8. БӨЛГӨНЛӨКТӨҢ СИГЕ. КАНТОН ИДАРАЛЫҒЫ
 

Яуҙы баҫтырған саҡта аяуһыҙ таланған башҡорттар хәйерселектең сигенә еткән. 1735-1740 йылдарҙағы яу ваҡытында һәм унан һуңғы осорҙа булған кеүек, ас башҡорттар ғиаләләрен үлемдән ҡотҡарыр өсөн балаларын ҡоллоҡҡа һата башлаған.

Читать далее...

9. БАШҠОРТТО ЕРҺЕҘЛӘНДЕРЕҮ СӘЙӘСӘТЕ. БАШҠОРТ БОЛАЛАРЫ
 

XIX быуаттың урталарынан, бигерәк тә Россияла крепостлыҡ хоҡуғын бөтөргәндән һуң, башҡорт ерен талау тағы ифрат ныҡ көсәйеп киткән. Рус батшалығының политикаһы шуға йүнәлтелгән булған. Ырымбур губернаторы Крыжановский батшаға ебәргән 1866 йылғы отчетында: “... Администрацияның төп хәстәре башҡорт еренең рус халҡына күсеүен мөмкин тиклем еңелләштереүҙән, йәғни башҡортто ерһеҙ итеүҙән, ғибәрәт булырға тейеш. Шул маҡсатҡа ирешеү өсөн башҡорт ерҙәрен межалау берҙән-бер ышаныслы сара булып тора”, - тип яҙған.

Читать далее...

10. КОЛОНИАЛЬ КӨСЛӨК ЭҘЕМТӘҺЕ. ХАЛЫҠТЫҢ ҺЫНМАҪ АЗАТЛЫҠ РУХЫ
 

Рус колонизаторҙары атҡарған аяуһыҙ иҙгенлек политикаһының бөтә һәләкәте һөҙөмтәһе ап-асыҡ күренеп торһа ла, хәҙерге рус тарихсылары, “башҡорт халҡы өсөн колонизация ҙур прогрессив әһәмиәткә эйә булған” тип әйтергә һис тә оялмай. Уларҙың фекеренсә, Россияға ҡушылыу һәм күскенселәрҙең килеп баҫыуы “башҡорт араһында игенселек таралыуын” тиҙләткән, башҡорттар рус, татар һәм башҡа игенсе халыҡтарҙан, йәнәһе, ауыл хужалығы ҡоралдарын яһарға, ер эшкәртергә, иген сәсергә, иген йыйырға һәм он тартырға (тирмән ҡорорға) өйрәнгән, “башҡортттар малсылыҡ нәмәләрен эшкәртеүҙә лә рус ысулдарын, мәҫәлән, тире иләү ысулын үҙләштергән”. Рус тарихсылары рустар шөғөлләнгән ауыл хужалығы тармағын ғына прогрессив формаға һанап, башҡортто артта ҡалған, игенселекте бөтөнләй белмәгән ҡырағай халыҡ итеп күрһәтә һәм башҡорттоң күп быуаттар элек белгән нәмәләрен рус тәьҫиренең һөҙөмтәһе тип иҫәпләй. Улар уйынса, “тире иләү ысулын үҙләштереү” башҡорттоң азатлыҡтан, үҙ алдына үҫеү хоҡуғынан мәхрүм булыуын да, колонизаторҙар килтереп төкәткән хәйерселеген дә артығы менән ҡаплай.

Ғәмәлдә игенселекте Башҡортостанға рус колонизаторҙары һәм башҡа килмешәктәр килтермәгән.

Читать далее...

 

II БАШҠОРТТОҢ 1917 ЙЫЛДАҢ ҺУҢҒЫ КӨРӘШЕ ҺӘМ ЯҘМЫШЫ

1. БАШҠОРТ АВТОНОМИЯҺЫ ӨСӨН КӨРӘШ БАШЫ. АВТОНОМИЯНЫҢ III БӨТӘ БАШҠОРТОСТАН ҠОРОЛТАЙЫ ТАРАФЫНАН РАҪЛАНЫЛЫУЫ
 

1917 йылдың февралендә, Беренсе донъя һуғышы барғанда, Россияла буржуаз-демократик революция булған. 2 мартта Ваҡытлы хөкүмәт ойошторолған, унда күпселек урынды конституцион–демократик партия ағзалары (кадеттар) алған. Император Николай II тәхеттән баш тартҡан. В.И.Ленин (Ульянов) етәкселегендәге Россия социал–демократик эшсе партияһы (большевиктар) йәшерен хәлдән сығып, революцияны артабан үҫтереү, уны социалистик революцияға әйләндереп, власты ҡулға алыу өсөн көслө көрәш башлаған.
Февраль революцияһының һәм ҡаты колониаль иҙгенлекте кәүҙәләгәндән батшаның төшөрөлөүен башҡорттар шатланып ҡаршы алған. Ваҡытлы хөкүмәттең ирек һәм халыҡтар тиңлеге хаҡындағы белдереүе башҡортта яҡты азатлыҡ өмөтө уятҡан. Башҡорт халҡы күңелләнеп, киҫкен милли мәсьәләрҙе хәл итеү эшенә ең һыҙғанып тотонған.

Читать далее...

 

2. БАШҠОРТ ХӨКУМӘТЕНЕҢ АҠТАР ЯҒЫНДАҒЫ САҒЫ. КЫҘЫЛДАР ТЕРРОРЫ
 

Шундай көсөргәнешле мәлдә, 1918 йылдың 4 апрелендә, атаман Дутовтың Ырымбурға сапҡын яһаған сағында Башкорт Мәркәз шураһы менән Башҡорт хөкүмәтенең ағзалары төрмәнән сыҡҡан. Төрмәнән ҡотолған хөкүмәт ағзалары Советтар ҡул аҫтындағы ерҙән ҡасып, Силәбегә йыйылған, Силәбе ул ваҡытта совет власына ҡаршы фетнә кутәргән плендағы чех һалдаттарының ҡулында булған.
1918 йылдың, яҙ hәм йәй көндәрендә Башҡортостан ерендә ҡыҙылдар менән аҡтар hуғышы ҡыҙып киткән. Башҡортостан аша үткән I фронт башҡорт халҡының ҡазаһын йөҙләтә көсәйтеп ебәргән. Большевиктар ҡылған аяуһыҙ террор өҫтөнә уларҙың сигенгән ғәсҡәрҙәре ҡоторонған. Большевиктар артында тотош таланған, ҡанға баткан ауылдар тороп ҡалған.

Читать далее...

3. БАШҠОРТ ХӨКҮМӘТЕНЕҢ ҠЫҘЫЛДАР ЯҒЫНА СЫҒЫП, ҮҘӘК МЕНӘН АВТОНОМИЯ ХАҠЫНДА КИЛЕШЕҮЕ.
АЯУҺЫҘ ТЕРРОР ДАУАМЫ
 

1919 йылдың ғинуарында Башҡорт хөкүмәте ебәргән вәкилдәр Ҡыҙыл ғәскәр ҡулындағы Өфө ҡалаһына килеп еткән. Вәкилдәрҙең, береһе Халиҡов бик һаҡ ҡына, кеше аша ғына хәбәр иттереп, Өфө губерния революцион комитеты (губревком) менән бәйләнеш булдырған һәм үҙенең килеү маҡсатын белдергән. 1919 йылдың 30 ғи-нуарында Өфө губкомының ултырышы йыйылып, шунда ике яҡ тәүге тапҡыр осрашҡан. Ултырышта Россия Совет Республикаһы Халыҡ Комиссарҙары Советының вәкиле лә ҡатнашҡан. Башҡорт хөкүмәте ҡуйған килешеү шарттары менән танышҡас, губревком, Совет Россияһы «милли совет республикалары төҙөү принцибында тора», тип белдергән һәм «был ултырыш рәсми булмаған тәүге һөйләшеү көсөнә лә эйә түгел, ул Совет Россияһының, милли мәсьәләгә ҡарата мөнәсәбәтен асыҡлау ғына булып тора», тип билдәләгән. Башҡорт яғы өсөн шул мөнәсәбәтте асыҡлау, Советтарҙың автономия бирергә риза икәнен белеү мөһим булған.
Башҡорт вәкиле менән осрашыу хаҡында хәбәр алып, Совет Россияһының Халыҡ Комиссарҙары Советы тиҙ генә Өфөгә телеграмма һуҡҡан. Ул телеграммала: «Халиҡовты ситкә этмәҫкә, башҡорт полктары менән Колчакка ҡаршы берҙәм фронт булдырған хәлдә амнистияға риза булырға тәҡдим итәбеҙ. Әлбиттә, шул ыңғайҙа башҡорт халҡының контрреволюцион элементтарын бик ҡаты араларға һәм Башҡорт ғәскәренең пролетар ышаныслығын фактик контролгә алырға кәрәк», — тип әйтелгән. Күренеүенсә, телеграмманың эстәлеге ҡаршылыҡлы булған. Тәүге өлөштә Совет хөкүмәте башҡорттарға бер йыл элек бирмәгән милли азатлығын бирергә ашыҡҡан булһа, Ленин ҡулы менән өҫтәлгән икенсе өлөшөндә шул «азатлыҡты» тотош рус революцияһы мәнфәғәтенә буйһондорған, өҫтәүенә, «ҡаты араларға» талап итеп, ул рустарҙың һәр башҡортто контрреволюционерға һанауҙан файҙа тапҡан хәрби һәм гражданлыҡ властарына, һәр рус «большевигына» тулы ирек биргән.
Башҡорт хөкүмәте, әлбиттә, был хаҡта бер нәмә лә белмәгән.

Читать далее...

 

 

4. БАШРЕВКОМДЫҢ АВТОНОМИЯНЫ ҒӘМӘЛЛӘШТЕРЕҮ ЭШЕНДӘГЕ ТЫРЫШЛЫҒЫ. ҮҘӘК ҺӘМ УРЫНДАҒЫ ВЛАСТАРҘЫҢ ҠАТЫ ҠАРШЫЛЫҒЫ
 

1919 йылдың август уртаһында Бәләкәй Башҡортостанға эвакуациянан Башревком ҡайтып, Стәрлетамаҡ ҡалаһында урынлашҡан. Башревком председателе вазифаһын 1919 йылдың 18 майында һайлап ҡуйылған Харис Йомағолов башҡарған (тәүҙәге Әхмәт-Зәки Вәлидов урынына), председателдең беренсе урынбаҫары М.Ҡулаев, икенсе урынбаҫары Г.Ҡарамышев булған. Башревкомда комиссариаттар эшләгән. Шул иҫәптән Ситке бәйләнеш комиссариаты төҙөргә уйлағандар. Юғарғы Халыҡ Хужалығы Советы (Совнархоз) президиумының 1919 йыл 12 июнь ҡарары менән Башревком янында Башҡортостан Совнархозы төҙөлөп, уның председателе итеп Г.Ҡарамышев ҡуйылған. Башкортостан Совнархозы тулыһынса Юғарғы Совнархоз бойондороғонда булған. Уның ҡарамағына урындары әһәмиәткә генә эйә булған, йәки, дөрөҫөрәге, һис ниндәй экономик әһәмиәткә эйә булмаған, ваҡ хужалыҡтар ғына бирелгән. Шул уҡ ваҡытта Юғарғы Совнархоз теләгән бер ваҡытта теләгән бер хужалыҡты үҙенә тартып алырға хоҡуҡлы булған.
 Башревкомдың Стәрлетамаҡҡа килеүе башҡорт халҡын уятып, политик йәһәттән активлаштырып ебәргән. Башҡорттар Башревкомды үҙҙәренең берҙән-бер законлы хөкүмәте итеп ҡаршы алған һәм уның ҡушҡанын ғына иҫәпкә алып, бер һүҙһеҙ үтәй башлаған, параллель рәүештә эшләгән губерния властарының бойороғына буйһонмаған. Колчак яғында йөрөгән башҡорттар төркөм-төркөм булып, тотош батальондары менән үҙ хөкүмәте яғына сыға башлаған. 13 апрелдән бирле аҡтар яғында йөрөп, дүрт ай эсендә оло бригадаға әйләнгән Мортазин полкы ҡыҙылдарға сығыу өсөн ҡаты шарт ҡуйған:

Читать далее...

5. АВТОНОМИЯ ХАҠЫНДАҒЫ КИЛЕШЕҮҘЕҢ ЮҠҠА СЫҒЫУЫ. ТЕРРОР ҺәМ АСЛЫҠ ҠАЗАҺЫ
 

1920 йылдың апрель аҙағында, Башревком председателе Вәлидов Мәскәүгә алынып, Башҡорт атлы бригадаһы Польша фронтына ебәрелгән мәлдә, Мәскәүҙә башҡорт эше буйынса махсус комиссия эшләй башлаған. Был комиссия башҡорт автономияһы хаҡында яңы положение төҙөү менән шөғөлләнгән. Килешеү шарттарына индерелә торған үҙгәрештәрҙең асылын белеп, Вәлидов Башревком ағзаларына хат яҙған: «Үҙәк хөкүмәт Башҡортостандың бөтә экономик байлығын тартып ала һәм дә уның политик ойошмаларын үҙенә буйһондора, беҙгә милли-мәҙәни мөхтәриәт рәүешендәге бер нәмә ҡалдыра». Башревком ағзалары 1920 йылдың 15 майында яңы үҙгәрештәргә ҡаты ҡаршылыҡ белдереп, Үҙәккә телеграмма һуҡҡан.

Читать далее...

 

6. АҪАБАЛЫҠ ХОҠУҒЫНЫҢ БӨТӨРӨЛӨҮЕ. БАССР СИГЕНЕҢ КИҢӘЙТЕЛЕҮЕ
 

Был йылдарҙа башҡорт халҡы үҙ тарихының иң фажиғәле бер осорон кисергән. Был фажиғәнең эҙемтәһе хатта XVIII быуатта башҡорт яуҙарын баҫтырған саҡтағы ҡот осҡос хәлдәр менән дә сағыштырғыһыҙ булған. 1917 йылда башҡорттоң һаны кәм тигәндә 1 400 000 кеше булған, ә 1920 йылғы иҫәп буйынса шул һандан 1 186 000 кеше ҡалған. Тимәк, 1917-1920 йылдарҙа ғына төрлө башкиҫәрҙәр үлтереп, һуғыштарҙа һәләк булып, астан һәм аслыҡ тифынан үлеп, халыҡ һаны 200 меңдән артыҡ кешегә кәмегән.

Читать далее...

 

7. МИЛЛИ-ТЕРРИТОРИАЛЬ АВТОНОМИЯ УРЫНЫНА БИРЕЛГӘН МИЛЛИ-МӘҘӘНИ МӨМКИНЛЕКТӘР. «КУЛЬТУРА РЕВОЛЮЦИЯҺЫНЫҢ» ҺӨҘӨМТӘҺЕ
 

Өфө губернияһын ҡушҡас, Башҡорт республикаһында яңы, берләштерелгән власть органдары төҙөлгән. Ул органдарға бик һанаулы башҡорт ингән: РКП(б) өлкә комитеты президиумының 9 ағзаһынан береһе генә, БашЦИК президиумының 11 ағзаһынан дүртеһе генә, 11 халыҡ комиссарынан өсөһө генә башҡорттан ҡуйылған, шул иҫәпкә БашЦИК һәм Башҡортостан халыҡ комиссарҙары советының председателдәре ингән.

Читать далее...

 

8. ҠАНЛЫ РЕПРЕССИЯ ЭҘЕМТӘҺЕ. РУСЛАШТЫРЫУ СӘЙӘСӘТЕНЕҢ ҺӨЖҮМЕ

Һунғы ваҡытта, Сталинды тәнҡитләү көсәйгәс, совет публицистары сталинизмды гитлеризм менән сағыштыра башланы. Был оҡшашлыҡ бер ҙә буштан түгел, уның нигеҙендә фанатизм ята. Фанатизмдың шәхес культынан, аяуһыҙ репрессиянан, демократияның бөтә принцибын һалып тапауҙан башҡа булыуы ла мөмкин түгел. Сталин культы һәм уның бөтә эҙемтәләре иң көслө, иң ҡанһыҙ бер фанатизм төрө булған большевизмдың тәбиғи үҫеш һөҙөмтәһе.

Читать далее...

9. БАШҠОРТ ХАЛҠЫН ҠЫҪЫУ ҺӘМ ИҘЕҮ ЙҮНӘЛЕШЕНДӘГЕ ЭШМӘКӘРЛЕК

Бәлки промышленносы көслө булған Башҡортостанда милли эшсе синыфы һәм милли техник интеллигенция етерлек булһа, башҡорттоң хәле нығыраҡ булыр ине. Ләкин башҡорттар оло ҡырғын осоронда промышленность кадрҙары әҙерләү өлкәһендә лә 30-сы йылдарҙың уртаһында өлгәшкән уңышын тотош юғалтҡан һәм ул кимәлгә ҡабат етә алмаған.

Читать далее...

10. БАШҠОРТТОҢ ҺӘЛӘКӘТЛЕ ХӘЛЕ. ЯҢЫ МИЛЛИ СӘЙӘСӘТТЕҢ ЯЛҒАНЛЫҒЫ

Тышҡы эффект уятҡан нәмәләр аша милли политиканы күрһәтеп, КПСС һәр ваҡыт «берҙәм һәм бүленмәҫ» Россияны һаҡлауға һәм рус булмаған халыҡтарҙы тотош руслаштырыуға йүнәлтелгән төп маҡсатын ышыҡлап килде. Руслаштырыу политикаһы ваҡыты-ваҡыты менән яңы һөжүм рәүешен ала. 20-се һәм 30-сы йылдарҙың аҙағында руслаштырыу политикаһын көсәйтеү һөҙөмтәһендә Башҡорт АССР-ында башҡорт теле эш һәм эш йөрөтөү өлкәһенән ҡыҫырыҡлап сығарыла, бөтә йыйылыш һәм ижтимағи саралар, бер генә рус кешеһе ҡатнашҡан йәки ҡатнашмаған хәлдә лә, рус телендә генә үткәрелә башлай, башҡорт мәктәптәрендә рус телен уҡытыу бик күпкә көсәйтелә, ҡала һәм ҡатнаш милләтле ауылдарҙа рус теле башҡорттарҙың өй эсенә үтеп инә. Быға, кешенең көн иткән мөхитенән тыш, башҡорт мәктәбенең һәм балалар баҡсаһының юҡлығы ныҡ ярҙам итә. Шундай шарттарҙа, 50-се йылдарҙың урталарынан алып, КПСС яңынан бик көслө руслаштырыу эше башлай.

Читать далее...

Читать далее...

Холодное лето пятьдесят третьего

     Не успело еще смолкнуть ликование «Единой России» после новости о выдвижении Путина и не успел еще президент Медведев покинуть свой пост и вот подняли голову наши местные башкирские поклонники Сталина, злорадствуя, что, мол, провалилась десталинизация, которую затеял, было, нынешний российский президент.
       Конечно, кто как, но лично я никакой десталинизации в бытность Медведева гарантом российской Конституции, не увидел. Зато еще раз задумался о том, в душе скольких моих соплеменников, живущих в России, всё еще живет сталинский идол, занимая предназначенное для Всевышнего место. Всё еще среди нас раздаются голоса, бездумно восхваляющие «сталинскую индустриализацию» и клянущие «пресловутую» десталинизацию.
     Хотелось бы напомнить, какие беды принесла нашему народу эпоха безраздельного властвования Сталина в 1930-1940гг.
     Во-первых, Башкирия потеряла из-за притеснений сталинского правительства многие исконные башкирские земли. Речь идет о территориях, которые были принудительно отобраны у неё и переданы Челябинской и Оренбургской областям. Так, в книге Д. Валеева «Национальный суверенитет и национальное возрождение» приводятся воспоминания Л.Г.Галимова, работавшего в то время в органах власти Башкирии: «В начале 1934 года нас в составе более 30 человек — руководителей разного уровня пригласили к первому секретарю Башкирского обкома ВКП(б) Я.Б. Быкину. Он кратко сообщил поразившую нас новость о передаче Аргаяшского и Кунашакского районов в ведение Челябинской области. Заметив наше недоумение и, видимо, желая опередить возможные вопросы, сказал: «Так решил товарищ Сталин».

Читать далее...

28 февраля с 15.00 по 16.30 часов Общественный правозащитный комитет РБ провел у Конгресс-Холла пикет "За восстановление федерализма между федеральным центром и субъектами Федерации". На пикете пристутствовало около 80 человек.
 Организаторами пикета выступили 2 человека: Марат (фамилию не помню) из ТОЦ и Ирек Агишев из БЦСНО "Актамыр". Пикет поддержало и БОД "КYК БYРЕ".
В самом начале настроение чуть было не испорчено при виде "загона" из красного ограждения, который приготовили для пикетчиков милиционеры. По замыслу милиционеров, пикетирующие должны были выражать свое мнение за ограждением "загона", как овцы. Пикетчики должны были войти в этот "загон", а милиционеры при входе в него должны были проверять их металлоискателем.
 Эта схема была успешно апробирована милиционерами против башкирской молодежи впервые во время акции "Хәмер - харам" в прошлом году, а затем во время недавнего пикета СБМ против Палагина.
Совковая "бабайская" привычка безропотно подчиняться произволу, среди некоторых старших товарищей на пикете сработала и на этот раз. Ирек Агишев (как тут не вспомнить известную поговорку про стадо и овцу) понуро побрел было в "загон", но А. Сальманов отказался следовать за ним, сказав, что ограждать пикетирующих заборами - незаконно. Разгорелся скандал. Милицейские чины давили на молодежь, требуя от них пройти в "загон", Ирек Агишев, просил Азата не обострять отношения с милицией и подчиниться. Но молодежь, в числе которых были и представители РНДС (А. Молокин), а также молодые татары, поддержали позицию Сальманова Азата. Ирек Агишев остался в загоне один. Когда милицейские начальники, отчаявшись, отступили от С. Азата и стало ясно,что пикет можно проводить вне ограждения, Агишев покинул огражденное место и присоединился к молодежи.
Начали пикет на другом месте, рядом с огражденным участком. После часового стояния с плакатами и флагами, перед пикетчиками резолюцию пикета зачитал Азат Сальманов, а затем высказался Виль Латыпов (из ТОЦ). После этого было объявлено об окончании пикета. На организаторов пикета никто протокол не составлял.

Фотографии выложены в фотоальбом блога:
http://www.liveinternet.ru/photo/3507913/

Фотографии Нуриагзам_Тагиров :

В колонках играет - kf_holodnoe_leto_53-go_-_final.mp3
СТАЛИНИЗМ XXI ВЕКА: ОБМАН «БАШКИРСКОГО ТРАДИЦИОНАЛИЗМА»

История башкирского народа (да и не только его) изобилует примерами, показывающими, как чуждые идеи, привнесенные со стороны, наносили огромный урон нашему обществу, провоцируя выступать брата против брата, сына против отца.
Самый недавний и трагический пример – Гражданская война в Советской России и наступившая за ней эпоха правления коммунистов. Это было время масштабного социального эксперимента над народами СССР (в том числе и над башкирами), которым пришлось вынести многие страдания. Голод, унесший около половины численности башкир. Сталинские репрессии, от которых в Башкирии пострадали больше всего именно башкиры. Война, к которой так долго шло руководство СССР, и к которой оно оказалось так и не готовым. Послевоенное спаивание населения и ползучий реванш сталинизма, продлившиеся до самой перестройки. Именно при Сталине сложилась традиция, когда трезвенники были изгоями общества и подозревались в непорядочности или в скрываемых болезнях.
Все это время наш народ пожинал последствия своей доверчивости к идеям, которые провозглашали тогдашние кремлевские стратеги. Как и сейчас, бойкие столичные ораторы, пользуясь традиционной крестьянской простотой советских людей, рисовали им радужные перспективы очередного на тот момент «великого мирового учения». Но и раны от тех социальных экспериментов не заживают в народной памяти и сейчас. В Башкирии нет ни одной семьи, в роду которых не было раскулаченных. В роду этих же семей зачастую были и те, кто раскулачивал. Потом еще были репрессированные и доносчики. Все годы советского режима в Башкирии руками самих же башкир велась, по сути, антибашкирская политика под фальшивыми лозунгами “дружбы народов”, “интернационализма” и “социалистической башкирской нации”. В это время наш народ поддерживался руководителями СССР в состоянии беспощадной внутренней борьбы с самим собой. Проводились показательные кампании против инакомыслящих башкир, которые по советам из Москвы проводили сами же башкиры, увлеченные новомодной тоталитарной идеологией. Так, на фронтах Гражданской войны верные коммунисты-башкиры, состоящие в продотрядах, воевали против своих же крестьян-башкир, пытающихся выжить среди насилия. Красные башкиры прослужившие в дивизии Мусы Муртазина, отправлялись на усмирение и ликвидацию башкир-повстанцев Бурзян-Тангаурского кантона. В годы раскулачивания, беднота в башкирских аулах, подстрекаемая большевиками, без суда расправлялась со своими чуть более зажиточными односельчанами (в качестве расправы обычно была смерть от побоев или высылка в безлюдные районы), и присваивала их имущество. Воинствующие атеисты-башкиры ломали в деревнях мечети и преследовали верующих башкир. В конце 1930-х годов, в Башкирии (как и везде в СССР), усилилась тенденция к сталинизму. Теперь башкиры опять были разделены на “верных” и “врагов”. Проросшую было башкирскую советскую интеллигенцию выкосили политические репрессии, проводимые на местах рьяными сталинистами, среди которых были и башкиры по крови. Башкиры арестовывали и расстреливали интеллектуальный потенциал своей же “социалистической башкирской нации”. Все это делалось по указке из Центра, который регулярно спускал на места “планы на расстрел” людей. Региональным исполнителям предлагалось найти определенное количество кандидатов на уничтожение. В Башкирии это обернулось тем, что местный НКВД с удовольствием включал в расстрельные списки, в первую очередь, неудобных башкир. Это соответствовало вековой мечте карателей о будущей “Башкирии без башкир” и принципу Сталина “Нет человека – нет проблемы”. В 1960-е годы башкирский историк Билал Юлдашбаев, осмелившийся было дать объективную оценку башкирскому национальному движению в главе с З.Валиди, был подвергнут травле, увольнению с работы, исключению из партии и лишению ученой степени. Травили его свои же коллеги-башкиры, ослепленные концепцией о том что “создание БАССР – это заслуга ленинской национальной политики”, а З.Валиди был врагом народа. Великого башкирского поэта Рами Гарипова за стихи о боли за родной язык преследовали и обливали грязью также свои же соплеменники, которые придерживались идеологии “пролетарского интернационализма”.
Наш народ сполна заплатил за свою доверчивость к таким идеологиям. Наконец-то, после долгих десятилетий, башкиры начали постепенно осмысливать себя вне идеологических рамок. Однако, в конце XX – начале XXI века появились новые идейные поветрия из той же Москвы. Ими, стали:
1) усиливающийся российский этатизм либерального толка, который проповедует кремлевская бюрократия и примкнувшая к ней часть интеллигенции (Сурков, Тишков и т.д.);
2) “советский традиционализм”;
3) большевизм-коммунизм в стиле Троцкого, Че Гевары и.т.д. (левые романтики).
Сегодня, в XXI веке, среди маргинальной части башкирской интеллигенции стало модным увлечение новой чуждой идеологией – “советским традиционализмом”.
Если о башкирских большевиках-коммунистах, их целях и задачах мы имеем какое-то представление, и смело определяем последних в качестве заблуждающихся, то с невнятным “советским традиционализмом” дело намного сложнее.
Башкирские последователи традиционализма – это по большей части молодые ученые, которые употребляют в своей речи такие штампы как “демшиза”, обосновывают необходимость установления в России авторитаризма во имя ее спасения, ностальгируют по СССР, ненавидят “постмодерн”, культивируют личность Сталина и вяло осуждают современную российскую действительность. Приверженность современного общества идее прав человека они рассматривают в качестве злокозненной либеральной выдумки и трактуют ее как вседозволенность, падение нравов, пьянство и т.д. В то же время и к левым романтикам, почитающим Троцкого, традиционалисты относятся отрицательно. Башкирское национальное движение конца XX века наши местные “традиционалисты” давно уже объявили почившим в бозе и грезят о его переформатировании в “традиционалистском” либо даже исламском направлении.
Несмотря на свою критику Запада и российской политической культуры, стремящейся копировать западные демократии, наши башкирские “традиционалисты” не предлагают позитивных концепций развития РФ. Вместо этого они предпочитают продолжать апеллировать к величию СССР, в то же время не видя путей к его восстановлению. При этом на вопрос “Какую альтернативу Вы видите демократическим ценностям?” башкирские традиционалисты отвечают весьма уклончиво, если вообще в состоянии что-либо сказать. Или отвечают в духе “Читайте Кара-Мурзу, Грамши”.
В свое время среди молодежи ходила шутка: “Не так страшен Кастанеда, как тот, кто его начитался”. Автор модных в свое время психологических бестселлеров, американец Кастанеда, сочиняя свои труды, возможно, и не представлял себе последствий прочтения подростками своего детища. Вдохновитель наших “традиционалистов”, итальянский коммунист А. Грамши, тоже скорее всего, не мог предположить, на какую почву упадут его зерна. А вышло так, что их “традиционализм” обернулся в наших условиях банальным сталинизмом и оглядыванием назад, что по-другому называется “консерватизм”.
Мы уже упоминали о том, какие бедствия принесло башкирам увлечение чуждыми идеями в годы XX веке. Это было возвращение империи, но только уже рабовладельческой. Действительно, если башкиры и опускались до состояния крепостных, то именно во времена империи Сталина. Однако, наши “традиционалисты” не стесняются использовать в своей риторике имперские нарративы, время от времени упоминая о некоей “советской цивилизации”, которая построила новую, советскую империю взамен рухнувшей Российской.
“Советские традиционалисты” местного образца, используя все доступные трибуны, проповедуют антилиберализм и отрицают верховенство прав личности (приоритет которых, кстати закреплен как в Конституции РБ, так и РФ). Один из них, историк Азамат Буранчин, выступая на конференции, посвященной 20-летию БНЦ “Урал”, например, объявил либерализм и демократию основными причинами бед башкирского народа, т.к. башкиры, по его мнению, являются традиционным обществом.
Нам бы хотелось заострить на этом внимание. Разрушение демократии, к чему призывают непонятные "традиционалисты", приведёт к ещё большим бедам для башкир, но об этом уже нельзя будет даже сказать вслух, т.к. общество усилиями неосталинистов-“традиционалистов” вновь станет тоталитарным. Снова нельзя будет иметь собственное мнение, чтобы не стать изгоем общества. Вспомним, как агрессивное большинство заставляло всех принимать свой образ жизни, когда отказ от обязательной рюмки на любом застолье жестоко карался общественным мнением.
При условии же соблюдения прав и свобод человека, что возможно только с либеральными законами, каждый человек может сам быть хозяином своего образа жизни и своей судьбы. Мнение башкир, независимо от их численности, сможет быть высказано только в свободном обществе.
Не случайно Заки Валиди видел спасение для своего народа в подлинно демократическом строе Российского государства. Именно в либеральной России малые народы смогут открыто конкурировать и стремиться быть на одном уровне с более крупными народами.
Башкирская интеллигенция сегодня выбирает путь. Захочет ли она избрать «бегство от свободы», как хотят советские традиционалисты, и подвергнуть свой народ новым социальным экспериментам? Или всё же вспомнит простые и ясные слова, но открывшиеся нам лишь недавно трагической истиной: "Мы не большевики и не меньшевики, не красные и не белые, мы лишь башкиры. На какой же стороне мы должны быть? Ни на какой. Мы на своей собственной стороне”.