушкулларини Ўзи осон қилсин!

(Шу ерда Самарқанд шаҳар марказий шифохонасининг куйганларни даволаш бўлимида олинган 8 дақиқа 13 сониялик видео бор. А.Ш.)” [31]

22.4. САВОБ ИШГА ШЕРИК БЎЛИНГ!

“(2021 йил 1 март) Чироқчилик аёлнинг тақдирига бефарқ бўлмаган азиз дўстлар!

Келинг, барчамиз бирлашайлик, ўзимиз шу аёлнинг оиласини камбағалликдан халос қилайлик!

Аёлнинг ўғилчаси Наврўзбек мутлоқо бепул операция қилинди ва даволанмоқда. Инша Аллоҳ, шу болани охиригача бепул даволаб, тенгдошларидек югуриб юрадиган қилишни Самарқанд шаҳар марказий шифохонаси бош врачи Аҳмаджон Бобожонов ва куйганларни даволаш бўлими бошлиғи Ўктам Ражабовлар ўз зиммаларига олишди.

Бугун Марғуба Раҳимова номига Самарқанд вилояти Саноат қурилиш Банки раҳбари Жамшид Мусаевнинг шахсан ўзлари ичига яхшигина маблағ солинган пластик карта очиб бердилар.

Ҳеч қанақа харажатларсиз "Виза карта" ҳам очдилар, аммо бу карта Тошкентдан 2-3 куннинг ичида келар экан, уни ҳам эълон қиламиз.

Дўстлар, Марғуба синглимиздан хабар олиб турибмиз, ўғилчасининг биринчи операцияси муваффақиятли ўтди. Икки ой оралатиб, яна икки марта операция қилишади.

Марғуба билан гаплашиб олдик. Яхши бир соғин сигирни олиб берамиз, болаларига сут, қатиқ бўлади. Лалми, адир ерлар бўлса-да, бирор гектар ери бор экан, "Бир ҳафтада ўлиб қолмайдиган", тухум берадиган товуқлардан 100-200 тасини бозордан олиб берамиз.

Халқимиз қўли очиқ, инша Аллоҳ, маблағимиз етса, 3-4 хонали қилиб, барча шароитлари ичида бўладиган бир уй қуриб берамиз. Уй қуриб берадиган саховатли қурувчиларни ҳам гаплашиб қўйдик. Қурилиш ашёларини олиб берсак бўлгани.

Мен халқимизга, дўстларимизга, мухлисларимизга ишонаман, бир хайрия акцияси эълон қилсак, ҳаммалари қараб туришмайди.

Чет элларда ишлаётган ўғил-қизларимиздан умидимиз катта, 100-200 доллар улар учун катта пул эмас, аммо Марғуба учун бу жуда катта пул ва қурилажак уйи учун бирор ашёга етадиган пулдир!

Азизлар, савоб ишдан четда турманг! Озгина маблағингиз билан бўлса-да, ҳашарда қатнашиб, бир муштирпарни камбағалликдан қутилишга ҳисса қўшиб, Қиёмат куни ўзингиз учун заҳира бўладиган савобга эга бўлинг!

Пластик картани телефонимизга улаб қўйдик, мен ҳам, банк ҳам тушган ва сарфланган маблағларни қаттиқ назорат қиламиз ва халқимизга ҳисобот бериб борамиз!

Кўпчиликнинг талаби билан HUMO карта очдик, хориждан ҳам маблағ ўтказиш мумкин экан. Инша Аллоҳ, ВИЗА КАРТА ҳам яқин-орада келиб қолади.

Пластик карта рақамлари 9860 0201 3190 5521
Марғуба Раҳмонованинг ўз номида.

Илтимос, имкон қадар кўпроқ дўстларингизга улашинг!

Ҳаййа алал фалаҳ! Ҳаййа алал фалаҳ!» [32]

22.5. ХАЙРИЯ АКЦИЯМИЗ ДАВОМ ЭТАЯПТИ

“(2021 йил 3 март) Азизлар, бугун ЧИРОҚЧИЛИК АЁЛга битта соғин сигир олиб бермоқчи эдик. Аммо тўпланган пул яхши бир сигирга етмади. Бир оилага ёрдам қилдик, дейишга арзийдиган сигир бузоғи билан 15 миллион сўм атрофида нархланар экан! Пулимиз ҳали унча бўлмади.

Азизлар, илтимос, яна бир ғайрат қилайлик, озгина етмаяпти. Пулимиз 15 миллион сўмга етган куни бир яхши сигир сотиб олиб, шу оилага етказамиз!

Видеолавҳани албатта кўринг!

(Шу ерда Чироқчи туманида 3 ногирони ва 5 боласи билан хор бўлиб яшаётган Марғуба Раҳмонова тўғрисида 8 дақиқа 4 сониялик видео такрор берилган. А.Ш.)” [33]

22.6. ЧИРОҚЧИДАГИ ОИЛА УЧУН

“(2021 йил 4 март) Алҳамдулиллаҳ, шу оилани камбағалликдан қутқариш учун тўплаган пулимиз мана шу жўнатма туфайли ЎН МИЛЛИОН СЎМДАН ошди.

Яна озгина ғайрат қилсак, яхши бир сигир сотиб оламиз” [34]

22.7. АКЦИЯМИЗ МУВАФФАҚИЯТ БИЛАН ПОЁНИГА ЕТДИ!

“(2021 йил 14 март) Чироқчилик аёл Марғуба Раҳмонованинг оиласига кўмак учун хайрия акцияси эълон қилган эдик, Аллоҳга шукур, сизларнинг кўмагингиз ва қўллаб-қувватлашларингиз билан мақсадимизга эришдик: оилага ОНА-БОЛА СИГИР олиб бердик!
Сигир ёш, серсут ва ҳали иккита туққан.

Беш кунлик, зулукдек қоп-қора бузоқчани Наврўзбекка совға қилганимиздаги унинг табассуми барчамизнинг хизматларимизга берилган баҳодир!

Яна бир хушхабар: бу оилага бутун халқимиз ёрдам қўлини чўзганидан хабар топган Чироқчи фарзанди, футбол бўйича Ўзбекистон терма жамоаси аъзоси, бугунги кунда БААнинг Шаржа клубида тўп сураётган Отабек Шукуров оила учун тўрт хонали уй қуриб беришни ният қилибди. Биз борган куни уйнинг томи ёпилаётган экан. Наврўз байрамига уй эгаларига топширилар ва ўша куни Наврўзбекнинг ҳам суннат тўйи қилиб берилар экан. Ўша кунгача оила учун музлатгич, кир ювиш машинаси, чангютгич ва газ плитаси ҳам етиб келар экан. Ўша кунгача биз борганимизда машинамиз лойга ботиб қолган йўл ҳам асфальт қилинар экан, инша Аллоҳ!

Пандемия даврида Чироқчи халқига 100 миллион сўм хайрия қилган Отабек укамизни ҳам дуо қилайлик: Аллоҳ ризқини кенг, мартабасини улуғ қилсин! Ўзбекистон терма жамоасини Жаҳон чемпионатига олиб чиқсин! Футбол юлдузига айлансин!

Азизлар, энди оиланинг ўз уйи, сигир-бузоғи, 100 та товуғи бор, ҳовлисидан қудуқ қазиб, сув ҳам чиқариб берамиз, насиб бўлса. Шу билан оила камбағалликдан чиқди, деб ҳисоблаймиз! Инша Аллоҳ, буёғига оила ўзини эплаб кетади ва камбағалликни унутади!

Наврўзбекни эса, то бутунлай соғайиб кетгунича Самарқанд шаҳар марказий шифохонаси бош врачи Аҳмаджон Бобожонов ва бўлим бошлиғи Ўткир Ражабовлар ўз зиммасига олишган, улардан ҳам Аллоҳ рози бўлсин!

Хайрия акциямизда иштирок этган барча дўстларимизга миннатдорчилик эълон қиламиз! Хайрли, савобли амалларингиз кўп бўлсин! Қилган хайру-эҳсонингиз Қиёмат куни фойдангизга тош боссин!

Амин, Аллоҳу акбар!
(Шу ерда 4 дақиқа 15 сониялик видео бор. А.Ш.)” [35]

23. ЭПИЗОД 17. ЁЗУВЧИ БЎЛДИМ, ШЕКИЛЛИ ...

Фото 4. Каримберди ҳожи Тўрамуродга Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси раиси Сирожиддин Саидов (1958) Ёзувчилар уюшмаси гувоҳномасини топширмоқда. Самарқанд. 2021 йил 28 апрел. [36]

Мен Каримберди ҳожи Тўрамуродга Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасига аъзо бўлишга доир маслаҳатимни 2019 йил декабрида ёзгандим. Мен бу ҳақда 2019 йил 10 декабрда чоп қилинган унинг “Azon.uz Расмий канали расман эълон қилди” номли [37]-мақоласи остига постинг кўринишида ёзгандим. Ўша 2019 йил декабрида Ҳожи ака ёзган жваобларни ҳам келтирай.

“Шухратжон Ахмаджонов Ҳожи ака, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасига аъзомисиз? Сиздек замонамиз ёзувчисини биринчи навбатда уюшмага аъзо қилишлари керак эди. Айрим ёзғувчилар "танкаси" билан битта китоб чиқарар-чиқармас уюшмага аъзо бўлишганди. Сиз эса халқимиз, айниқса ёшлар севиб ўқиётган ўндан ортиқ яхши китоблар муаллифисиз.

Каримберди Турамурод Шуҳратжон ака, устозларимиз тавсиянома ёзиб бергандан кейин ҳам уюшмага ариза бермай юрган эдим, сабабини биласиз. Уюшма раиси алмашгач, устозимнинг қистови билан уюшманинг Самарқанд вилоят бўлимига ариза ва 15 та китобимдан намуналарни топширдим. Шунга ҳам бир йилдан ошди. Бир куни бўлим раҳбари, ўзимнинг ургутлигим Тошпўлат Тугаловдан "Бир ариза ёзувдим, Тошкентга юбордингизми?" десам, "Йиғилишга келиш керак эди, бу ерда бўладиган савол-жавобларга жавоб бериш керак эди, уюшмани ҳурмат қилиш керак эди", деган анча димоғдор гапларни қилди. Сафарда бўлганимда йиғилиш қилишган экан. "Ўзим қатнашишим шартми, 15 та китобим қатнашиши камлик қиладими? 15 та китобим, 6 та кином саволларингизга жавоб бўлмайдими?" дедим. "Китоблар эмас, уюшма номзодини уюшма аъзолари кўриши керак, йиғилишга келмаслик - уюшмани ҳурмат қилмаслик", деди. Мен бу суҳбатдан ўзимга кўп хулосаларни чиқариб олдим ва "Шулар уюшманинг эгаси бўладиган бўлса, уюшмасини елкамнинг чуқури кўрсин!" дедим. Ваҳоланки, газетада ишлаганимда уюшмага аъзо бўлиб, уюшманинг каттаси бўлиб ўтирганларнинг шеърларини газеатада бермагандим, "Сиз ҳали шеър ёзишга хомсиз, кўпроқ ўқинг", деб шеърларини қайтарган эдим. Шунинг учун мени ҳам қайтараётган бўлса, ажаб эмас. Хуллас, "Уюшма менга нима бериши мумкин?" деган саволга жавобим жуда ҳам салбий бўлгани учун ўша томонларга ўтмайдиган бўлдим. Аммо, айтиб қўяй, келгуси ҳафта булардан каттароқ халқ ёзувчилари иштирокида бир йўла 3 та китобимнинг тақдимотини ўтказаман булар 17-, 18-,19-китобларим бўлади. Бир ойдан кейин 20-,21-, 22- китобларимни, март ойида эса, инша Аллоҳ, 23-, 24-, 25- китобларимнинг тақдимотларини жуда катта қилиб ўтказаман. 60 ёшим арафасида эса, инша Аллоҳ, Қиссалар китобим ва илк бор РОМАНИМнинг тақдимот маросимини ўтказаман.

Каримберди Турамурод Яна битта АНОНС: жуда ҳам яқинда Ўзбекистон телевидениесида 30 қисмли янги бир телесериалим намойиши бошланади! (Э, бор-эй, деб ўзим ҳам кичкинагина бир роль ўйнадим унда. Ўлиб кетсам, битта кинода озгина кўриниб қолай, дедим. 200 йил яшамайманку...)

Каримберди Турамурод Яна битта АНОНС: баҳорда, Худо хоҳласа, БЕК БОБОЛАРИМ ҳақидаги 30 қисмли сериалимни суратга олиш ишлари бошланади. Инша Аллоҳ, бу фильм халқимиз кутган ва севиб томоша қиладиган фильм бўлади. (У сериалда конкрет битта ролим бор, бировга бермай, ўзим ўйнайман, инша Аллоҳ!)

Каримберди Турамурод Энди айтинг, менга керакми қанақадир уюшмага аъзо бўлиш?

Каримберди Турамурод Устоз Тоҳир Малик ҳам кўп ундардилар, у кишига ҳам ўжарлик қилиб, рад қилардим, "Устоз, умримда бирор партияга, уюшмага аъзо бўлмадим, қўйинг, виждоним тозалигича ўтай дунёдан, инша Аллоҳ, давлатдан бирор мукофот ҳам олмайман", дердим. "Ҳа, ўзи уюшмада хайр йўқ, аммо сиз аллақачон уюшма аъзоси бўлишингиз керак, сизлар аъзо бўлмасангизлар, ким аъзо бўлади?" дердилар. Энди тергаб турадиган устозим ҳам йўқ...

Шухратжон Ахмаджонов Ҳожи ака, диктатор Ислом Каримов даврида вилоят бўлими раҳбариятига келиб қолган, моғорлаб кетган талантсиз кишилар талантга тўғаноқ бўлишади. Маслаҳатим, 2018 йил 11 апрелдан бери Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг раиси бўлиб Ўзбекистон халқ шоири Сирожиддин Саид (1958) ишламоқда. Мен уни биламан: камтарин, талантли ва яхши инсон. Тошкентга борганингизда ўша 15 та китобингиз ва ёзган аризангизни Сирожиддин Саид қабулига кириб ўзига топширинг. Суҳбатлашинг. Ижобий натижасини кўрасиз.

Сирожиддиннинг яна бир яхши ҳислатини сиз ҳам билсангиз керак: у ҳофиз Шерали Жўраевнинг жуда кўп йиллардан бери мухлиси ва дўсти.

Ёзувчилар уюшмасига сиздай халқдан чиққан талантлар жуда-жуда керак. Сирожиддинга ёндош, қўлдош бўлиб хайрли ишларида ҳамфикр бўлиб фаолият олиб борасиз.

Шухратжон Ахмаджонов Ҳожи ака, битта саволим бор: Ургутда Ўзбекистон Халқ ёзувчиси унвонини олган нечи нафар фуқаро бор?

Агар сиз Сирожиддин эътиборига тушишни кутсангиз анчагина йилларни йўқотишингиз мумкин. Чунки унинг раҳбарлик ишлари кўп ва вилоятлардан чиқаётган талантларга доир маълумотлар қай кўринишда унга етиб бориши ҳам муҳим. Умр эса шиддат билан ўтиб бормоқда ...

Сиз Халқ ёзувчиси унвонига лойиқ номзодсиз. Менимча, бу номга тавсияни Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси беради. Агар Сирожиддинга учрашиб уюшмага аъзо бўлсангиз 1-2 йил давомида Халқ ёзувчиси унвонини ҳам олган бўлардингиз, иншааллоҳ.

Биринчидан, Халқ ёзувчиси унвони сизга оммавий ахборот воситаларига, жумладан радио ҳамда телевидение эшигини кенгроқ очади ва сиз халққа муҳим фикрларингизни айтишга имконингиз ошади.

Иккинчидан, адабиётга кириб келаётган талантли ёшларга йўл-йўриқ кўрсатардингиз. Бу билан “Каримберди Тўрамурод журналистика мактаби”ни яратиш имконингиз пайдо бўлади. Масалан, буюк ҳофиз Шерали Жўраев ёшларга раҳнамолик қилиб 1700 дан ортиқ шогирд тайёрлади ва ўз мактабини яратди. Айтмоқчидек, ушбу 1700 шогирд ичида сиз ҳам борсиз.

Учинчидан, қолаверса, устозингиз раҳматли Тоҳир Малик сизга Ёзувчилар уюшмасига аъзо бўлишингизни истаганлари ва маслаҳатлари жуда ўринли бўлган. Агар сиз уюшмага аъзо бўлсангиз устозингиз руҳи ҳам шод бўлади, иншааллоҳ.” [37]

Халқимиз Каримберди ҳожи Тўрамуродни халқ ёзувчиси, ҳақ ёзувчиси эканлигини аллақачон тан олган. 2021 йил 28 апрел куни Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси раиси Сирожиддин Саидов (1958) кечроқ бўлсада Ҳожи акага Ёзувчилар уюшмаси гувоҳномасини Самарқандда топширди. Бу ҳақда Ҳожи ака қуйидаги хабарни “Ёзувчи бўлдим, шекилли ...” деган ном билан 2021 йил 29 апрел куни Фейсбукда чоп қилди.

“Ҳечдан кўра кеч, дейдилар. Ёшим 61 га кирганда, 21 та китобим чиққанда, 6 та асарим кино бўлганда, иккита асарим сериал бўлганда, ўнлаб шеърларим қўшиқ бўлганда, бошимда сочим қолмаганда, соқолимнинг қораси қолмаганда, мени устоз деб юрганлар аллақачон ёзувчилар уюшмасининг аъзоси бўлганда, ниҳоят мени ҳам Ўзбекистон ёзувчилар уюшмасига аъзо қилишди.

Худога шукур, кўкариб чиққанимда эътироф этишганида ҳам нима қила олардим?

Кўп китоб ёздим, кўп иш қилдим, аммо битта шеър ёзиб, уни керакли жойда, керакли пайтда, керакли одам олдида ўқишни эплай олмадим.

Негадир омадим чопмади...

5-синфда ўқийдиган қизчалар битта шеър айтиб, машина олган замонда, айрим дўстларимиз битта ҳокимга мадҳия айтиб, машинали бўлган замонда, айрим дўстларимиз отини алмаштиргани учунгина "сити"дан уйли бўлган замонда, шоирлар тўп-тўп бўлиб бориб, битта ҳокимга бир оғиздан ширин сўз айтиб, тўн кийиб, бир нимали бўлиб келган замонда шу ишларнинг бирортасини эплай ололмадим.

Майли, умримнинг поёнида бўлса ҳам бир марта "Сиз ҳам ёзувчисиз", дейишди. "Ёзувчилар уюшмасига аъзо бўлдингиз", дейишди.

Ишонасизми, бугунгача ўзимни ёзувчи дейишга уялиб юрардим. Ҳаваскорман, қаламкашман, дердим. Бирор жойда ёзувчиман, демасдим.

Ниҳоят, "Ёзувчилар уюшмасининг аъзоси", деган гувоҳнома беришди!

Энди ёзувчи бўлдим, шекилли?

Устозим Нусрат Раҳматга, бу ишга кўп даъват қилган Рустамжон Сатторовга миннатдорчилик билдираман.

Тавсиянома ёзиб берган аммо ёзувчи бўлганимни кўрмай, дунёдан ўтиб кетган Тоҳир Малик устозимни эсладим. Қанчалар севинган бўлар эдилар. Аллоҳ раҳмат қилсин!

Ёзувчи бўлганимни кўрсалар, устозимиз Ўткир Ҳошимов қанчалар севинган бўлардилар. "Бир куни катта ёзувчи бўлиб кетасиз", дер эдилар, Аллоҳ раҳмат қилсин!

"Ҳали ёзмай туринг, сизга ўхшаб ёзадиганларни бу жамият майиб қилади", деган устозим Шукур Холмирзаев тирик бўлсалар, "Энди ёзсангиз бўлади", дермидилар...

Ғойибона устозим Тоғай Мурод тирик бўлганларида энг аввал аъзолик гувоҳномамни у кишига кўрсатиб, суюнчи олган бўлардим. Илоҳи, бугун руҳлари шод бўлган бўлсин! Кошки устозимга муносиб шогирд, арзирли издош бўла олсам.

Нима бўлганда ҳам мени табрикланг! Хурсандчилигимга шерик бўлинг! Омад тиланг, ҳали ниятларим улуғ! Аллоҳ умр берсин, илҳом берсин, истеъдод берсин!

Менинг Ёзувчилар уюшмасига аъзо бўлганим мухлисларимга муборак бўлсин! Аллоҳ мени улардан, уларни мендан айирмасин!» [36]

24. ЭПИЗОД 18. ЮРАК ҲУРУЖИ. МЕН СИЗДАН ДАВО ТОПДИМ ...


Фото 5. Самарқанд шаҳар шифохонасида. 2021 йил. Каримберди ҳожи Тўрамурод фотоси. [38]

Ҳожи ака, адашмасам, сиз юрак ҳуружига (инфарк миокард) учраб, касалхонада юрак операциясини ўтказгансиз. Шу ноҳуш ҳолат арафасида бўлган воқеалар, юрак ҳуружининг рўй бериши ва касалхонада ўтказган кунларингиз ҳақида ҳам эпизод ёзсангиз яхши бўларди. Бу ҳақда Фейсбукдаги саҳифангизда 2021 йил 23 ноябр куни чоп қилинган “Мен сиздан даво топдим...” номли мақолангизда яхши ёзилган. Уни қуйида келтирмоқдаман.

“2021 йил мен учун оғир келди. Ҳали йил тугагани йўқ, аммо тўрт марта шифохонага тушишга улгурдим. Яхшиям шифокорлар бор, бир мартасида йиқилиб лат еган, икки мартасида шамоллаб, нафасим қисиб қолган бўлса, бир мартасида, юрагим тўхтаб-тўхтаб қолаётган қалтис паллада, аниқ ўлимдан олиб қолишди.

Бир неча марта юрагим безовта қилганида, куни кеча қон босимим кўтарилиб кетганида эса, “Тез ёрдам”даги шифокорлар жонимга малҳам бўлишди.

Бугун юртимизда шифокорлар байрами. Байрам тонгида мени бир неча марта оёққа қўйган, ҳаётимни сақлаб қолган меҳрибон дўстим Аҳмаджон Бобожонов бошлиқ Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмасининг барча шифокорларига, шифохонанинг реанимация бўлими шифокорлари, хусусан, ажойиб кардиологи Адиба Уруновага ва реаниматолог Ҳабиб Муртазоевга, Ҳусен Нарзуллаев бошлиқ реабилитация бўлимининг барча шифокорлари, ҳамширалари, ишчи-хизматчиларига, Ойбек Маматқулов бошлиқ Травматология шифохонаси шифокорларига, “Тез ёрдам”да ўз ҳузур-ҳаловатидан кечиб, куну-тун ёрдамга шай бўлган шифокорлар, ҳамширалар ва ҳайдовчиларга, Тошкент шаҳридаги "Американ ҳоспитал"да юрагимга қуват қўшган малакали кардиологларга, кўзимга нур бўлаётган моҳир офтальмолог Ҳикматуллоҳ Содиқовга, эл дардига малҳам бўлаётган юртимизнинг барча тиббиёт ходимларига бошим ерга теккунича таъзим қиламан!

Мен барчаларингизнинг олдингизда қарздорман!

Барчангизни касб байрамингиз – Шифокорлар куни билан чин дилдан табриклаб, дил сўзларим акс этган янги шеъримни сизларга ҳадя қиламан!

Шифокорларим
Аҳмаджон Бобожоновга ва барча шифокорларга бағишлайман

Элни деб туну-кун бедор бўлганлар,
Эл соғ бўлса кўнгли баҳор бўлганлар,
Элга дард келганда мадор бўлганлар,
Жонидан кечишга ҳам тайёрларим,
Менинг азизларим – шифокорларим.

Бемор дардин олиб, кўп дармон берган,
Баъзан беморига ўзи қон берган,
Баъзан бемор билан бирга жон берган,
Таниш, нотанишга меҳри борларим,
Менинг азизларим – шифокорларим.

Тез ёрдам тез меҳр дегани асли,
“Тез ёрдам”да ишлар фидойи насли.
Уларга қишу-ёз, бирдек иш фасли,
Қай соат чақирмай шай, тайёрларим,
Менинг азизларим – шифокорларим.

Қадрингиз гоҳ билдик, гоҳо билмадик,
Баъзан ишингизни кўзга илмадик,
Номардлардан сизни сақлаб билмадик,
Иш деб балоларга гирифторларим,
Менинг азизларим – шифокорларим.

Мукофот, ордендан умид қилмаган,
Таъмани, шаъмани асло билмаган,
Байрамда ҳам иш жойидан жилмаган,
Камтарларим, доим ҳокисорларим,
Менинг азизларим – шифокорларим.

Нажот фариштаси сизлар бўлдингиз,
Неча бор жонимни сақлаб қолдингиз,
Олсангиз доимо кўнглим олдингиз,
Эй, менинг дардимга харидорларим,
Менинг азизларим – шифокорларим.

Сизларга меҳр ва муҳаббат билан Каримберди Тўрамурод.» [38]

Сиз атоқли грузин ёзувчиси Нодар Думбадзе (1928-1984) 1978 йилда ёзган машҳур "Абадият қонуни" романини яхши биласиз ([39]). Роман қаҳрамони ёзувчи Бачана Рамишвили юрак хуружидан сўнг касалхонага тушади. Касалхонада у бутун ҳаётини бирма-бир эслайди ва абадият қонунини кашф этади. «Абадият қонуни» асари асосида ўзбек тилида 1984 йилда радиотеатр ([40]) ва 1985 йилда телеспектакль яратилганди. Унда ёзувчи Бачана Рамишвили ролини Эркин Комилов яхши ўйнаганди. Эркин ака Ўзбекистон халқ артисти унвонини олишида шу роли ва “Ичкуёв” номли қиссадаги журналист образи роли муҳим ўрин эгаллаганди.

Ҳақиқий ёзувчи ва журналист образини радиотеатрда ва видео спектаклда ўзбек артистлари яхши яратиш тажрибасига эгадир.

25. ЭПИЗОД 19. ЖУРНАЛИСТЛАР УЮШМАСИГА АЪЗОЛИК

Ҳожи ака, адашмасам, сизни Ўзбекистон Журналистлар ижодий уюшмасига 2021 йилда аъзоликка қабул қилишган. Бунга доир маълумотни шу кунларда – 2025 йил 15 июн куни сайтларда излаб топаолмадим. Журналистлар ижодий уюшмаси фаолиятига доир қуйидаги маълумот эътиборга молик.

“Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмаси 1957 йилда ташкил топган бўлса, ўтган йиллар мобайнида 20 мингга яқин журналист аъзоликка қабул қилинган. Аммо маълум сабабларга кўра, 2001 йилдан бошлаб аъзолик тўхтатилган. Уюшманинг 2019 йил июль ойидаги конференциясида аъзоликка қабул қайта тиклангач, аъзолик гувоҳномаси, кўкрак нишонлари янгидан тайёрланади. Бироқ коронавирус пандемияси туфайли бу жараён яна тўхтаб қолади. Тасаввур қиляпсизми, 20 йил деганда янги аъзоларни қабул қилиш жараёни бошланди.

2021 йил мобайнида Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ҳамда Тошкент шаҳри бўйича 160 нафар, бу (2022) йил 61 нафар энг фаол журналистлар Уюшма аъзолигига қабул қилинди. Уларга аъзолик гувоҳномалари ва кўкрак нишонлари уюшма ҳудудий бўлимлари томонидан ташкил этилган тадбирларда тантанали равишда топширилмоқда. Уюшмага аъзо бўлиш истагини билдирган журналистлар учун Jurnalistlar.uz веб-сайтида барча маълумотлар жойлаштирилди.” [41]

Ҳожи ака, Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмаси аъзолигига қабул қилишларига доир 19-эпизодни ёзсангиз, мухлисларингиз, жумладан киномухлислари сизнинг навбатдаги муваффақиятингиздан хурсанд бўлишади, иншааллоҳ.

ДАВОМИ БОР

(ДАВОМИ 1) ОСКАРГА ЛОЙИҚ ЎЗБЕК ФИЛМИ
КАРИМБЕРДИ ҲОЖИ ТЎРАМУРОДГА ОЧИҚ ЖАВОБ ХАТ
Шуҳратжон АҲМАДЖОНОВ

6. ФИЛМ УЧУН МАБЛАҒ

2017 йил 10 июл куни сиз Фейсбук ижтимоий тармоғидаги «Маслаҳат.уз» гуруҳи билан ўтказилган «Очиқ мулоқот»да “Уч соатлик кино бўладиган ўзингизнинг энг яхши сценарийингизни кино қилиб ишлашга қанча маблағ етарли бўлади?” деган саволга бундай жавоб бердингиз.

“− Ўзбеклар тарихига оид уч соатлик кино бўладиган ўзингизнинг энг яхши сценарийингизни кино қилиб ишлашга қанча маблағ етарли бўлади, деб ҳисоблайсиз? Шундай сценарийингиз учун Ўзбекистонлик ва Италиялик кинорежиссерлардан талаб булганида сценарийни қайси режиссёрларга топширган булардингиз?

− Аввало, менда шундай фильм сценарайси бор ва уни ишлашга бир миллон доллар етади! У фильмни ишлашни эса ҳеч қачон италияликка топширмаган бўлардим. Ўзбекнинг дардини италян қаердан билсин? Ҳатто Джеймс Кэмерон деган режессёр буюкдир, аммо масалан, мен йиғлаб-йиғлаб ёзган «босмачилар» ҳақидаги қиссамни у қаердан тушунсин? Қизил аскар унинг момосини момолатмаган, отасини қонига ботирмаган, синглисига ҳаром қўлини теккизмаган. Менга бир миллион бериб, шу кинонгни ол десалар, Айюб Шаҳобиддиновга («Ўтов»ни олгани учун) ёки Зулфиқор Мусоқовга («Ватан»ни олгани учун) сценарийни бериб, ёнларида тик турардим. Бош ролга эса Нозим акани (Тўлахўжаевни) таклиф қилган бўлардим. Эҳ, дардимни тирнаб юбордингиз-да…” [13]

Сиз “Ўзбек журналисти” номли филмингизга ватандошимиз Алишер Усмоновдан бир миллион доллар бемалол сўрашингиз мумкин. Сизни ва Алишер акани биладиган бирорта зиёли инсон Алишер ака билан учрашмоқчи эканлигингизни айтса, яъни тавсия қилса яхши бўларди. Албатта, учрашув давомида 15-20 та китобингизни дастхат ёзиб унга совға қилсангиз кўнгли шод бўлади. У балким киноссенарий билан танишиш истагини билдириши мумкин. Сиз “Ўзбек журналисти” филмингиз Оскар мукофотининг “Энг яхши халқаро баддиий филм” йўналишида танлаб олинадиган бешта филмнинг бири бўлиши ҳақида бемалол айтишингиз мумкин. “Чунки ушбу филм шу йўналишдаги барча талабларни қондира оладиган жуда қизиқарли филм бўлади” дейишингиз мумкин. Менимча, Алишер ака сиз сўраган маблағни бериб, “Маблағ етмаса, бемалол яна мурожаат қилишингиз мумкин” деган мазмунда айтишлари мумкин. Сиз бир миллион доллар мабағни олгач, кинорежиссер ва артистларни танлаб олиш жараёнларида фаол қатнашишингиз зарур.

Сиз билан мен ҳам, Алишер Усмонов ҳам бу дунёда ғаниматмиз. Алишер ака 2025 йил 9 сентябр куни 72 ёшга тўлади. Шу сабабли, Ҳожи ака, белингиздаги белбоғни маҳкамроқ боғлаб, “Ўзбек журналисти” филми эпизодларини ёзишга, эпизодлар кетма-кетлиги асосида киномаржон, яъни ссенарий тузишга қатъий киришинг, илтимос. Филм учун йигирмата битта эпизодни сизга ёрдам сифатида ушбу жавоб хатимда ёздим.

Ғарб киночилари маблағни асосан сахий спонсорлардан олишади. Биз ҳам шу йўлдан боришимиз керак. Агар АҚШ киночилари бизга ўхшаб давлат “каттакон”ларидан маблағ кутишганида, АҚШ киночилиги ўзбек киносининг бугунги кунидан ҳам абгорроқ аҳволда бўларди, деб ўйлайман.

Муҳим маслаҳат. “Ўзбек журналисти” номли филмингиз тайёр бўлиб, кинофестивалларда юқори ўринларни олиши сабабли кўпгина давлатлар кинокампаниялари филмни намойиш қилиш учун сотиб олиши, интернет сайтларга қўйилгач миллионлаб киномухлислар томоша қилишидан катта валюта даромади келтириши мумкин. Ана шунда филмни суратга олишда қатнашган режиссер, оператор, артистлардан кўпчилиги қўшимча маблағга даъвогарлик қилиши, сиз берган пулга норози бўлиб судга шикоят аризаси топшириши мумкин. Шунда прокуратура сиздан ўз аламини олиш учун суд жараёнларини ойлаб-йиллаб чўзиб ўтказишга ҳаракат қилиши мумкин. Бунга йўл қўймаслик учун сиз филмда қатнашаётган ҳар бир шахс билан умумий мазмундаги шартнома имзолашингиз мақсадга мувофиқдир. Масалан, филм намойишидан келадиган қўшимча даромаднинг 10 (ёки 20) фоизи филмда қатнашганларга тенг тақсимланади (қўшимча даромаднинг асосий турларини шартномада санаб ўтишингиз мумкин). Қолган 80 (90) фоиз даромад филмннинг бош ижодкори ва ташкилотчиси бўлмиш Каримберди Тўрамурод ҳисобига ўтказилади, деган аниқ-тиниқ шартнома имзоланг. Бу масалада тажрибали юрист билан маслаҳатлашсангиз янада яхши бўлади. Шу ҳолда сизни судма-суд судраш ва тинка-мадорингизни қуритиш олдини оласиз, иншааллоҳ.

Шу билан бирга сиз кейинги филмларингиз учун муҳим маблағ тўплайсиз ва молия масаласида бошқаларга бўлган боғлиқликдан қутуласиз. Шунингдек филмда қатнашган айрим ижодкорларни ушбу маблағ ҳисобидан қўшимча тақдирлашингиз мумкин бўлади, иншааллоҳ.

7. ЭПИЗОД 1. ЎҚИТУВЧИ АЁЛ ҲАЛОКАТИ


Фото 3. Диана Енекеева (1995-2018) фарзанди ва турмуш ўртоғи билан.

Мен биринчи эпизодни бундай бўлишини тавсия қилмоқчиман.

“Ҳокимиятда йиғилиш бўлмоқда. Ҳоким: “Икки кундан кейин туманимизга Президент келади. Кўчалар тозаланиши, дарахтлар оқланиши ва шунга ўхшаш ободонлаштириш ишлари амалга оширилиши керак.”

Бу ишларга мактаб ўқитувчилари ва тиббиёт ходимлари ҳам жалб қилинди.

2018 йил 14 март куни Каттақўрғон туманидаги 42-мактабнинг меҳнат таълими ўқитувчиси, 23 ёшли Диана Енекеева «КамАЗ» юк машинаси остида қолиб, мажағи чиқиб ўлгани тасвирлари. [14] Шу эпизоддан кейин кино номи “Ўзбек журналисти” деб ёзилади ва кинода қатнашганлар рўйхати берилади.

8. ЭПИЗОД 2. 23 ЁШЛИ ЎҚИТУВЧИНИНГ ЎЛИМИДА КИМ АЙБДОР?

Журналист Каримберди Тўрамурод Каттақўрғонга боради ва журналистик суриштирув ўтказиб, суратларга олиб, www.xabar.uz сайтида 2018 йил 17 март куни Ўзбекистондаги мажбурий меҳнатга доир «Xabar.uz» суриштируви: 23 ёшли ўқитувчининг ўлимида ким айбдор?” номли катта танқидий мақолани чоп қилади. [14]

9. ЭПИЗОД 3. ПРОКУРАТУРАДАГИ МУҲОКАМА

2018 йил 17 март куни прокуратура раҳбари Каримберди Тўрамурнинг «Xabar.uz» суриштируви: 23 ёшли ўқитувчининг ўлимида ким айбдор?” номли мақоласини жаҳли чиққан ҳолда ўқимоқда. Кабинетга ёрдамчиси киради. У ўз ходимига саволи: “Журналист Каримберди Тўрамурод ким ўзи? У қайси таниқли шахслар билан яқин алоқа қилади? Бу ҳақда видео тайёрланг. Иш куни охиригача видео чоп қилинган флешкани менга келтириб беринг. Уйда кўраман.”

Прокурор: “Айтмоқчидек, ҳайдовчига қарши жиноий иш қўзғатилмаганми? Дарҳол жиноий иш очинглар ва бу ҳақда матбуотда хабар чоп қилинглар. Каримберди Тўрамурод ҳақида маълумотлар тўплаш давом эттирилсин. Агар у хатога йўл қўйса, дарҳол чора кўрайлик. У яшаётган маҳаллада ҳам суриштириб кўринглар.”

10. ЭПИЗОД 4. КАРИМБЕРДИ ТЎРАМУРОД КИМ ЎЗИ?

Прокурор уйига келиб овқатлангач, флешкани компютерига улаб видеони томоша қила бошлайди. “Каримберди Тўрамурод 1960 йилда Ургут туманида туғилган. Беш ўғил, беш қизли оилада бешинчи ўғил. Икки нафар ўғли ва икки нафар қизи бор. 1983 йилда Самарқанд Давлат Университетининг математика факултетини битирган. 198 – 198 йилларда Афғонистонда катта лейтенант унвонида ҳарбий хизматда бўлган. 1991 йилда Тошкентдаги Маданият институтини ҳам битирган. 20 йил мактабда ўқитувчилик қилган. 20 йил қишлоқ маданият уйида директор бўлган. 20 йил тўйларда қўшиқ айтиб эл хизматини ҳам қилган. Уч йил таксичилик, киракашлик қилган. 15 та китоб, 400 дан кўпроқ ҳикоя ва юзлаб мақолалар муаллифи. Оилали, икки ўғли ва икки қизи бор. Ҳамма фарзандлари олий маълумотли.” [13] (Филмда бу ахборотлар айрим фотосуратлар ва видео кўринишда экранда намойиш қилинади.)

Журналист Каримберди Тўрамурод 2017 йил 27 июн куни Ўзбекистон телевидениеси орқали, «Маданият ва маърифат» каналининг «Очиқ студия» кўрсатувида ўқитувчилар кўча тозалаш ишларига, пахта яганаси ва бошқа қишлоқ хўжалиги ишларига, пахта теришга, коттежларнинг қурилишига сафарбар этилаётгани тўғрисида танқид қилиб гапиргани видеосини ҳам прокурор томоша қилади.

Прокурор ёрдамчисининг видеодаги изоҳи: “Эртаси куни бу мавзу турли ижтимоий тармоқларда ва оммавий ахборот воситаларида кенг муҳокама қилинди. Ҳатто Ўзбекистон Олий Мажлиси Сенати аъзолари билан телевидениеда бўлган учрашув чоғида ҳам шу масала кўтарилди. Шу телекўрсатувдан кейин Каримберди Тўрамурод ишидан четлаштирилди. Шу кунгача у 15 марта ишдан ҳайдалган. Ҳозир «Xabar.uz” сайтининг Самарқанд вилоятидаги махсус мухбири бўлиб ишламоқда.” [15]

11. ЭПИЗОД 5. ФУРҚАТ МИРЗАЕВ (1966-2017)

2018 йил 17 март. Прокурор уйда видеони томоша қилмоқда. Прокурор ёрдамчисининг видеода навбатдаги изоҳи: “Журналист Каримберди Тўрамурод Ўзбекистон халқ артисти Шерали Жўраев ва машҳур шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф билан устоз-шогирд даражасида яқин муносабатлари бор. У Ўзбекистонда хизмат кўрсатган маданият ходими Фурқат Мирзаев билан ҳам яқин муносабатга эга.

Фурқат Мирзаев Каримберди Тўрамуроднинг бир нечта шеърларига куй басталаб, қўшиқ қилиб куйлаган. Улардан иккитасига видеоклип ҳам тайёрлаган. Масалан, “Яхши кунларни бир эсламаймизми?” қўшиғини тинглаб кўринг. (Прокурор ёрдамчиси “Furqat Mirzayev. Eslamaymizmi” номли [16]-видео лавҳани улаган қисми билан давом этади.)

Каримберди Тўрамурод шеъри, Фурқат Мирзаев мусиқаси

ЭСЛАМАЙМИЗМИ?

Яхшимисиз дейсан, шукур, омонман.
Яхшинг ёнингдаку, мен бир ёмонман.
Менга сену сенга мен бир армонман,
Яхши кунларни бир эсламаймизми?

Эсим йўлларингда кетган кунни айт,
Қўлим қўлларингни тутган кунни айт,
Лабим лабларингга етган кунни айт,
Ўша кунларни бир эсламаймизми?

Тунларни тонгларга улар эдик-а,
Бир гапириб ўн бор кулар эдик-а?
Биздан бахтли йўқ деб ўйлар эдик-а,
Ўша кунларни бир эсламаймизми?

Дугонанг аламдан лаб бургани-чи,
Рашкчи дўстим юзин ўгиргани-чи,
Акаларинг ушлаб хўп ургани-чи,
Ўша кунларни бир эсламаймизми?

Иккимиз икки ён бўлган кунни қўй,
Менинг юзим сомон бўлган кунни қўй,
Сенинг исминг жувон бўлган кунни қўй,
Яхши кунларни бир эсламаймизми?
Ишқимиз изларин изламаймизми? [13], [16]

Прокуратура ходими жавобининг давоми: “Фурқат Мирзаев буйрак касали билан 2017 йил февралда вафот қилди”.

12. ЭПИЗОД 6. ШЕРАЛИ ЖЎРАЕВ (1947-2023)

2018 йил 17 март. Прокурор уйда видеони томоша қилмоқда. Прокурор ёрдамчисининг видеода навбатдаги изоҳи: “У Ўзбекистон халқ артисти Шерали Жўраев билан устоз-шогирд даражасида яқин муносабатда. Шерали Жўраевдан фотиҳа олиб тўнғич ўғли исмини Шерали деб атаган. Йигирма йилдан бери Ургутдаги тўйларда Шерали Жўраев қўшиқларини куйлаб тирикчилик қилган. Каримберди Тўрамурод Афғон урушида аср тушган ўзбек аскари билан боғлиқ ва Шерали Жўраев қўшиқлари ижро қилинган “Биринчи муҳаббатим” номли катта ҳикоясини 2003 (?) йилда ёзган ва ҳафталик газетада чоп қилган. «Биринчи муҳаббатим» «Машъал» радиоканалида радиофильм қилинган.” [17]

13. ЭПИЗОД 7. МУҲАММАД СОДИҚ МУҲАММАД ЮСУФ (1952-2015)

2018 йил 17 март. Прокурор уйда видеони томоша қилмоқда. Прокурор ёрдамчисининг видеода навбатдаги изоҳи: “Каримберди Тўрамурод машҳур шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф билан устоз-шогирд даражасида яқин муносабатлари бор. Каримберди Тўрамурод “Биринчи муҳаббатим” номли катта ҳикоясида 1989 йилда Совет Иттифоқи президенти Михаил Горбачёв илтимоси билан Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф Афғонистонга бориши, Толибон ҳаракати раҳбарлари билан учрашиб, Совет қўшинларини Афғонистондан беталофат олиб чиқишга эришгани, ўшанда толибонлар қўлида асрда бўлган бир неча ўзбек жангчисини асрдаги Толибон дала қўмондонлари билан алмаштиришни уюштириб, ўзбек жангчисини Ўзбекистонга қайтариб олиб келгани ҳақида ёзган.”

14. ЭПИЗОД 8. ГУЛНОРА КАРИМОВА (1972)

2018 йил 17 март: Прокуратура ходими: Каримберди Тўрамуроднинг уч-тўртта асари, жумладан “Жийда гули” номли ҳикояси асосида 21 қисмли видеофилм олинган ва Ўзбекистон телевидениеси орқали халққа намойиш қилинган. У “босмачи”лар ҳақида ҳикоялар ва 30 серияли филм учун ссенарий ёзган. У 2011 йилда миллиардер Гулнора Каримова билан учрашиб бу ҳақда айтган.

“Мен «Сўнгги бек» деган қисса ёзган эдим. Кейинчалик уни бойитиб, кенгайтириб, 30 қисмли киносценарий ёздим. Буни бир неча кинорежессёрларга кўрсатдим. Улар менга қўшилиб йиғладилар, аммо бу фильмни ололмасликларини айтдилар.

Сабаб иккита эди: 1. Фильм ноқулайроқ мавзуда. Бу мавзу мамлакатда очиқ эмас.

Менинг бу фильмим ростдан ҳам ҳозирча ҳеч ким ёзмаётган, киночилар кино олмаётган мавзуда – босмачилар ҳақида. Ҳа, уларнинг номи бизга ўқитилган тарихда босмачи эди. Аммо бу оталаримиз, боболаримиз юртига босқинчилик билан кириб келган шўроларга, кофирларга қарши курашган юрт фидойилари, юрт мустақиллиги йўлида жонини тиккан мард ўғлонлар эди.

2. Фильмни олишга катта маблағ кетади.

Ростдан ҳам фильмда қаҳрамонлар жуда кўп. Бунинг устига фильмда кўп отлар, ўша замоннинг қурол-аслаҳалари, қизил аскарларнинг кийим-кечаклари ва ҳоказолар керак бўлади.

Мен Бухорода ўтган «Асрлар садоси»да таваккал қилдим ва сценарийимни Гулнора Каримовага тушунтириб бердим. У ажабланди: «Нега энди бу мавзу ёпиқ бўлиши керак экан? Ахир у бизнинг, ўзбек халқимизнинг қонли тарихи-ку? Биз албатта бу фильмни ишлаймиз. Маблағдан ҳам ғам еманг, «Фонд форум» маблағ билан таъминлайди», деди. Мени «Олтин гепард» Халқаро кинофестивалига таклиф қилди. «Ўша ерда фильмни ким суратга олиши ҳақида гаплашамиз», деди.

Буни эшитган бир неча олдин олишни истамаган режессёрлар «Опа сиздан сўраса, мени айтинг, мен шу филмни олай», дейишди.

«Олтин гепард» бўлиб ўтган кунларда мен муборак Ҳаж сафарида бўлдим ва қатнаша олмадим. Фильм ҳақида қандай гап-сўз бўлди, билмадим. Кейин ўзингиз билган воқеа-ҳодисалар рўй берди…” [13]

Менимча, «Олтин гепард» Халқаро кинофестивалида сиз Гулнора Каримова билан учрашиб, киноссенарингиз асосида филм олиш масаласини ҳал қилишга йўл бермаслик учун сизни ҳаж сафарига жўнатишга розилик беришган.

“Ургут туман ҳокими Ҳаж комиссияси йиғилишида туман имом-хатибига «Рўйхатдан «Жийда гули» қолиб кетмасин, уни Ҳажга юбормасак, балога қоламиз», дегани латифага ўхшаб, машҳур бўлиб кетди” [13]

15. ЭПИЗОД 9. ЖИНОИЙ ИШ ҚЎЗҒАТИЛИШИ

2018 йил 18 март куни “23 ёшли ўқитувчини уриб юборган ҳайдовчига Журналист Каримберди Тўрамуроднинг «Xabar.uz» сайтидаги мақоласидан сўнг жиноий иш қўзғатилди” номли мақола «Xabar.uz» сайтида чоп қилиниши. [18]

16. ЭПИЗОД 10. СОХТА ЖАВОБ

“Бугун 2018 йил 18 март куни мақолам юзасидан Каттақўрғон туман ҳокимининг ўринбосари М.Музаффаров ва Самарқанд вилоят халқ таълими бошқармаси бошлиғи ўринбосари Қ.Саидов имзолаган ажабтовур жавоб хати олдим.

Ажабо! Бу жавобни ўқиса, ҳайратланиб, ... Диана бошқатдан ўларди!

«Мактаб ўқитувчилари, жумладан Диана Еникеева ҳам ҳеч қандай йўл четини тозалаш, супуриш учун чиқарилмаган», — дебди кап-катта амалдорлар.

Мақолага берилган бу жавоб расмий тусда бўлса-да, у негадир туман ҳокимлиги ёки вилоят халқ таълими бошқармасининг расмий бланкасига ёзилмаган. Унда на манзил ва на баёнотнинг чиқиш санаси кўрсатилган. Муҳр ҳам босилмаган.” [19]

Ҳожи ака, “Фожиа кўзимизни очмади ёхуд синалган усулдаги жавоб” номли [19]-мақолангизда муҳим ҳужжат келтирилган. “Менимча, ушбу ҳужжат прокуратура идорасида тайёрланган бўлса керак” деб қўшиб қўйсангиз бўлади.

17. ЭПИЗОД 11. МЕНИ ЎЛДИ ДЕСАЛАР, ИШОНМАНГ!

2018 йил 26 март Ҳожи ака, сиз Диана фожеасини ёритганингиздан сўнг турли таҳдидлар, ғаразли, ҳақоратли қўнғироқлар, турли идоралар томонидан босимлар, қўрқитиб қўйишлар, чўчитиб қўйишга интилишлар кўпайиб кетгани ҳақида ҳам бир неча эпизод қилиб ёзишингиз керак. [20]

Ҳожи ака, сизнинг телевидение орқали чиқишингиз, Диана фожиасини ёритишингиз ва Президент Шавкат Мирзиёев талаби асосида ўқитувчилар ҳамда тиббиёт ходимлари кўча супиришларга ва бошқа ишларга жалб қилиш тақиқланди. Демак, 37 миллиондан ортиқ инсон яшаётган Ўзбекистондаги деярли 565 минг нафар ўқитувчи ([21]), мураббий ва тарбиячилар, шунингдек 450 мингдан ортиқ тиббиёт ходимлари ([22]) ноқонуний мажбурий меҳнатдан озод қилинди. Натижада прокуратура идоралари халқ таълими ва тиббиёт ходимларига қилаётган мажбурий меҳнатга доир босими асосан барҳам топди. Бунинг учун прокуратура раҳбарияти Каримберди Тўрамуродни тазйиқ этишда давом қилди.

18. ЭПИЗОД 12. ИККИ НУСХАНИНГ СУРИШТИРУВИ

Маълумки, прокуратура ва Миллий хавфсизлик хизмати яқиндан алоқа қилишади, яъни ҳамтовоқ кучишлатар органлардир. Менимча, айнан прокуратура ташаббуси билан Миллий хавфсизлик хизматидан бўлган икки номаълум нусха сиз яшайдиган уй "сардори", яъни "домком"га ўзини вилоят ИИБ дан деб таништирган, ва сиз ҳақингизда суриштирган, "Бу одамнинг уйига кимлар кириб-чиқаяпти, шубҳали шахсларга кўзингиз тушмадими?" деган саволларни берган. [20]

19. ЭПИЗОД 13. МЕНИ ЗАҲАРЛАШДИ

Ҳожи ака, сизни 2018 йил 12 август куни Нуротада тандир кабоб дея заҳарлашгани ҳақида ҳам битта эпизод сифатида ёзинг. Ўша “Мени заҳарлашди ...” номли мақолангизни сизга ва бошқаларга эслатай. [23]

“Мени заҳарлашди...

Жума куни Нуратога борганимизни, ҳам зиёрат қилиб, ҳам жума намозини ўқиганимизни ёзган эдим. Ўша ёзувлар охирги ёзувларим бўлиб қолишига озгина қолди...

Жумадан кейин биз билан бирга ишлаган маҳалла фаоллари бизни бир зиёфат қилишни истадилар ва “Навоийнинг йўлида яхши тандир кабоб қилишади”, деб Нурато чеккасидаги қатор ошхоналардан бирига олиб боришди. Ҳаммаси тандир кабоб қилишаркан. Хуллас, тандир кабоб едик. Шўрвасини татиб кўрибоқ, шубҳаланиб, ошпазини чақириб сўрадим:

− Нега бу шўрва тандир кабобнинг шўрвасига ўхшамайди, тандирда пишадиган шўрванинг таъми ҳам йўқ, арчанинг ҳам ҳиди йўқ?

− Бизда тандирга арча солинмайди, аммо шўрва ростдан ҳам тандирда пишган, − деди ошпаз.

Иккинчи эътирозим совуб қолган чойга бўлди.

− Нуратода совуқ чой ичишадими? – сўрадим яна “хўжайин”ни чақириб. – Аммо, илтимос, менга қайноқ чой беринг!

Инжиқ мижозлигим жонига тегдими ё кимдандир “заказ” олганми, ҳарқалай тандир кабобни нимадир қилиб берди. Ўшанда билмабман, булар тандир кабобни эчки гўштидан қилишаркан, бир оғиз айтса, емасдим, эчки гўштини ўзи умримда емасдим.

Хуллас, Нуратодан Қўшработга етмай туриб, ... бошланди!

Кечаси билан мен ҳалак битта офтоба ҳалак!

Эрталабга бориб, қайт қилиш ва ич кетишнинг зўридан туролмай қолдим.

Мени Қўшработга олиб келишди. Барака топсин, туман шифохонаси бош врачи Баҳодир ака, навбатчи врач ва ҳамширалар зудлик билан алоҳида палатага олишиб, 3-4 осма уколлар қилишиб, таблеткалар беришди. Ўша икки нохуш ҳолат тўхтади. Аммо ошқозонимдаги оғриқ тўхтамади.

Мени Самарқандга олиб келишди. Акам, дўстим, реаниматолог Ҳабибуллоҳ Муртазоев бошимда туриб, ҳамма анализларни бошқатдан қилиб, чуқур тиббий кўрикдан ўтказди. Эндоскопик текширувда зарар бартараф бўлгани, аммо ошқозонда заҳарланиш асорати сифатида эррозия борлигини айтишди. Керакли укол ва дорилардан кейин, Худога шукур, бугун анча яхшиман. Фақатгина ҳолим йўқ. Туришга, юришга кучим етмайди.

“Ичинг кетди, кучинг кетди”, дердилар энам раҳматли. Хуллас, кучим кетди!

Қўшработликларни айбламоқчи эмасман, олдин ҳам ёзувдим, Қўшработнинг ҳокими дўстим, улардан ёмонлик кутмайман. Мен ишлаган маҳалла фаоллари билан ҳам ака-укадек бўлиб ишладик. Кўп муаммоларни жойида ҳал қилдик. Одамлар ҳокимдан ҳам, биздан ҳам рози бўлишди. Айтмоқчиманки, улардан ҳам гумоним йўқ.

Айб ўзимда. Кўпчилик билади, мен умуман кўчадан овқат емайман! Ўзимнинг ана шу қоидамга ўзим хиёнат қилдим ва энди жазосини олаяпман!

Фарғонада икки ҳафта юриб, оғзимга ушоқ солмагандим, Пахтачида 12 кун юриб, фақат тарвуз ёки қовун билан тушлик қилгандик, очимдан ўлмагандим. Қўшработда ҳушёрликни йўқотдим ва ... жазоландим.

Буларни ёзмасдим, бир-икки мухлисларимиз “Уч-тўрт кундан бери ёзмай қўйдингиз, тинчликми?” деб сўраганлари учун билдириб қўяй, дедим. Қолаверса, бошқалар ҳам билиб қўйсин: Нуратонинг Навоийга чиқиб кетадиган йўли ёқасидаги ошхоналардан тандир кабоб еманглар! Улар олган пулларини ҳалоллаб олмас, эчки гўштидан таом пиширишар экан! Бирга борганларнинг яна тўрттаси ичкетти бўлиб ётибди!

Азиз дўстлар! Дуо қилинглар, дуоларингизга муҳтожмиз!

Нуратолик тандир кабобпазларни ҳам дуо қилинглар, Аллоҳ уларга ҳам ИЙМОН берсин! Ҳалол-ҳаромни ажратадиган бўлишсин!

Хуллас, тура оладиган бўлгунимча Самарқанддаман!

Сизлардан фақат ва фақат дуо тилайман!” [23]

Ушбу мақолангиз остига мен 2018 йил 13 август куни қуйидаги постингни ёзгандим.

“Ҳожи ака, менимча бу суиқасд орқасида Давлат хавфсизлик хизмати ва прокуратуранинг айрим зобитлари турибди. Маҳаллангизга бориб суриштирув ишларини ҳам шулар ташкиллаштирганди. Ошпаз эса уларнинг буйруғини бажариб, кимнинг овқати ёки чойига улар тутқазган кукунни солиб берадиган қўрқоқ кишидир.

Умуман олганда, ДХХга ўхшаш махсус хизматлар ўзгача фикрловчи шахсларга қарши минг йиллардан бери турли хил заҳарларни ишлатиб келишган. Афсуски, ўзбек зиёлилари уларни заҳарлашлари мумкинлиги ҳақида ўйлаб ҳам кўришмайди ва бунга доир мақолалар ўқиб ва ёзиб мушоҳада қилишмайди.

Мен 2015 йилда заҳарлар ва заҳарлашларга доир «Заҳар ва юрак ҳуружи» номли катта таҳлилий мақоламнинг 1-қисмини ёзиб сайтларда чоп эттиргандим. Унда дунёда заҳарларнинг қўлланилиш тарихи ва кўпроқ юрак ҳуружини сунъий равишда келтириб чиқарадиган заҳарлар ҳақида атрофлича таҳлил этгандим. Ушбу мақолам манзили:

АҲМАДЖОНОВ Ш. Заҳар ва юрак ҳуружи. –
http://www.liveinternet.ru/showjournal.php?journalid=4799013&jday=25&jyear=2015&jmonth=3 (www.liveinternet.ru/showjournal.php?journalid=4799013 2015.25.03);
http://birdamlik.info/news/%d0%b7%d0%b0%d2%b3%d0%b0%d1%80-%d0%b2%d0%b0-%d1%8e%d1%80%d0%b0%d0%ba-%d2%b3%d1%83%d1%80%d1%83%d0%b6%d0%b8/?lang=uz www.birdamlik.info/news/ 2015.26.03);
https://siyosat.wordpress.com/2015/04/04/%D0%B7%D0%B0%D2%B3%D0%B0%D1%80-%D0%B2%D0%B0-%D1%8E%D1%80%D0%B0%D0%BA-%D2%B3%D1%83%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B8/ (www.siyosat.wordpress.com 2015.04.04). [24]

Ушбу мақоламни ўқиб чиқсангиз фойдали бўлади, деб ўйлайман. Чунки сизни биринчи заҳарлашлари эмас, ва охиргиси ҳам эмас, деб ҳисоблайман. Мақоламда ҳатто президентларни заҳарлаганларига доир муҳим фактларни келтирганман.

Шунингдек жигар ва буйракни заҳарлайдиган ва ишдан чиқариш даражасига олиб борадиган заҳарлар Совет Иттифоқи даврида ҳам, Ўзбекистон Мустақилликка эришганидан кейин ҳам кўпгина ўзгача фикрловчи шахсларга қарши қўлланилди.

Аллоҳ тезроқ соғайиб кетишингизга ёрдам берсин ва заҳарлашни уюштирган амалдорларни Ўзи жазоласин.

Саволларингиз бўлса ёзарсиз.

Ҳурмат билан сафдошингиз Шуҳратжон Аҳмаджонов

АҚШ, Вашингтон шаҳри

2018 йил 13 август, соат 12:45.” [23]

20. ЭПИЗОД 14. БОШ ПРОКУРАТУРА МЕНГА ҚАРШИ УРУШ БОШЛАДИ

Ҳожи ака, сиз 2019 йил 14 ноябр куни АҚШда яшаётган журналист Жаҳонгир Муҳаммад сайтидан битта хабарни кўчириб олиб, унинг тагига олтита савол ёздингиз ва Фейсбукдаги саҳифангизда чоп қилдингиз.

2019 йил 20 ноябр куни Ўзбекистон Бош прокуратураси "Даракчи" газетаси орқали ушбу масалага ойдинлик киритиш мақсадида баёнот орқали ўз раддиясини билдирди.

2019 йил 20 ноябр куни сиз Фейсбукдаги саҳифангизда “Адашмасам, Бош прокуратура менга қарши уруш бошлади” номли мақолангизни чоп қилдингиз ([25]).

2019 йил 21 ноябр куни сизга қарши уюштирилган раддия ва айбловларга доир Би-би-си радиоси ходимлари “Ўзбекистон: Бош прокуратура журналистга таҳдид ва туҳмат қилдими?” номли таҳлилий мақолани эълон қилишди ([26]). Мен шу мақолани тўлиғича келтириш орқали Бош прокуратуранинг Каримберди ҳожи Тўратуродга қарши хавфли таҳдиди ҳақида маълумотни ўқувчиларга етказай.

“Тошкент шаҳар ҳокимининг журналистларга нисбатан қилган таҳдиди ҳуқуқий баҳосини олиб улгурмасдан яна бир журналист ўзига нисбатан босим бўлаётганини айтмоқда. Журналист Каримберди Тўрамуродга кўра, унга блогер ва журналистларни ўз ҳимоясига олганини таъкидлаган ва асосий вазифаси қонун устуворлигини таъминлаш бўлган Бош прокуратура таҳдид ва туҳмат қиляпти.

"Кимдир Жаҳонгир Муҳаммадга ёзган хатни Жаҳонгир Муҳаммад ўзининг саҳифасида эълон қилган. Мен ундан иқтибос келтирган эдим, Facebookда. Улар мен қўйган мустақил пост деб, бу постга раддия эълон қилишиб, мени бир сиёсий айбларда айблашибдики, Ўзбекистон прокуратурасини обрўсини тўкишга очиқдан очиқ ҳаракат қилди, деб менга катта айбларни илишибди", дейди Каримберди Тўрамурод.

Америкада истиқомат қилаётган журналист ва сиёсатчи Жаҳонгир Муҳаммад 14 ноябр куни #jmmaktublar рукни остида Хатирчидан ёзилган шикоят мактубни ўз саҳифасида чоп қилди.

Унда Хатирчи туманидаги фуқаро хонадонига Бош прокуратура ҳузуридаги Департамент ходимлари девордан ошиб тушиб, "босқинчилик" қилгани айтилади.

Каримберди Тўрамурод орадан қарийб 12 соат ўтганидан сўнг ушбу постни ўз саҳифасига кўчириб босди ва ўқувчиларига 6 та савол ташлаган.

Бош прокуратура "Даракчи" газетаси орқали 20 ноябр куни ушбу масалага ойдинлик киритиш мақсадида баёнот берди.

Муносабатда фуқаронинг уйига бостириб кириш ҳолати рад этилган.

Бош прокуратура жавобидаги эътирозга сабаб бўлаётган жиҳати постни биринчи бўлиб қўйган Америкадаги Жаҳонгир Муҳаммадга эмас, балки уни ўз саҳифасида кўчириб босган Самарқанддаги Каримберди Тўрамуродга раддия берилгани бўлмоқда.

Иккинчидан, ушбу раддия сўнггида Каримберди Тўрамуроднинг номи келтирилмаган бошқа мақолалари умумлаштирилиб журналистга нисбатан хулоса берилган.

Бош прокуратура эътирози айбланувчига қўйилган айблов хулосасидек янграйди.

"Хулоса қилиб, К.Тўрамурод томонидан эълон қилинган мақолаларни мамлакатда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларни обрўсизлантириш орқали уларнинг қонуний фаолиятига нисбатан нафрат уйғотишга қаратилган очиқ ҳаракат деб баҳолаш ўринли", дейилади Бош прокуратура жавобида.

Шунингдек, Бош прокуратура журналистнинг ҳуқуқ тартибот органи ходимларининг фаолиятини савол остига олувчи "Самарқандда янги мафия" деб номланган материали номини айтмасдан унга раддия берган.

"Cуд ҳукми билан айбли деб топилган шахсларни қўллаб-қувватлаши остида бирор бир манфаат яширилмаганлигига кафолат борми?!", дея журналист томонидан коррупция ҳолатига шама қилади Бош прокуратура.

Би-би-си Бош прокуратурага ушбу чиқиши билан журналистга таҳдид ва туҳмат қилдими, дея мурожаат қилди.

Бош прокуратура матбуот хизмати берилган 7 саволдан фақат биттасига жавоб берди.

"Бош прокуратура томонидан муаллифга нисбатан таҳдид қилинмаган. Ёзган мақолаларига ва ёритилган видеобаёнотларига нисбатан ЎзР ОАВ Қонунига асосан муносабат билдирилди", дейди Бош прокуратура матбуот хизмати жавобида.

Бош прокуратуранинг "Даракчида" чиққан раддиясидан қуйидаги саволлар пайдо бўлди.

Бош прокуратура шама қилаётгандек журналист Каримберди Тўрамурод мақола ёзиш мақсадида пул олган бўлса прокуратура нимага суриштирув бошламаган?

Агар Каримберди Тўрамуроднинг пул олганлиги тўғрисида далил бўлмаса Ўзбекистоннинг қонун устуворлиги ва фуқароларнинг ҳуқуқ ҳамда эркинликларини таъминлашга масъул бўлган давлат органи нега журналистнинг обрўсини тўкишга қаратилган баёнот билан чиқди?

Каримберди Тўрамурод Хатирчи туманида содир бўлган ҳолатни кўчириб босиб чоп қиларкан, ўзидан фақат 6 та савол қўшган.

Бош прокуратура журналист томонидан берилган саволларни муҳофаза қилувчи органларни обрўсизлантириш ва уларга нисбатан нафрат уйғотиш деб баҳолаяпти.

Журналистларнинг савол бериш эркинлигини чекламаяптими?

Журналистга суд ҳукмларини савол остига олиш тақиқланганми?

Агар бундай бир тақиқ бўлса, унда нима учун Каримов даврида судланган шахслар энди оқланмоқда?

Ушбу саволларга Бош прокуратура матбуот хизмати "қўшимча маълумот йўқ" дея жавоб беришдан бош тортди. Идора матбуот хизмати журналистлар билан ҳамкорлик қилиш тарафдори эканлигини билдирди.

"Факат ҳамкорлик қилиш тарафдоримиз. Холис ҳамкорлик!!!", дейилади жавобда.

Бир неча кундан бери шифохонада ётган самарқандлик журналист Каримберди Тўрамурод Бош прокуратура раддиясидан сўнг кечаси билан ухлолмай, қаттиқ хавотирга тушаётганини айтмоқда.

"Ўзимни жуда ёмон ҳис қиляпман. Кеча туни билан ухлаганим йўқ. Озроқ таҳликага тушиб қолдим. Чунки кичкина айб қўйилаётгани йўқ. Бутун бошли ўзбек халқини Бош прокуратурага қарши қўйишда айбланяпман. Уларга нафрат уйғотишда айбланяпман. Порахўрликда дунёга шарманда бўлган ташкилот мени пора олганликда шама қиляпти. Нечта Бош прокурор кетди пора билан? Қолаверса менинг уйим 10 миллиардга сотилаётгани йўқ. Прокурорнинг уйи сотиляпти 10 миллиардга. Албатта Республика Президенти катта минбардан, телевизордан чиқиб, ҳамманг ўғрисан, муттаҳамсан, каламушсан деганда жимгина қарсак чалиб ўтирганлар бугун менга ёзган мақолаларим учун халқнинг прокуратурага қарши нафратини уйғотишга ҳаракат қиляпти деган менга яхшигина сиёсий айбни илмоқчи. Мендан сиёсий жиноятчи ясамоқчи бўляпти. Кучи етса Президентга ҳам раддия ёзсин, баёнот берсин. Нимага бизни порахўр, ўғри дедингиз, каламуш дедингиз, деб раддия берсин Президентга", дейди Каримберди Тўрамурод."

Журналист ва блогерни ҳимоя қилишини бот-бот такрорлайдиган Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлиги ҳозирча журналист Каримберди Тўрамурод ишига муносабат билдиргани йўқ.” [26]

Ҳожи ака, сиз 2019 йил 20 ноябр куни Ўзбекистон Президенти номига қуйидаги видеомурожаатни Фейсбукдаги ўз саҳифангизда эълон қилдингиз ([27]-га қаранг).

“Ўзбекистон Президентига!

Менга Бош прокуратура туҳмат қилаяпти, бошқа биров эълон қилган хат учун мени айблаяпти.
Мендан сиёсий жиноятчи ясамоқчи.
МЕНИ ҲИМОЯ ҚИЛИНГ!” [27]

Ҳожи ака, сиз шунингдек 2019 йил 20 ноябр куни Комил Алламжонов ва Саида Мирзиёева номига қуйидаги видеомурожаатни Фейсбукдаги ўз саҳифангизда эълон қилдингиз ([28]-га қаранг).

“Комил Алламжоновга!
Саида Мирзиёевага!
Сизга таҳдид бўлса, ҳимоя қиламиз, деган эдингизлар. Мана, таҳдид ҳам, туҳмат ҳам бўлди. Қани, нима дейсизлар? Мени энди ким ҳимоя қила олади?” [28]

Ҳожи ака, “Ўзбек журналисти” филмида Ўзбекистон Бош прокуратураси томонидан сизга қарши уюштирилган хавфли Баёнотга доир шу воқеаларни кўрсатсангиз, филмнинг энг қизиқарли саҳифаларидан бири бўлади, иншааллоҳ.

Ҳожи ака, менимча, Ўзбекистон Бош прокуратураси сизга нисбатан тазйиқни тўхтатиши кераклигига доир Комил Алламжоновнинг ўзи ёки унинг бевосита мурожаати асосида юқорироқ мансабли раҳбар телефон қўнғироғи қилган. Акс ҳолда Бош прокуратура сизга қарши тазйиқни шунчаки тўхтатмасдан, давом эттирган бўларди.

Алал-оқибат, бу шов-шув катта жанжалга айланиши, мард журналистни Бош прокуратурадагилар тазйиқ қилишаётгани кўриниб қолиши ва прокуратуранинг айрим раҳбарлари жазоланиши мумкинлигини тушуниб, ўшанда Бош прокуратура Каримберди ҳожи Тўрамуродга қарши тазйиқ ва таҳдидларни тўхтатди.

Комил Алламжонов 2019 йил ноябрдан кейин ҳам кўпгина савоб ишлар қилгани учун унга қарши 2024 йил 26 октябрга ўтар кечаси суиқасд уюштирилди.

Ҳожи ака, Комил Алламжоновнинг сизга қилган ёрдами учун ҳам, унинг кўплаб қилган савоб ишлари учун ҳам, унга қарши 2024 йил 26 октябр куни уюштирилган суиқасд ва суиқасд иштирокчилардан ўн кишининг суд қилиниши ҳақида киноссенарингизда эпизод қилиб ёзсангиз яхши бўларди. Ушбу эпизоднинг филмга киритилиши филмнинг янада қизиқарли бўлишига хизмат қилади, иншааллоҳ.

ДАВОМИ БОР